Icma.az
close
up
RU
Dünya yaxın illərdə dağıdıcı vulkan püskürməsi ilə qarşılaşa bilər

Dünya yaxın illərdə dağıdıcı vulkan püskürməsi ilə qarşılaşa bilər

Qaynarinfo portalından verilən məlumata əsasən, Icma.az bildirir.

ABŞ geoloji xidməti (USGS) tərəfindən aparılan və "Nature” jurnalında dərc edilən yeni tədqiqat Yellouston supervulkanının gələcəkdə baş verə biləcək dağıdıcı püskürməsinin yalnız ABŞ-a deyil, bütün dünyaya təsir göstərə biləcəyini ortaya qoyub.

Qaynarinfo xəbər verir ki, alimlər elektromaqnit vizuallaşdırma üsullarından istifadə edərək Yellouston kalderasının altında qaya qatının elektrik keçiriciliyini ölçüb və qismən ərimiş zonaların yüksək dəqiqlikli üçölçülü xəritəsini tərtib ediblər. 

Araşdırma nəticəsində məlum olub ki, vulkanın maqmatik sistemi vahid deyil – o, əsasən bərkimiş qabığın içində yerləşən müxtəlif ərinti boşluqlarından ibarətdir. Bu zonalarda ərimə payı 2%-dən 30%-dək dəyişir. Ən iri maqma ehtiyatı kalderanın şimal-şərqində cəmlənib – burada 400–500 kub kilometr həcmində riyolit maqması mövcuddur. Bu miqdar 1,3 milyon il əvvəl baş vermiş Mesa Falls püskürməsinin həcmini üstələyir.

Alimlərin sözlərinə görə, maqmanın əsas istilik mənbəyi mantiyadan qalxan bazalt intruziyasıdır. Bu proses ərinti zonalarının tədricən böyüməsinə şərait yaradır və gələcəkdə bu boşluqların birləşərək irimiqyaslı püskürmə riskini artıra biləcəyi istisna edilmir.

Son 2,1 milyon ildə Yelloustonda üç böyük püskürmə (Huckleberry Ridge, Mesa Falls, Lava Creek) baş verib. Onların arasında orta interval təqribən 735 min il təşkil etsə də, alimlər bildirirlər ki, bu, sabit dövrlülük kimi qiymətləndirilə bilməz. Klmatoloq Markus Stoffel və həmkarları dünya üzrə 2100-cü ilədək VEI 7 və ya daha yüksək gücdə püskürmə baş vermə ehtimalını 16% olaraq dəyərləndiriblər.

Tədqiqatçılar qeyd edirlər ki, supervulkan püskürməsi bir neçə mərhələdən ibarət ola bilər: əvvəlcə kiçik, lokal partlayışlar baş verir, sonra isə zonalar arasında əlaqə yarandıqda proses sürətlə güclənir. Riyolit maqması yüksək dərəcədə qazlı və çox viskoz olduğundan dəqiqələr ərzində stratosferə qalxan kül sütunları formalaşa bilər. Püskürmə zamanı yaranan piroklastik axınlar saatda 300 kilometrdən artıq sürətlə hərəkət edərək 100 kilometr radiusdakı əraziləri məhv edə bilər.

USGS mütəxəssisi Larri Mastinin modelləşdirməsinə əsasən, kül qatının təsiri ABŞ-ın mərkəzi və şərq bölgələrinə qədər çata bilər. Çikaqo, San-Fransisko və Vinnipeqdə 3 sm qalınlığında kül yığılması ehtimal olunur. Mənbəyə yaxın ərazilərdə külün hündürlüyü bir neçə metrə çata və bu, infrastrukturun dağılmasına, kənd təsərrüfatının tamamilə sıradan çıxmasına səbəb ola bilər.

Ən böyük qlobal təhlükə isə mexaniki dağıntılar deyil, stratosferdə yaranacaq sulfat aerozollarıdır. Vulkan püskürməsi zamanı havaya atılacaq kükürd dioksid günəş şüalarını əks etdirərək sürətli iqlim soyumasına gətirib çıxara bilər.

Tarixi nümunələr də mövcuddur: 1991-ci ildə Filippində Pinatubo vulkanının püskürməsi nəticəsində dünya temperaturu təqribən 0,5 dərəcə aşağı düşmüşdü və bu təsir iki ilə yaxın davam etmişdi. Yellouston miqyasında püskürmə isə qlobal temperaturu orta hesabla 4 dərəcə, Şimali Amerikanın bəzi bölgələrində isə 10 dərəcə və daha artıq azalda bilər. Soyuma mərhələsinin 15–20 il davam etməsi gözlənilir.

Alimlərin fikrincə, belə ssenari bir neçə qitədə kənd təsərrüfatının çökməsinə, torpaq və suyun ağır metallar – arsen, kadmium, civə ilə çirklənməsi səbəbindən ekoloji və sağlamlıq böhranına yol aça bilər.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, qlobal miqyasda vulkan risklərinin idarə olunması hələ də kifayət qədər inkişaf etməyib. Yelloustonun yaxın zamanda püskürməsi qaçılmaz olmasa da, belə bir hadisə baş verdiyi təqdirdə dünya iqlimi, ərzaq təhlükəsizliyi, infrastruktur və insan həyatı ciddi şəkildə təhlükə altına düşəcək.

Aydın

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:182
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 17 Avqust 2025 18:00 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see363

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see303

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see301

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see301

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see296

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see277

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see277

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see277

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see262

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see258

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see256

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see255

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see251

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see250

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see249

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see244

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see242

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see232

Cennifer Lopesdən ETİRAF: “Altı ay dayanmadan ağladım”

20 Noyabr 2026 19:20see228

Qan qrupu immunitetə nə dərəcədə təsir edir?

20 Noyabr 2026 13:53see201
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri