Çin yeni qloballaşmanın memarıdır “ŞƏT in 25 ci sammiti çoxqütblü dünyanın manifestinə çevrildi”

“Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının 25-ci sammiti sadəcə diplomatik toplantı deyil, dünya siyasətində və iqtisadiyyatında gedən struktur dəyişikliklərinin göstəricisidir”.

“AzPolitika” bildirir ki, bunu politoloq Zaur İbrahimli adıçəkilən tədbirin yekunlarını şərh edərkən deyib. Onun sözlərinə görə, Qərbin yaratdığı qlobal nizam zəiflədikcə, ŞƏT alternativ idarəetmə arxitekturasının formalaşması üçün platforma rolunu oynayır.

Zaur İbrahimli qeyd edib ki, Pekin “İnsanlığın vahid taleyi olan icması” konsepsiyasını irəli sürərək hegemoniya və blok qarşıdurmasına alternativ təklif edir: “Bu, sadəcə ritorika deyil, Çinin real iqtisadi gücü üzərində qurulmuş bir modeldir. Qərbin zəifləyən maliyyə kapitalına qarşı Çin iqtisadiyyatı logistika, rəqəmsal platformalar, telekommunikasiya və istehlak məhsulları üzərində yüksəlir”.

Politoloq bildirib ki, ŞƏT Çin başda olmaqla Qlobal Cənub ölkələrinin çoxqütblü sistem qurmaq ambisiyalarını həyata keçirməsinə şərait yaradır: “Bu, hərbi ittifaq deyil, təhlükəsizlik və iqtisadiyyat üzərində qurulmuş strateji çərçivədir. Addım-addım Qərb institutlarına alternativlər yaradılır, dolların təsiri azalır. Bu, çoxvalyutalı sistemin əsasını qoyur”.

Zaur İbrahimlinin sözlərinə görə, Çin-Rusiya-Hindistan üçbucağı gələcəkdə qlobal siyasəti dəyişdirə bilər, lakin Çinlə Hindistan arasındakı rəqabət bu prosesi ləngidir. O, əlavə edib ki, “çoxqütblülüyün mürəkkəbliyini ən yaxşı göstərən nümunə Türkiyədir. Ankara NATO üzvü olmaqla yanaşı, ŞƏT ilə də əməkdaşlığı dərinləşdirir. Bu isə tarazlaşma baxımından çətin seçimlər doğuracaq”.

Politoloq vurğulayıb ki, Türkiyənin siyasəti çox vaxt “manevr” kimi qiymətləndirilsə də, əslində bu, Prezident R.T.Ərdoğanın rəhbərliyi altında formalaşmış praqmatik doktrinadır. Məqsəd böyük güclərin rəqabətindən maksimum fayda götürməkdir.

İbrahimli diqqətə çatdırıb ki, Çinin “Kəmər və Yol” təşəbbüsü fonunda Cənubi Qafqazın, xüsusən Azərbaycanın tranzit əhəmiyyəti artır: “Azərbaycan Asiya ilə Avropa arasında əlaqələrin gücləndirilməsində təbii tərəfdaşa çevrilir. Bakı ilə Pekin arasında əməkdaşlıq daha da dərinləşəcək”.

Politoloq qeyd edib ki, Mərkəzi Asiya ölkələri də Çinin yüksəlişindən istifadə edərək Rusiyanın təsirini tarazlaşdırmaq istəyirlər: “Amma Pekinin artan təsiri borc asılılığı və yerli iqtisadiyyatların dəyişməsi risklərini gətirir. Bu səbəbdən region ölkələri öz aralarında əməkdaşlığı gücləndirməlidir”.

Zaur İbrahimli yekun olaraq bildirib ki, ŞƏT-in 25-ci sammiti göstərdi ki, çoxqütblü dünya artıq fərziyyə deyil, reallıqdır. “Çin cəlbedici alternativ inkişaf modeli təklif edir. Yeni nizam isə sadəcə hegemoniyanın dəyişməsi yox, üst-üstə düşən ittifaqlar, rəqabətli valyutalar və diplomatik manevrlərlə xarakterizə olunacaq”, - ekspert vurğulayıb.

Rasim Əliyev

“AzPolitika.info”