Distant iş modeli: Hansı üstünlükləri olacaq? Açıqlama

Müəllif: Gülnar Əhmədli, Banco.az

Artıq "Məsafədən (distant) iş" anlayışı qanuniləşir. Belə ki, bununla bağlı təklif layihəsi Milli Məclisin Regional məsələlər komitəsinin iclasında müzakirə olunub.

Sənəddə vurğulanıb ki, prioritet istiqamət olaraq işçilərin əmək funksiyalarının distant iş formasında yerinə yetirilməsi sahəsi üzrə qanunvericiliyin formalaşdırılması müəyyən etmək, bu xüsusda işçilərin distant iş formasında əmək funksiyasının yerinə yetirilməsinin hüquqi əsasının yaradılmasını təmin etmək məqsədilə Məcəllənin 3-cü maddəsinə "Məsafədən (distant) iş" anlayışı gətirilib.

Distant iş rejiminin qanuniləşməsinin həm işəgötürənlər, həm də ölkə iqtisadiyyatı üçün hansı üstünlükləri olacaq?

Mövzu ilə bağlı iqtisadçı alim Vüsalə Əhmədova Banco.az-a danışıb:

“Xüsusilə, son illərdə qlobal miqyasda əmək münasibətlərində baş verən dəyişikliklər distant iş modelinin aktuallaşmasına səbəb oldu. İnformasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı, rəqəmsal platformaların genişlənməsi və pandemiya dövrünün təcrübəsi göstərdi ki, bir çox sahədə işin məsafədən təşkili həm iqtisadi, həm də sosial baxımdan səmərəlidir. Düşünürəm ki, distant iş modelinin işəgötürənlər, eləcə də iqtisadiyyat üçün kifayət qədər üstünlükləri var. Ən başlıcası, distant iş modeli ənənəvi ofis xərclərini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır. Ofis sahəsinin icarəsi, kommunal xərclər, təmir-tikinti, avadanlıq təminatı və inzibati xərclər minimuma enir. Şirkətlər daha az resursla daha çox işçi saxlaya bilir. Həmçinin, işəgötürənin işçi seçimi yalnız müəyyən coğrafi ərazi ilə məhdudlaşmır. Coğrafi məhdudiyyətlər aradan qalxır və işəgötürən ölkənin istənilən bölgəsindən, eləcə də digər ölkələrdən istedadlı kadrlara çıxış əldə edir, bu da peşəkat kadr çatışmazlığını azaldır”.

V. Əhmədovanın sözlərinə görə, araşdırmalar göstərir ki, evdən işləyən işçilər yol yorğunluğunun və stressin olmaması, daha rahat iş mühiti kimi səbəblərdən daha məhsuldar və motivasiyalı işləyir:

“Distant iş bölgələrdə yaşayan əhalinin paytaxt və iri şəhərlərə köçmədən yüksək maaşlı işlərə çıxışını genişləndirir. Bunun nəticəsində regionlarda istehlak artır, xidmət sektoru genişlənir, yerli iqtisadiyyat canlanır. Bu, daxili miqrasiyanı da azalda və regional balanslı inkişafı stimullaşdıra bilər. Böyük şəhərlərdə tıxaclar azalır, ictimai nəqliyyata tələbat aşağı düşür. Bu isə dövlətin infrastruktur xərclərinin optimallaşdırılmasına səbəb olur. Eləcə də, qanuniləşdirilmiş distant iş qeyri-rəsmi məşğulluğun azalmasına, rəsmiləşdirilmiş əmək münasibətlərinin artmasına, dövlət büdcəsinə daha çox vergi daxil olmasına təkan verə bilər.

Qanuni distant iş imkanları yerli mütəxəssislərin beynəlxalq şirkətlər üçün Azərbaycandan çıxmadan işləməsinə şərait yaradır. Bu isə ölkəyə əlavə valyuta daxilolmasının artmasına, beynəlxalq əmək bazarına inteqrasiyanın güclənməsinə xidmət edir. Həmçimin, distant iş fiziki məhdudiyyətli şəxslərin, valideynlərin və yaşlı insanların məşğulluğuna yeni imkanlar yaradır”.

Ən yüksək faiz verən depozit hansı bankdadır?

“Statistikaya görə, 2025-ci il üzrə qlobal işçi qüvvəsinin təxminən 40%-nin hissə-hissə məsafədən işlədiyi müəyyən edilmişdir. Bu, pandemiyadan sonra da distant iş modelinin əsas seçim halına gəlməsinin göstəricisidir. Son tədqiqatlar göstərir ki, 2024-2025-ci illərdə orta hesabla ofisdən kənar iş günlərinin sayı həftədə təxminən 1.23 gün olmuşdur, yəni aylıq iş günlərinin təqribən 25%-i. Bu rəqəmlər onu göstərir ki, distant iş pandemiyadan sonra da aktuallığını itirməyib.

2022-ci ildən etibarən distant iş modeli ilə işləyən şirkətlərin sayı tədricən artmışdır.

Beynəlxalq tədqiqatlar distant işin məhsuldarlıq və işçi məmnunluğu baxımından müsbət təsirləri olduğunu deməyə əsas verir. Distant rejimdə çalışanların böyük əksəriyyəri təqribən 68-83%-i özlərini daha məhsuldar, işindən razı hiss etdiklərini bildirir”, - iqtisadçı qeyd edib.

İqtisadçı əlavə edib ki, təbii ki, distant işin faydaları şirkətin fəaliyyət istiqamətindən, sahəsindən, iş şəraitindən və texniki imkanlarından asılı olaraq dəyişir:

“Ona görə də, ümumi statistikalar fərdi hallara tam uyğun olmaya bilər. Eyni zamanda, distant iş modeli bəzi sosial və psixoloji risklər də daşıyır. Təcridlik, əmək-həyat balansının pozulması, əmək hüquqlarının düzgün tənzimlənməməsi və s. bu təsirlər mütləq nəzərə alınmalıdır. Distant iş rejimini qanuniləşdirərkən əmək hüquqları, məsuliyyətlər, vergitutma, sosial müdafiə və işçi rifahı kimi məsələləri tənzimləyən hüquqi baza formalaşdırılmalıdır. Bunun üçün də dövlət, biznes və ictimaiyyət arasında koordinasiyalı addımlar atılmalıdır”.

Bizi sosial şəbəkələrdən izləyin!!