Çin və Yaponiya arasında gərginlik

Sakit okean bölgəsində Çinin hərbi gücünü sürətlə artırması Yaponiyada ciddi narahatlıq doğuran əsas amillərdən birinə çevrilib. AzPost xəbər verir ki, bu barədə Yaponiyanın Yomiuri qəzeti yazır (məqaləni İnoSMİ tərcümə edib). “Səmaaltı ölkə”nin donanmasının sürətli inkişafı, yeni aviadaşıyıcıların istismara verilməsi və Çin Hərbi-Dəniz Qüvvələrinin strateji əhəmiyyətli ada əraziləri yaxınlığında fəallığı artıq Tokionun təhlükəsizliyinə və iqtisadi maraqlarına təsir göstərir, Yaponiyanı mümkün qarşıdurmaya hazırlaşmağa məcbur edir. Yaponiya birbaşa hərbi toqquşmadan yayınmağa çalışsa da, öz müdafiə strategiyasını yenidən nəzərdən keçirməyə məcburdur.

Yapon nəşrinin yazdığına görə, Çin dünya okeanında mövqelərini ardıcıl şəkildə gücləndirir. Mütəxəssislərin qiymətləndirməsinə əsasən, aviadaşıyıcıların intensiv inşası və göyərtə aviasiyasının fəaliyyət radiusunun genişləndirilməsi Pekinin uzunmüddətli niyyətlərindən xəbər verir. Bu niyyətlərə güc nümayişi, kommunikasiya xətlərinə nəzarət və qonşu ölkələrə siyasi-hərbi təzyiq daxildir. Oqasavara bölgəsindəki vəziyyət xüsusilə diqqət çəkir, çünki Yaponiyanın burada məhdud infrastruktura malik olması qəfil təhlükə zamanı ciddi risklər yaradır. Çin aviadaşıyıcıları Minamitorişima adaları və ya Honşunun şərq sahillərinə yaxınlaşarsa, nəzəri baxımdan Tokionu da hədəf məsafəsinə ala bilər.

Analitiklərin fikrincə, hazırda Çin müəyyən çətinliklərlə də üzləşir. Göyərtə qırıcılarının uçuş məsafəsinin artırılması üçün havada yanacaq doldurulmasına və yeni texniki həllərə ehtiyac var. Lakin bu taktiki məhdudiyyətlər iri aviadaşıyıcı qruplaşmaların yaratdığı psixoloji təsiri azaltmır. Güc nümayişinin özü Yaponiyada, Tayvanda və regionun digər ölkələrində təhlükə qavrayışını formalaşdırır, dəniz ticarətinə və enerji daşımalarının marşrutlarına təsir edir.

Xüsusi narahatlıq Çinin Cənubi Çin dənizində imkanlarını genişləndirməsi ilə bağlıdır. Burada Yaponiyanın əsas dəniz yolları yerləşir. Üçüncü aviadaşıyıcı “Futszyan”ın Mifiç rifindəki hərbi baza yaxınlığında yerləşdirilməsi Çinin bölgədəki üstünlüyünü xeyli gücləndirə bilər. Pekin hesab edir ki, hərbi güc nümayişi Cənub-Şərqi Asiya ölkələrinin mövcud status-kvonu qorumaq iradəsini zəiflədəcək və Çinə beynəlxalq hüququ öz maraqlarına uyğun şərh etmək imkanı verəcək.

Yaponiya üçün digər ciddi məsələ Senkaku adalarının müdafiəsidir. Bu adalar Tokio ilə Pekin arasında uzunmüddətli ziddiyyətlərin mərkəzindədir. Çin göyərtə aviasiyasının fəallığı artarsa, Yaponiya daha tez-tez qırıcıları havaya qaldırmalı olacaq. Bu isə texnikanın sürətlə köhnəlməsinə və pilotların üzərinə düşən yükün artmasına səbəb olacaq. Analitiklər bunu Pekinin strategiyasının bir hissəsi hesab edir: birbaşa toqquşma olmadan qarşı tərəfi tədricən zəiflətmək.

Çinin hərbi gücünü artırması nüvə arsenalının təkmilləşdirilməsi və pilotsuz texnologiyaların inkişafı ilə paralel gedir. Orta mənzilli raketlərin yaradılmasında əldə edilən uğurlar göstərir ki, potensial təhlükə təkcə Yaponiyadakı bazalarla məhdudlaşmır, ABŞ-ın Quam adasındakı obyektlərinə qədər uzana bilər. Bu dəyişikliklər Pekinin ABŞ və Yaponiyanı Sakit okeanın qərb hissəsindəki proseslərə müdaxilədən çəkindirmək niyyətindən xəbər verir.

Bu çağırışlar fonunda Tokio öz donanmasını modernləşdirir. “İdzumo” və “Kaqa” helikopterdaşıyan gəmiləri yüngül aviadaşıyıcılara çevrilir və F-35B qırıcılarını daşımaq imkanına malik olur. Bu gəmilər Sakit okeanda hava hücumundan müdafiə və müşahidə zonalarının genişləndirilməsində mühüm rol oynayır. Lakin Yapon donanmasının güclənməsi onu avtomatik olaraq Çin üçün potensial hədəfə çevirir. Mümkün münaqişə zamanı yüksək manevr qabiliyyəti, radioelektron müdafiə və Çin kəşfiyyat-raket sistemlərinə qarşı dayanıqlıq əsas amillər olacaq.

Çinin fəallığı təkcə Sakit okeanla məhdudlaşmır. Pekin Hind okeanına da xüsusi diqqət yetirir. Bu bölgədən Yaponiyanın həyati əhəmiyyətli təchizat marşrutları keçir. Tokio Dieqo-Qarsiya adası ətrafındakı vəziyyəti diqqətlə izləyir. Bu ada ABŞ və Böyük Britaniya üçün strateji əhəmiyyət daşıyır və əgər gələcəkdə Pekinə simpatiya göstərən qüvvələrin nəzarətinə keçərsə, güc balansı Çinin xeyrinə dəyişə bilər.

Yaponiya üçün əlavə problem Çinin sualtı qüvvələridir. Texnoloji baxımdan müəyyən geri qalma olsa da, Pekin bu sahədə fəal inkişaf edir və Rusiya ilə əməkdaşlığı genişləndirir. Sualtı qayıqlar aviadaşıyıcı zərbə qruplarının qorunmasında əsas rol oynayır, Moskva ilə Pekin arasında kəşfiyyat məlumatlarının mübadiləsi isə Yaponiyanın hərbi planlaşdırmasını daha da çətinləşdirir.

Mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, Çin 2049-cu ilə — Çin Xalq Respublikasının 100 illiyinə qədər dünya səviyyəli silahlı qüvvələr formalaşdırmağı qarşısına məqsəd qoyub. “Şandun” və “Futszyan” aviadaşıyıcılarının adları da siyasi ambisiyaları və xüsusən Tayvan məsələsi ilə bağlı tarixi simvolizmi əks etdirir. ABŞ-ın beynəlxalq arenada daha ehtiyatlı davranması fonunda, Çinin Sakit okeanın qərb hissəsində dominantlıq konsepsiyasını reallaşdırmaq riski getdikcə artır.

Yaponiya uzunmüddətli qarşıdurmaya hazırlaşır. Bu qarşıdurmada Çin yalnız hərbi gücdən deyil, pilotsuz aparatlarla təzyiq, sərhədlər yaxınlığında təxribatlar kimi üsullardan da istifadə edir. Məqsəd Yaponiyanın resurslarını tükəndirmək və cəmiyyətdə müdafiə tədbirlərinin vacibliyinə inamı sarsıtmaqdır.

Effektiv cavab üçün Yaponiya müttəfiqlərlə dialoqu gücləndirməli, Özünümüdafiə Qüvvələrini inkişaf etdirməli, müşahidə və erkən xəbərdarlıq sistemlərini modernləşdirməli, Nansei və Oqasavara adalarında infrastrukturu genişləndirməlidir. Bununla belə, təhlükəsizliyin əsas təminatı ABŞ-ın nüvə “çətiri” və Vaşinqtonla sıx müttəfiqlik olaraq qalır.

Çinin qarşısının alınması yalnız beynəlxalq tərəfdaşlığın dəstəyi və ərazi bütövlüyünü, dəniz təhlükəsizliyini qorumaq əzmi ilə mümkündür. Pekin və Vaşinqton arasında qlobal rəqabətin yeni mərhələsi fonunda Yaponiyaya Asiya-Sakit okean bölgəsində güc balansını qorumaq üçün uzunmüddətli mübarizəyə hazırlaşmaq qalır, — Yomiuri yekunlaşdırır.

AzPost.az

Paylaş