Bu gün görkəmli şair Əli Tudənin anım günüdür

Bu gün şair, yazıçı, siyasi mühacir Əli Tudənin xatirə günüdür.
Missiya.Az xəbər verir ki, əslən Ərdəbilin Çanaxbulaq kəndindən olan atası Qulu və anası Şahbəyim Şimali Azərbaycana köçüb və Əli 1924-cü il yanvarın 31-də Bakıda doğulub. Şairin atası neft mədənində fəhləlik edib daha sonra isə buruq ustası vəzifəsinədək yüksəlib. Əli 1 yaşında olarkən atası Qulu, 5 yaşında ikən anası dünyasını dəyişib və o, nənəsi Qəribin himayəsində böyüyüb.

Ədibin 13 yaşında ilk şeirləri Heydər Rzazadə imzası ilə "Kommunist", "Yeni yol" qəzetlərində çap olunub, radioda səslənib. Bakı Pionerlər Sarayının nəzdində Osman Sarıvəllinin rəhbərlik etdiyi ədəbiyyat dərnəyinin fəal üzvü olub. 1938-ci ildə həmin ədəbiyyat dərnəyinin nəşr etdiyi almanaxda da şeirləri dərc edilib. 1938-ci ildə repressiya dövründə 7-ci sinifdə oxuyarkən Əli Cənubi Azərbaycan mənşəli olduğundan nənəsi ilə birlikdə İrana sürgün edilib. Təhsili yarımçıq qalıb. İranda təsərrüfat işləri və fəhləliklə məşğul olaraq ağır həyat tərzi keçirib. Miyanə-Zəncan dəmiryolunda fəhləliyə başlayıb və bir müddət sonra oradan ayrılıb. Yazıçı sonradan Astara-Ənzəli şosse çəkilişində iştirak edib.

1940-cı illərdə Cənubi Azərbaycanda başlanan azadlıq hərəkatına qoşulub. Silahı və qələmi ilə mübarizə aparıb. 1944-cü ildə "Hizbitudeyi-İran" partiyasına daxil olub. Ərdəbil vilayət partiya komitəsində Əliyə partiya bileti təqdim edilərkən ona, "Tudə" ("Xalq" deməkdir) təxəllüsü verilib. 1944-cü ildə "Vətən yolunda" qəzetində Əli Tudə imzası ilə şeirləri çap olunub. 1944–1946-cı illərdə Ərdəbildə çıxan "Ziddi faşist", "Cövdət" qəzetlərində, ədəbi almanaxlarda, Təbrizdə çıxan "Vətən yolunda", "Azərbaycan" qəzetlərində, "Şəfəq", "Azərbaycan" məcmuələrində, "Şairlər məclisi" almanaxlarında şeirləri müntəzəm dərc edilib. Milli ruhlu şeirləri ilə xalqı hər zaman istiqlala çağırıb. Böyük ədib İran tarixində ilk dəfə Təbrizdə Milli filarmoniya yaradıb, onun ilk və son müdiri olub. Filarmoniyanı təşkil etmək üçün bölgələri gəzərək istedadları bura cəlb edib. 22 yaşında olanda Azərbaycan Milli hökuməti tərəfindən "21 Azər" medalı ilə təltif edilib. Azərbaycan Milli Hökuməti süquta uğradıldıqdan sonra çap ərəfəsində olan şeirlər kitabı, mətbəədə yandırılıb. Şah Əli Tudənin tutulduğu anda məhkəməsiz öldürülməsi haqqında fərman verib. Təbrizi tərk etməyə məcbur qalan şair, 1946-cı il dekabrın 12-də sərhədi keçərkən "Mən nə gətirdim" şeirini yazıb. Cənubi Azərbaycan mühacir ədəbiyyatının ilk nümunəsi olan sözügedən şeir, sonradan öz doğma torpaqlarını tərk etməyə məcbur qalan minlərlə mühacirin manifestinə çevrilib və dillər əzbəri olub.

Bakıya mühacirət etdikdən sonra "Ədəbiyyat qəzeti" redaksiyasında ədəbi işçi vəzifəsində işləməyə başlayıb. 1947-ci ildə BDU-nun filologiya fakültəsinə daxil olub və 1952-ci ildə buranı fərqlənmə diplomu ilə bitirib. Ali məktəbi bitirdikdən sonra Azərnəşrə redaktor vəzifəsinə təyinat alıb. 1952-ci ildən 1962-ci ilə qədər Azərbaycan Demokrat Firqəsinin orqanı olan "Azərbaycan" qəzetində ədəbi-şöbə müdiri olub və bir sıra vəzifələrdə fəaliyyət göstərib.

1996-cı ilin fevral 26-da Bakıda vəfat edib və İkinci Fəxri Xiyabanda dəfn olunub.

Qeyd edək ki, onun "Cənub nəğmələri", "Bakının işıqları", "Vətən sevgisi", "Məhbusların son sözü" və s. kitabları var.

Zərintac Mayisqızı
Missiya.Az