Icma.az
close
up
RU
Dörd müsəlman ölkəsi bir araya gəlir: “İslam NATO su” yaradılır?

Dörd müsəlman ölkəsi bir araya gəlir: “İslam NATO su” yaradılır?

Icma.az bildirir, Turkstan.az saytına əsaslanaraq.

Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistan arasında Məkkə Birgə Müdafiə Sazişi imzalanıb. Sazişə əsasən, alyansın hər hansı bir üzvünə edilən hücum bütün tərəflərə qarşı hücum kimi qiymətləndiriləcək.

Globalinfo.az-a danışan politoloq Elnur Ənvəroğlu bildirib ki, əslində bu hadisə sıfırdan yaranan münasibətlərin nəticəsi deyil:

“Pakistanla Səudiyyə Ərəbistanı artıq 17 sentyabr 2025-ci ildə Strateji Qarşılıqlı Müdafiə Sazişi imzalayıblar. Həmin sənəddə də birinə qarşı təcavüzün digərinə qarşı təcavüz hesab olunması təsbit edilib. Pakistan hökuməti sonradan bəyan etmişdi ki, saziş mövcud müdafiə əməkdaşlığını kodifikasiya edir, yəni sistemləşdirir və təlimlər, birgə hərbi təlimlər, eləcə də digər əməkdaşlıq formalarını əhatə edir.

O ki qaldı Məkkədə Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistan arasında imzalanan “Məkkə Birgə Müdafiə Sazişi”nə, düzdür, strateji baxımdan bu, kifayət qədər ciddi hadisə təsiri bağışlayır. Hətta mahiyyət etibarilə NATO-nun 5-ci maddəsinə bənzər kollektiv müdafiə mexanizminin müsəlman dövlətləri arasındakı versiyasını xatırladır. Amma burada fərqi də izah etmək lazımdır.

Əvvəla, buna “NATO-nun ərəb-müsəlman versiyası yaradıldı” demək, fikrimcə, hələ tezdir. Çünki sazişin real gücü onun kağız üzərindəki ifadələrindən daha çox, tərəflərin böhran zamanı həqiqətən nə qədər uzağa getməyə hazır olmasından asılı olacaq.

Sadə dillə desək, hücum, tutaq ki, ABŞ və ya hansısa Avropa ölkəsi tərəfindən olarsa, Türkiyə və bu sazişə daxil olan digər ölkələr ortaq müharibə moduna keçə bilərlərmi? Məsələ məhz burada ortaya çıxır. Bu baxımdan saziş potensial olaraq kifayət qədər ciddi görünsə də, onun praktiki effektivliyi hələ tam şəkildə sınaqdan çıxmayıb.

Düzdür, bu üç ölkənin hər birinin fərqli strateji üstünlüyü var. Məsələn, Türkiyə NATO sıralarında böyük hərbi təcrübəyə malikdir, inkişaf etmiş müdafiə sənayesi, pilotsuz sistemləri, raket texnologiyaları və regional hərbi əməliyyat təcrübəsi var.

Pakistan isə böyük hərbi qüvvələrə və nüvə arsenalına malik dövlətdir. Səudiyyə Ərəbistanı isə böyük maliyyə resurslarına, enerji çəkisinə, strateji coğrafiyaya və sürətlə modernləşən silahlı qüvvələrə malikdir.

Amma bütün bunlar sazişin hər hansı təhdid və ya böhran şəraitində necə işləyəcəyi ilə bağlı əsas sualı aradan qaldırmır. Yəni həmin dövlətlərdən biri təhlükə ilə üzləşdiyi halda digərləri onun mənafeyi uğrunda real hərbi qarşıdurmaya getməyə nə qədər hazır olacaq?


Elnur Ənvəroğlu

Məsələn, təhdid Pakistana qarşı Hindistandan gələrsə, Türkiyə Hindistana qarşı müharibəyə qoşularmı? Yaxud İranla Səudiyyə Ərəbistanı arasında gərginlik yaranarsa, Türkiyə və ya Pakistan İranla müharibəyə atılarmı?

Məhz bu suallar sazişin praktiki mahiyyətini müəyyənləşdirəcək. Çünki hərbi ittifaqın kağız üzərində elan etdiyi öhdəliklə böhran zamanı atacağı real addım arasında fərq ola bilər.

Bir məsələni də xüsusi qeyd etmək lazımdır: NATO-nun 5-ci maddəsinin mahiyyəti bəzən yanlış təqdim olunur. Düzdür, bu sazişi NATO-nun 5-ci maddəsinə bənzətdik, amma həmin maddə də avtomatik olaraq “hamı müharibəyə girir” demək deyil. NATO-nun öz izahına görə, üzv dövlət silahlı hücuma məruz qaldıqda digər üzvlər yardım göstərməlidir, lakin hər bir dövlət hansı tədbirin zəruri olduğunu özü müəyyənləşdirir. Bu yardım hərbi qüvvələrin göndərilməsi formasında ola bilər, yaxud başqa tədbirləri əhatə edə bilər. Yəni avtomatik olaraq müharibəyə qoşulmaq məcburiyyəti yoxdur.
Fikrimcə, Səudiyyə Ərəbistanı, Pakistan və Türkiyə arasında imzalanan bu saziş də məhz buna oxşar xarakter daşıyacaq.

Ona görə də hazırkı mərhələdə bu sənədi tam formalaşmış və NATO ilə eyni səviyyədə işləyən hərbi blok kimi təqdim etmək düzgün olmaz. Sazişin əsl çəkisi qarşıdakı dövrdə tərəflərin müdafiə əməkdaşlığını nə dərəcədə dərinləşdirəcəyindən, birgə təlimlərin, koordinasiyanın və digər mexanizmlərin necə işləyəcəyindən, ən əsası isə real böhran zamanı kollektiv müdafiə öhdəliyinin hansı formada həyata keçiriləcəyindən asılı olacaq.

Hazırda isə ortada kifayət qədər ciddi strateji potensialı olan yeni müdafiə mexanizmi var. Türkiyənin hərbi və müdafiə sənayesi imkanları, Pakistanın hərbi gücü və nüvə potensialı, Səudiyyə Ərəbistanının maliyyə və enerji resursları bu üçlüyün çəkisini artıran əsas amillərdir. Bununla belə, həmin potensialın real hərbi ittifaqa çevrilib-çevrilməyəcəyini zaman və mümkün böhranlar göstərəcək”.

Turan Rzayev
Globalinfo.az

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:130
embedMənbə:https://www.turkustan.az
archiveBu xəbər 09 Avqust 2026 09:47 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see313

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see302

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see289

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see283

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see279

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see269

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see251

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see248

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see245

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see241

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see240

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see238

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see234

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see227

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see226

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see221

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see202

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see197

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see193

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see178
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri