BMT: Nüvə terroru təhlükəsi heç vaxt bugünkü qədər yüksək olmayıb

Bakı, 18 may, AZƏRTAC

Hərbiləşdirilmiş dronlar və süni intellekt kimi yeni texnologiyaların geniş yayılması nüvə terroru təhlükəsinin hazırkı səviyyəsinin əvvəlkindən daha yüksək olduğunu göstərir. Radioloji və ya nüvə terror hücumunun humanitar, ekoloji və iqtisadi nəticələri qlobal olacaq, beynəlxalq sülhü və təhlükəsizliyi sarsıdacaq, habelə nüvə texnologiyasının dinc məqsədlərlə istifadəsinə inamı azaldacaq.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu xəbərdarlıq BMT-nin yeni hesabatında yer alıb.

Qeyd olunub ki, nüvə terrorizminin dəqiq tərifi olmasa da, hücum təşkil edə biləcək nümunələr “çirkli bombalar”ın istifadəsindən nüvə elektrik stansiyalarına zərbələr endirilməsinə, oğurlanmış nüvə silahlarının terrorçuların əlinə düşməsinə qədər dəyişir.

Hesabatda vurğulanır: “Xoşbəxtlikdən, təxminən 80 il əvvəl texnologiyanın meydana gəlməsindən bəri heç vaxt nüvə terror hücumu olmayıb ki, bu da təhlükəni “aşağı ehtimallı, yüksək təsirli” kateqoriyasına aid edir. Amma bu fakt terrorçu qrupların hər hansı bir hücum etməyə cəhd etmədiyi anlamına gəlmir”.

Diqqətə çatdırılır ki, sentyabrın 11-də Nyu-Yorka edilən hücumun arxasında duran “Əl-Qaidə” terror təşkilatı nüvə terroru aktları törətmək niyyətini dəfələrlə bildirib, həmçinin radioloji materialların qaçaqmalçılıq yolu ilə gətirilməsi və ya oğurlanması ilə bağlı çoxsaylı qeydə alınmış hadisələr olub. Məsələn, 2021-ci ildə Tacikistan uran dioksid tərkibli 133 tabletin oğurlandığını bildirib və onlar potensial olaraq ya ölkə daxilində, ya da “Əl-Qaidə”nin güclü olduğu Əfqanıstanda qaçaqmalçılıq məqsədilə istifadə olunub.

BMT-nin Terrorla Mübarizə Mərkəzinin (UNCCT) direktoru Mauro Miediko deyib: “Düşünürəm ki, təhlükə heç vaxt bugünkü qədər yüksək olmayıb. Terrorçu qruplar və fərdlər yeni texnologiyalarla daha güclü şəkildə əlaqə qururlar. Onlar süni intellekt ekspertləri də daxil olmaqla, yüksəkixtisaslı mütəxəssisləri işə götürüblər və biz terror aktlarında dronlardan istifadənin şahidi olmuşuq. Bu, onların dron vasitəsilə “çirkli bomba” atmaq ehtimalını daha da artırır”.

BMT-nin Terrorizmlə Mübarizə İdarəsinin məlumatına görə, nüvə və digər radioaktiv materiallarla əlaqəli terrorizmin qarşısını almaq üçün beynəlxalq hüquqi çərçivənin gücləndirilməsi fərdi olaraq üzv dövlətlər və bütövlükdə beynəlxalq ictimaiyyət üçün vacib prioritetdir. May ayında Nüvə Silahlarının Yayılmaması Müqaviləsinin 2026-cı il İcmal Konfransı çərçivəsində keçirilən görüşdə natiqlər bütün BMT üzv dövlətlərini mümkün qədər tez bir zamanda Nüvə Terrorizmi Aktlarının Qarşısının Alınması üzrə Beynəlxalq Konvensiyanın (ICSANT) tərəfləri olmağa təşviq ediblər. Qlobal nüvə təhlükəsizliyi arxitekturasının təməl daşı olan Konvensiya nüvə terrorizmi aktlarını cinayət hesab etmək və bu cür təhdidlərə qarşı beynəlxalq əməkdaşlığı gücləndirmək üçün hüquqi baza yaradır. Amma 21 il əvvəl qəbul edilən bu sənəd kifayət qədər geniş dəstək səviyyəsinə çatsa da, hələ də təxminən 66 ölkə ona qoşulmayıb. Miediko bunu siyasi iradənin olmaması deyil, texniki potensialın zəifliyi ilə əlaqələndirir.

BMT-nin Terrorizmə Qarşı Mübarizə İdarəsi (UNOCT) Avropa İttifaqı (Aİ) ilə tərəfdaşlıq çərçivəsində milli hökumətlərə dəstək verir, onlara Konvensiyaya riayət etməyə və onu tam şəkildə həyata keçirməyə kömək edir.

Konvensiya, terror niyyəti ilə törədilən nüvə və ya digər radioaktiv materiallarla bağlı hərəkətləri cinayət məsuliyyətinə cəlb etməklə, həmçinin beynəlxalq hüquqi çərçivədəki əsas boşluqları aradan qaldırır. ICSANT istintaq, məhkəmə təqibi, ekstradisiya və qarşılıqlı hüquqi yardım sahəsində əməkdaşlığı gücləndirir.