Drezden kodeksi: Maya sivilizasiyası gələcəyi necə bilirdi?

Qədim Maya əlyazması olan Drezdendəki kodeks, yüzillərlə istifadə üçün dəqiq və mürəkkəb tutulma proqnoz sistemi ehtiva edirdi. 

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "Science Advances” jurnalında dərc edilmiş yeni araşdırmada qeyd olunur.

Albani Universiteti (SUNY) professoru Con Casteson rəhbərliyində aparılmış yenidən analiz göstərib ki, əlyazmadakı tutulma cədvəlləri diqqətlə təşkil olunub və bir neçə nəsil müşahidəçilər tərəfindən davamlı olaraq tənzimlənib.

Drezdendəki kodeks – yalnız dörd qorunmuş Maya əlyazmasından biridir – ay dövrləri, Venera planetinin hərəkəti və tutulma mövsümlərinin hesablamalarını ehtiva edir. Xüsusilə, cədvəl 405 ayı əhatə edir və bu müddət ərzində 69 əsas nəzarət nöqtəsi göstərilib ki, burada günəş və ya ay tutulmaları baş verə bilərdi.

Araşdırmaçılar müəyyən ediblər ki, Maya astronomları səhvlərin yığılma problemini dərk edirdilər: ay ayı təxminən 29,5 gün davam edir və tam günlərlə hesab aparmaq zamanla sapmalara gətirib çıxarır. Bunu aradan qaldırmaq üçün kahin-təqvimçilər iki "sıfırlama” nöqtəsi (358 və 223 ayda) ilə cədvəlləri üst-üstə qoymaq sistemindən istifadə ediblər. Bu üsul səhvləri tam yenidən hesablamağa ehtiyac olmadan düzəltməyə imkan verirdi.

Simulyasiya göstərib ki, bu kombinə edilmiş sistem təqvimin dəqiqliyini 134 il ərzində 51 dəqiqə daxilində saxlaya bilərdi ki, bu da Kolumb öncəsi sivilizasiya üçün əhəmiyyətli göstəricidir.

Maya astronomiyası sosial və dini praktikalarla sıx bağlı idi. 260 günlük cadugərlik təqvimi 365 günlük mülki il ilə paralel mövcud idi, göy hadisələri isə müəyyən ad günlərinə bağlı idi. Bu isə göstərirdi ki, tutulmalar barədə xəbərdarlıq həm elmi, həm də rituallara aid əhəmiyyət daşıyırdı.

Araşdırmaçılar hesab edirlər ki, tutulma cədvəli ilkin olaraq sadə bir ay hesabı ola bilərdi və zamanla tutulma markerləri əlavə edilmişdi. Saxlanmış cədvəlin başlanğıc nöqtəsi təxminən 1083 və ya 1116-cı il hesab olunur ki, bu da Yukatanın şimalındakı tutulma mövsümlərinə uyğundur.

Alimlərin fikrincə, Drezdendəki kodeksin yeni təfsiri Maya sivilizasiyasının elmi səviyyəsi barədə təsəvvürü əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir və göstərir ki, onlar müşahidələr, riyaziyyat və məlumatların dəqiq köçürülməsinə əsaslanan praktik və çevik astronomik proqnoz sistemi yaradıb.

Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, kolonial dövrdə əlyazmaların böyük hissəsi məhv edildiyi üçün bu metodu digər mənbələrdən yoxlamaq çətindir. Eyni zamanda qorunmuş kodeks Mesoamerika yerli sivilizasiyasının elmi ənənəsinə nadir bir baxış imkanı verir.

Aydın