C5 dən C6 ya yeni siyasi konfiqurasiya...

Azərbaycan və Özbəkistan arasında müttəfiqlik münasibətlərinin inkişafı Cənubi Qafqazla Mərkəzi Asiya arasında formalaşan yeni siyasi konfiqurasiyanın mühüm elementlərindən birinə çevrilir. Bakı və Daşkəndin yaxınlaşmasının əsas siyasi nəticəsi münasibətlərin ikitərəfli çərçivəni aşaraq çoxtərəfli diplomatiya, regional inteqrasiya və türk dünyasında institusional əməkdaşlıq müstəvisinə keçməsidir. Bu, iki ölkənin siyasi imkanlarını birləşdirməklə yanaşı, Xəzərin hər iki sahilində daha koordinasiyalı regional məkanın formalaşmasına zəmin yaradır.

Bu proses ilk növbədə beynəlxalq platformalarda özünü göstərir. Azərbaycan və Özbəkistan BMT, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı, Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT), AQEM, Qoşulmama Hərəkatı və digər çoxtərəfli mexanizmlərdə əməkdaşlığı genişləndirirlər. Bakı və Daşkəndin müxtəlif siyasi platformalarda qarşılıqlı dəstək nümayiş etdirməsi müttəfiqliyin diplomatik imkanlarını artırır və milli maraqların beynəlxalq səviyyədə təşviqi üçün əlavə siyasi resurs yaradır.

Azərbaycanın Mərkəzi Asiyaya inteqrasiyası: C5-dən C6-ya yeni siyasi konfiqurasiya

Münasibətlərin regional çəkisini dəyişdirən əsas hadisələrdən biri isə Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət Görüşünə inteqrasiyasıdır. 2018-ci ildə Astanada əsası qoyulan bu mexanizmdə Prezident İlham Əliyevin 2023-cü ildə V, 2024-cü ildə isə VI toplantıya fəxri qonaq kimi qatılması Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə siyasi yaxınlaşmasının ardıcıl xarakter aldığını göstərirdi. Bu proses 16 noyabr 2025-ci ildə Daşkənddə keçirilən VII Məşvərət Görüşündə Azərbaycanın tamhüquqlu iştirakına dair qərarın qəbul edilməsi ilə yeni mərhələyə keçdi.

C5 kimi formalaşmış regional dialoq faktiki olaraq C6 siyasi konfiqurasiyası qazandı. Burada söhbət sadəcə iştirakçı sayının artmasından getmir. Azərbaycanın daxil olması Mərkəzi Asiyanın siyasi əməkdaşlıq coğrafiyasını Xəzərin qərb sahilinə doğru genişləndirir və Cənubi Qafqazla region arasında yeni strateji bağlılıq yaradır. Prezident İlham Əliyevin 31 iyul 2026-cı ildə Qırğızıstanda keçirilmiş qeyri-rəsmi Məşvərət Görüşündə iştirakı da Bakının artıq bu mexanizmdə kənar tərəfdaş deyil, regional siyasi dialoqun birbaşa iştirakçısı olduğunu nümayiş etdirdi. VIII Məşvərət Görüşünün 8 oktyabr 2026-cı ildə Türkmənistanda keçirilməsi nəzərdə tutulur.

Mərkəzi Asiya xəttində baş verən bu transformasiya türk dünyasında gedən daha geniş inteqrasiya prosesi ilə paralel inkişaf edir. Bu baxımdan Azərbaycan–Özbəkistan müttəfiqliyinin digər strateji platforması TDT-dir. 2009-cu ildə Naxçıvanda əsası qoyulan təşkilat zamanla tarixi-mədəni həmrəylik formatından siyasi, iqtisadi və təhlükəsizlik maraqlarının uzlaşdırıldığı çoxtərəfli təsisata doğru inkişaf edib.

Bakı–Daşkənd müttəfiqliyi yeni regional siyasi arxitektura formalaşdırır

Ötən il Qəbələdə keçirilmiş TDT Dövlət Başçıları Şurasının XII Zirvə Görüşündə qəbul olunan sənədlərdə təşkilatın siyasi, iqtisadi və hərbi potensialının gücləndirilməsi, türk dövlətləri arasında birliyin dərinləşdirilməsi və TDT-nin beynəlxalq nüfuzunun artırılması kimi hədəflərin ön plana çıxması bu transformasiyanın istiqamətini göstərir.

Müttəfiqliyin dayanıqlığını təmin edən başqa bir məqam siyasi dialoqun yalnız prezidentlər səviyyəsində cəmləşməməsidir. Parlament diplomatiyası münasibətlərin ayrıca institusional sütununa çevrilib. Milli Məclisin sədri Sahibə Qafarovanın Özbəkistana altı səfəri, o cümlədən 14–15 may 2026-cı ildə Buxarada keçirilən II Asiya Qadınlar Forumunda iştirakı bu təmasların intensivliyini göstərir. 2025-ci ildə Xivədə I Azərbaycan–Özbəkistan Parlamentlərarası Forumunun keçirilməsi və ikinci forumun bu il Azərbaycanda təşkili planı isə parlamentlərarası dialoqun davamlı mexanizm kimi formalaşdığını təsdiqləyir.

Nəticədə Bakı–Daşkənd xətti artıq yalnız iki müttəfiq dövlət arasında münasibətlərin göstəricisi deyil. Azərbaycanın Mərkəzi Asiyanın siyasi mexanizmlərinə daxil olması, çoxtərəfli platformalarda Bakı–Daşkənd koordinasiyası, TDT daxilində inteqrasiya xəttinin güclənməsi və parlament diplomatiyasının institusionallaşması Cənubi Qafqaz–Mərkəzi Asiya–türk dünyası arasında yeni siyasi bağlılıq yaradır. Bu mənada Azərbaycan–Özbəkistan müttəfiqliyi Xəzərin iki sahilini yaxınlaşdıran və regionda formalaşan yeni siyasi arxitekturaya təsir göstərən strateji amillərdən birinə çevrilir.