Dünya Ayıqlıq və Alkoqolizmə qarşı Mübarizə Günü kimə həsr olunub?

Hər il dünyada 3 milyondan çox insan alkoqolla bağlı səbəblərdən həyatını itirir. Bu, bütün qlobal ölümlərin təxminən 5%-ni təşkil edir. Alkoqol təkcə qaraciyər sirrozu və xərçəng kimi ölümcül xəstəliklərə səbəb olmur, eyni zamanda intihar, zorakılıq, yol qəzaları və ailədaxili faciələrin əsas səbəblərindən biridir.

Azərbaycanda 21 777 nəfər alkoqolizm və alkol psixozu xəstəsi kimi tibb müəssisələrində qeydiyyatdadır. Bu da əhalinin hər 100 000 nəfərinə 227,2 xəstə edir. Spirtli içkilər təkcə fərdin sağlamlığını deyil, cəmiyyətin mənəvi, iqtisadi və psixoloji rifahını da sarsıdır. Bu səbəbdən 3 oktyabr günü – Dünya Ayıqlıq və Alkoqolizmə qarşı Mübarizə Günü – insanları sağlam, ayıq və şüurlu həyat tərzinə səsləyən mühüm bir çağırış günüdür.

Həmin gün dünya ictimaiyyətini spirtli içkilər içməyə qarşı mübarizə aparmağa və ildə heç olmazsa bir gün, amma hamılıqla böyük fəsadlar törədən bu içkilərdən imtina etməyə çağırır.

Bu gün sıradan bir tarix deyil. O, bəşəriyyətin alkoqolizmlə mübarizəsində iz qoymuş, təmiz həyat tərzinin simvoluna çevrilmiş amerikalı ictimai xadim — Con Berd Finçin xatirəsinə həsr olunub.

Dünya ayıqlıq hərəkatının görkəmli nümayəndəsi Con B. Finç (John B. Finch) 17 mart 1852-ci ildə ABŞ-ın Nyu-York ştatının Linklen şəhərində anadan olmuşdur. Onun ailəsi kasıb, lakin dindar və zəhmətkeş bir fermer ailəsi idi. Con uşaqlıqda çox zəif və xəstə bir uşaq olmuş, 10 yaşına qədər məktəbə belə gedə bilməmişdi.

Bir gün anası ilə birlikdə qonşu şəhərə səfəri zamanı içkili insanlarla rastlaşırlar. Anası ona deyir: “Mənə söz ver ki, heç vaxt insanı sərxoş edən içkiləri içməyəcəksən.” Con cavab verir: “Heç vaxt bir damla da içməyəcəyəm, böyüyəndə isə bu içkilərin satıldığı yerləri bağlayacağam.” Bu vəd onun həyat yolunu müəyyənləşdirdi.

Ayıqlıq uğrunda İlk addımlar

Finç artıq 15 yaşında öz şəhərində ayıqlıq hərəkatının yerli şöbəsinin – İOĞT (Yaxşı Templerlərin Müstəqil Ordeni) təşkilatının yaradılmasında iştirak edirdi. 19 yaşında Retta Koy (Retta Coy) adlı xanımla evləndi və 2 fevral 1872-ci ildə hər ikisi İOĞT-a rəsmi üzv oldular.

20 yaşında hüquq təhsili almağa başlayan Con Finç, kəndlərdə müəllimlik edir və kəndlilərə məhsul və kənd təsərrüfatı alətləri sataraq həyatını qazanırdı.

Təşkilati fəaliyyəti və şəxsi faciələr

1874-cü ildən başlayaraq Con Finç ayıqlıq ideyalarının təbliğatına başladı. O, kiçik şəhər və kəndlərdə alkoqolizmlə mübarizə və içki satışının qadağan olunması haqqında mühazirələr oxuyurdu.

Lakin həyatında böyük bir faciə baş verdi. 1875-ci il, 22 fevralda, həyat yoldaşı Retta qəfil vəfat etdi. Bu hadisə Finçi dərin sarsıntıya saldı. Buna baxmayaraq, o, mübarizəsini davam etdirdi.

1876-cı ildə o, Nyu-York ştatının İOĞT təşkilatının idarə heyətinə seçildi və təkcə bir il ərzində 29 ayıqlıq təşkilatı yaratdı.

Eyni ildə Frensis Mançester (Frances E. Manchester) ilə ailə həyatı qurdu. Frensis sonralar onun mübarizəsində ən yaxın dəstəkçisi oldu.

Milli və beynəlxalq uğurları

1877-ci ildən etibarən Con Finç ABŞ-da və beynəlxalq səviyyədə ayıqlıq hərəkatının aparıcı simasına çevrildi. O, İOĞT dünya konqreslərində fəal iştirak etdi, 14 minə yaxın insanın ayıqlıq andı verməsinə nail oldu.

1879-cu ildə Nebraska ştatında təşkilat rəhbəri seçildi, eyni zamanda həyat yoldaşı Frensis də gənclər təşkilatına rəhbərlik edirdi. 1880-ci ildə Kansas ştatında alkoqol satışının qadağan olunması haqqında qanunun qəbulunda onun böyük rolu oldu.

Ayıqlıq uğrunda son nəfəsədək
1884-cü ildə Con Finç İOĞT-nin dünya rəhbəri seçildi. Onun əsas məqsədi vətəndaş müharibəsindən sonra parçalanmış ayıqlıq hərəkatını birləşdirmək idi. Nəhayət, 1887-ci ildə, Saraqota-Sprinqsdə keçirilən konqresdə təşkilatlar birləşdirildi və Finç ümumi rəhbər seçildi.

Eyni zamanda o, “Xalq alkoqol ticarətinə qarşı” adlı məşhur kitabını yazdı və ABŞ-da “quru qanun” hərəkatının liderlərindən biri oldu. 1888-ci il prezident seçkilərində onun namizədliyi belə nəzərdən keçirilmişdi.

Vəfatı və irsinin davamı
3 oktyabr 1887-ci ildə, Bostonda keçirilən tədbirdən sonra Con Finç qatar stansiyasında qəfil dünyasını dəyişdi. Ölüm səbəbi – ürək çatışmazlığı və həddindən artıq yorğunluq idi.

Onun vəfatından sonra 3 oktyabr – müxtəlif ölkələrin ayıqlıq təşkilatları tərəfindən Dünya Ayıqlıq Günü kimi qeyd edilməyə başlandı.

1888-ci ildə, həyat yoldaşı Frensis Finç “Con Finç – onun həyatı və fəaliyyəti” adlı 569 səhifəlik kitab yazdı və həyat yoldaşının xatirəsini yaşatdı.

Con Finçin həyatı bir ömürlük ayıqlıq andına sadiqliyin, təbliğat gücünün və iradənin simvoludur. Onun mübarizəsi təkcə ABŞ üçün deyil, bütün dünya üçün nümunə oldu. Bu gün ayıqlıq hərəkatı yaşayan hər kəs, 3 oktyabr tarixində, onu ehtiramla xatırlayır.

İmran Kərimli