Çexovun məşhur “silahı” Qafqaza gətirildi Əliyev Paşinyana deyir ki, gəl onu...

Məşhur rus yazıçısı Antоn Pavloviç Çeхоv dramaturq kimi 4 mükəmməl əsər yazıb. Həmin əsərlər indi də dünyanın müxtəlif teatrlarının repertuarında yer alır. Çexov səhnəni və teatrı mükəmməl bilən bir qələm sahibi idi. Onun məşhur bir fikri var: “Birinci pərdədə bir tapançanı divardan asmısınızsa, sonrakı pərdədə o tapançadan atəş açılmalıdır. Əks təqdirdə onu oraya asmayın”. Dramaturq bu fikri müxtəlif illərdə yazdığı 3 məktubda fərqli formada ifadə edib.

Bəli, əgər səhnədə silah varsa, deməli, tamaşada atəş açılacaq. Bu, qaçılmazdır…

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyana deyir ki, səhnənin ortasından silah asılıb. Bu silahdan nə vaxtsa atəş açılacaq. Gəl, təhlükəni aradan qaldırmaq üçün o silahı ortadan götürək. Maraqlıdır ki, nə Nikol Paşinyan, nə də “sülhsevər” erməni xalqı buna razılıq vermir.

Söhbət ondan gedir ki, 1990-cı ilin avqustun 23-də Ermənistanda Müstəqillik Bəyannaməsi qəbul olunub. Bu sənəddə Qarabağın Ermənistana birləşdirilməsi ilə bağlı müddəa yer alıb, Ermənistan Konstitusiyasında da həmin müddəaya istinad var.

Rəsmi Bakı sözügedən istinaddan narazıdır və bunu Ermənistanın Azərbaycana ərazi iddia kimi qəbul edir. Haqlı olaraq deyir ki, bu, iki ölkə arasında sülh müqaviləsinin bağlanmasına maneədir.

Bəs ermənilər nə deyir? Deyirlər ki, Konstitusiya Məhkəməsinin 26 sentyabr 2024-cü il tarixli qərarında açıq şəkildə Ermənistan Respublikasının Konstitusiyasında heç bir ölkəyə qarşı ərazi iddiasının olmadığı qeyd edilir. Başqa bir arqumentləri də var. Konstitusiyanın 5-ci maddəsində qeyd olunan  “Ermənistan Respublikasının ratifikasiya etdiyi beynəlxalq müqavilələrin normaları ilə yerli qanunların normaları arasında ziddiyyət yarandıqda, beynəlxalq müqavilələrin normalarına üstünlük verilir” sözlərinə diqqət çəkilir. Yəni Ermənistan konstitusiyası sülh sazişinin imzalanmasına maneə kimi göstərilə bilməz. Əksinə, sazişin imzalanması konstitusiyanın dəyişdirilməsini də sürətləndirə bilər.

Nəzəri baxımdan düz deyirlər. Ancaq o da bəri başdan bəllidir ki, revanşistlər iqtidara gəldiyi təqdirdə tamam fərqli arqumentlərə söykənəcəklər. Buna görə də İlham Əliyev revanşistləri indidən tərk-silah etmək istəyir.

İkinci məsələ isə Azərbaycan xalqının nifrət etdiyi ATƏT-in Minsk qrupu ilə bağlıdır. Bəllidir ki, 1 yanvar 1997-ci ildən ATƏT-in Minsk qrupuna həmsədrlər qismində ABŞ, Rusiya və Fransa başçılıq edirlər. Erməni lobbisi hər üç ölkədə də xüsusi nüfuza sahibdir. İrəvan Minsk qrupunun da ləğv olunmasını istəmir.

Ermənistanda keçirilən növbəti seçkidə revanşistlərin iqtidara gəldiyini təsəvvür edin. Heç şübhəsiz, onlar Müstəqillik Bəyannaməsinə və hazırkı konstitusiyaya istinadən ATƏT-in Minsk qrupunun yenidən fəaliyyətə başlamasını tələb edəcəklər. Elə indinin özündə də daşnaklar daxil olmaqla Qarabağ klanını təmsil edən partiyalar bu fikirdə olduqlarını gizlətmirlər.

Erməni xalqı konstitusiyanı dəyişməyi özü tələb etməlidir. Minsk qrupu da buraxılmalıdır. Niyə? Çünki hər iki məsələ səhnədən asılmış silah kimidir, nə vaxtsa o silahdan atəş açılacaq. İstəməsən belə, səni buna təhrik edəcəklər. Təəssüf ki, erməni xalqı bu təhlükənin nə qədər real olduğunun fərqində deyil. Anlamır ki, Azərbaycanın bu haqlı tələbləri yerinə yetirilməsə, gələcəkdə hansısa avantürist lider onu yenidən türklərlə müharibə meydanına sürükləyəcək.

Azərbaycan, konkret desək, Prezident İlham Əliyev erməni revanşistlərinin gələcəkdə ortaya çıxa biləcək bu kimi təhlükələrindən Azərbaycanı sığortalamaq istəyir. Yəni fürsət varkən davamlı sülh üçün sahəni “minalardan” indi təmizləmək daha məntiqli deyilmi?

Bəs bu mövzu ilə bağlı ermənilərin arqumenti nədir? Deyirlər ki, Ermənistan ən yüksək səviyyədə ATƏT-in Minsk qrupunun buraxılması məsələsinə baxmağa hazır olduğunu bəyan edib. İrəvan sadəcə əmin olmaq istəyir ki, bu, münaqişənin “Qərbi Azərbaycan” şüarı altında Ermənistan Respublikasının ərazisinə keçməsi yox, onun de-fakto və de-yure başa çatması demək olacaq.

Azərbaycanla Naxçıvan arasındakı Zəngəzur bölgəsi bolşeviklər tərəfindən Ermənistana verilib. Azərbaycan Prezidenti hələ 2021-ci ildə çıxışı zamanı bu barədə belə demişdi: “Zəngəzur 1920-ci ildə, 101 il bundan öncə Ermənistana verilib. Ondan əvvəl bu ərazi bizə məxsus idi”.

Tarixdən yaxşı məlumdur ki, Nəriman Nərimanov Bakı Sovetinin 1920-ci il dekabrın 1-də Dövlət Teatrında keçirilən təntənəli iclasında etdiyi nitqində Zəngəzurun Ermənistana güzəştə gedildiyini söyləyib. Bəyanatda yazılıb:

“Sovet Azərbaycanı Ermənistan və Zəngəzurda ən yaxşı yoldaşlarımızın – kommunistlərin günahsız qanını tökmüş və tökən daşnakların hakimiyyətinə qarşı əməkçi erməni xalqının mübarizəsinə yardım göstərərək elan edir ki, bundan sonra heç bir ərazi məsələsi əsrlərdən bəri qonşu olan iki xalqın – ermənilərin və müsəlmanların bir-birinin qanını tökməsi üçün səbəb ola bilməz. Zəngəzur qəzalarının ərazisi sovet Ermənistanının bölünməz hissəsidir. Zəngəzurun hüdudlarında bütün hərbi əməliyyatlar dayandırılır. Sovet Azərbaycanının qoşunları buradan çıxarılır”.

Bolşeviklər məhz N.Nərmanovun, yəni “sapı özümüzdən olan baltanın” əli ilə Zəngəzuru Ermənistana ərməğan etdi. Onlar ərazini Ermənistana verməklə Azərbaycanı və gələcəkdə bir araya gələ biləcəyi ehtimal olunan Türk dünyasını bəri başdan parçaladılar. Hazırda Zəngəzurun Ermənistanda olması bütün Türk dünyasını əsir-yesir edib. Düşünün ki, biz Türkiyəyə Gürcüstan üzərindən çıxırıq. Neft və qaz kəmərləri, dəmir yol, digər nəqliyyat vasitələrimiz Gürcüstandan keçir. Halbuki Zəngəzur bizdə qalsaydı, hər şey başqa cür ola bilərdi.

Əgər Azərbaycan bu gün Ermənistan konstitusiyasında müvafiq dəyişikliyə nail olmasa, ATƏT-in Minsk qrupunun fəaliyyətinə rəsmən xitam verdirə bilməsə, heç şübhəsiz, bu məsələlər gələcəkdə Zəngəzur kimi böyük itkilərə yol açar.

Vəziyyət mürəkkəbdir: həm Ermənistanda bu kimi məsələlərin müsbət həllinə nail olmalıyıq, həm də Nikol Paşinyanın iqtidarda qalmasını təmin etməliyik. Ən azı ona görə ki, o, “real Ermənistan” konsepsiyasından çıxış edir. Revanşistlər isə yenə 3 dəniz arasındakı mifik Ermənistandan dəm vuracaqlar…

Elbəyi Həsənli
Sürix