Icma.az
close
up
RU
Menu

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

Gündə 50 qramdan çox təmiz etanol içmək demensiya riskini 29 faiz artırır

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

Dünya yaxın illərdə dağıdıcı vulkan püskürməsi ilə qarşılaşa bilər

Dünya yaxın illərdə dağıdıcı vulkan püskürməsi ilə qarşılaşa bilər

Qaynarinfo portalından verilən məlumata əsasən, Icma.az bildirir.

ABŞ geoloji xidməti (USGS) tərəfindən aparılan və "Nature” jurnalında dərc edilən yeni tədqiqat Yellouston supervulkanının gələcəkdə baş verə biləcək dağıdıcı püskürməsinin yalnız ABŞ-a deyil, bütün dünyaya təsir göstərə biləcəyini ortaya qoyub.

Qaynarinfo xəbər verir ki, alimlər elektromaqnit vizuallaşdırma üsullarından istifadə edərək Yellouston kalderasının altında qaya qatının elektrik keçiriciliyini ölçüb və qismən ərimiş zonaların yüksək dəqiqlikli üçölçülü xəritəsini tərtib ediblər. 

Araşdırma nəticəsində məlum olub ki, vulkanın maqmatik sistemi vahid deyil – o, əsasən bərkimiş qabığın içində yerləşən müxtəlif ərinti boşluqlarından ibarətdir. Bu zonalarda ərimə payı 2%-dən 30%-dək dəyişir. Ən iri maqma ehtiyatı kalderanın şimal-şərqində cəmlənib – burada 400–500 kub kilometr həcmində riyolit maqması mövcuddur. Bu miqdar 1,3 milyon il əvvəl baş vermiş Mesa Falls püskürməsinin həcmini üstələyir.

Alimlərin sözlərinə görə, maqmanın əsas istilik mənbəyi mantiyadan qalxan bazalt intruziyasıdır. Bu proses ərinti zonalarının tədricən böyüməsinə şərait yaradır və gələcəkdə bu boşluqların birləşərək irimiqyaslı püskürmə riskini artıra biləcəyi istisna edilmir.

Son 2,1 milyon ildə Yelloustonda üç böyük püskürmə (Huckleberry Ridge, Mesa Falls, Lava Creek) baş verib. Onların arasında orta interval təqribən 735 min il təşkil etsə də, alimlər bildirirlər ki, bu, sabit dövrlülük kimi qiymətləndirilə bilməz. Klmatoloq Markus Stoffel və həmkarları dünya üzrə 2100-cü ilədək VEI 7 və ya daha yüksək gücdə püskürmə baş vermə ehtimalını 16% olaraq dəyərləndiriblər.

Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, supervulkan püskürməsi bir neçə mərhələdən ibarət ola bilər: əvvəlcə kiçik, lokal partlayışlar baş verir, sonra isə zonalar arasında əlaqə yarandıqda proses sürətlə güclənir. Riyolit maqması yüksək dərəcədə qazlı və çox viskoz olduğundan dəqiqələr ərzində stratosferə qalxan kül sütunları formalaşa bilər. Püskürmə zamanı yaranan piroklastik axınlar saatda 300 kilometrdən artıq sürətlə hərəkət edərək 100 kilometr radiusdakı əraziləri məhv edə bilər.

USGS mütəxəssisi Larri Mastinin modelləşdirməsinə əsasən, kül qatının təsiri ABŞ-ın mərkəzi və şərq bölgələrinə qədər çata bilər. Çikaqo, San-Fransisko və Vinnipeqdə 3 sm qalınlığında kül yığılması ehtimal olunur. Mənbəyə yaxın ərazilərdə külün hündürlüyü bir neçə metrə çata və bu, infrastrukturun dağılmasına, kənd təsərrüfatının tamamilə sıradan çıxmasına səbəb ola bilər.

Ən böyük qlobal təhlükə isə mexaniki dağıntılar deyil, stratosferdə yaranacaq sulfat aerozollarıdır. Vulkan püskürməsi zamanı havaya atılacaq kükürd dioksid günəş şüalarını əks etdirərək sürətli iqlim soyumasına gətirib çıxara bilər.

Tarixi nümunələr də mövcuddur: 1991-ci ildə Filippində Pinatubo vulkanının püskürməsi nəticəsində dünya temperaturu təqribən 0,5 dərəcə aşağı düşmüşdü və bu təsir iki ilə yaxın davam etmişdi. Yellouston miqyasında püskürmə isə qlobal temperaturu orta hesabla 4 dərəcə, Şimali Amerikanın bəzi bölgələrində isə 10 dərəcə və daha artıq azalda bilər. Soyuma mərhələsinin 15–20 il davam etməsi gözlənilir.

Alimlərin fikrincə, belə ssenari bir neçə qitədə kənd təsərrüfatının çökməsinə, torpaq və suyun ağır metallar – arsen, kadmium, civə ilə çirklənməsi səbəbindən ekoloji və sağlamlıq böhranına yol aça bilər.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, qlobal miqyasda vulkan risklərinin idarə olunması hələ də kifayət qədər inkişaf etməyib. Yelloustonun yaxın zamanda püskürməsi qaçılmaz olmasa da, belə bir hadisə baş verdiyi təqdirdə dünya iqlimi, ərzaq təhlükəsizliyi, infrastruktur və insan həyatı ciddi şəkildə təhlükə altına düşəcək.

Aydın

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:169
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 17 Avqust 2025 18:00 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see294

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see280

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see272

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

16 Noyabr 2026 01:15see239

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

15 Noyabr 2026 22:01see227

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see224

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see223

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

15 Noyabr 2026 21:02see222

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see222

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

16 Noyabr 2026 00:05see211

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see209

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see209

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see203

Gündə 50 qramdan çox təmiz etanol içmək demensiya riskini 29 faiz artırır

15 Noyabr 2026 20:52see195

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see187

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see186

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see180

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see180

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see176

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see174
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri