Icma.az
close
up
RU
Dünya yeni böhran mərhələsinə girir? İqtisadçıdan mühüm açıqlama

Dünya yeni böhran mərhələsinə girir? İqtisadçıdan mühüm açıqlama

Icma.az, Moderator.az portalına istinadən məlumat verir.

Qlobal sistem hazırda enerji, iqtisadiyyat və təhlükəsizlik risklərinin eyni vaxtda toqquşduğu yüksək həssas bir mərhələdən keçir. Rusiya–Ukrayna müharibəsi və ABŞ–İran xəttində davam edən gərginlik bu təzyiqi daha da artıraraq beynəlxalq münasibətlərdə qeyri-sabitlik zolağını genişləndirir.

Bəs, bu gərginlik əsasında enerji, iqtisadiyyat və təhlükəsizlik risklərinin üst-üstə düşməsi yeni qlobal böhran dalğasını nə dərəcədə qaçılmaz edir və bu prosesin qarşısını almaq üçün hansı real mexanizmlər mövcuddur?

Mövzu ilə bağlı Moderator.az-a  Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli münasibət bildirdi.

İqtisadçı qeyd etdi ki, Rusiya-Ukrayna müharibəsi və ABŞ-İran gərginliyi fonunda enerji, iqtisadiyyat və təhlükəsizlik risklərinin eyni vaxtda üst-üstə düşməsi qlobal sistem üçün ciddi təzyiq yaradır, amma bu, avtomatik olaraq qaçılmaz böhran demək deyil:

"Daha çox “yüksək riskli qeyri-sabitlik mərhələsi” kimi xarakterizə olunur. Enerji baxımından əsas risk təklifin şokvari azalmasıdır. Xüsusilə neft və qaz bazarlarında hərbi eskalasiya və ya sanksiyaların sərtləşməsi qiymətləri sürətlə artıra bilər. 

Bu isə inflyasiyanı yenidən qızışdırır və artıq həssas vəziyyətdə olan ölkələrin iqtisadi dayanıqlığını zəiflədir. Avropanın enerji şaxələndirməsi müəyyən tampon yaratsa da, qlobal bazar hələ də həssas qalır.

İqtisadi müstəvidə risklər daha çox zəncirvari təsirlərlə bağlıdır. Ticarət marşrutlarının pozulması, maliyyə bazarlarında qeyri-müəyyənlik və kapital axınlarının istiqamət dəyişməsi inkişaf etməkdə olan ölkələrə daha ağır təsir edir. Xüsusilə yüksək borclu iqtisadiyyatlar üçün faiz dərəcələrinin artımı və enerji xərclərinin yüksəlməsi eyni vaxtda təzyiq yaradır".

Akif Nəsirli bildirdi ki, bu, regional böhranların qlobal maliyyə sisteminə yayılma ehtimalını artırır:

"Təhlükəsizlik sahəsində isə risklərin kəsişməsi daha mürəkkəbdir. Regional münaqişələrin genişlənməsi ehtimalı, böyük güclər arasında birbaşa toqquşma riskinin aşağı olsa da mövcud qalması və hibrid təhdidlərin (kiberhücumlar, enerji infrastrukturu sabotajı və s.) artması ümumi qeyri-müəyyənliyi yüksəldir. 

Bu vəziyyət investisiya qərarlarını ləngidir və iqtisadi aktivliyi zəiflədir.
Bununla belə, qlobal böhranın qarşısını almaq üçün real mexanizmlər mövcuddur və tarixən dəfələrlə istifadə olunub. Diplomatik kanalların açıq saxlanması əsas rol oynayır; vasitəçilik və dolayı danışıqlar eskalasiyanın qarşısını ala bilir. 

Enerji bazarında isə ehtiyatların koordinasiyalı istifadəsi və alternativ marşrutların genişləndirilməsi şokları yumşalda bilər. Maliyyə sistemində mərkəzi bankların koordinasiyası və beynəlxalq qurumların likvidlik dəstəyi böhranların dərinləşməsinin qarşısını almaqda effektiv olub".

Nəsirli onu da qeyd etdi ki, eyni zamanda çoxtərəfli institutlar və qayda əsaslı sistem hələ də tam çökməyib:

"Sanksiyalar və təzyiqlər olsa belə, böyük iqtisadiyyatlar arasında qarşılıqlı asılılıq qalır və bu, tam miqyaslı böhranı müəyyən qədər cilovlayan faktordur. Texnoloji və logistika adaptasiyası da sistemin elastikliyini artırır.

Nəticə olaraq, risklərin üst-üstə düşməsi qlobal böhran ehtimalını artırır, amma onu qaçılmaz etmir. Prosesin hansı istiqamətdə inkişaf edəcəyi əsasən siyasi qərarlardan, eskalasiya səviyyəsindən və beynəlxalq koordinasiyanın nə dərəcədə effektiv olacağından asılıdır.

Yəni iqtisadi böhranı önləmək mümkündür, amma bu, avtomatik baş verən bir proses deyil və ciddi koordinasiya tələb edir.
Hazırkı şəraitdə Rusiya-Ukrayna müharibəsi və ABŞ-İran gərginliyi kimi faktorlar riski artırır, lakin tarix göstərir ki, düzgün siyasətlə böhranların ya tam qarşısı alına, ya da təsiri xeyli zəiflədilə bilər".

Sonda iqtisadçı onu da vurğuladı ki, əsas məsələ eskalasiyanın qarşısını almaqdır:

"Əgər böyük güclər birbaşa toqquşmadan qaçırsa və enerji bazarlarında kəskin şoklar baş vermirsə, qlobal sistem bunu “udmaq” qabiliyyətinə malikdir. Dünya iqtisadiyyatı əvvəlki böhranlardan sonra daha elastik hala gəlib.

Digər tərəfdən, mərkəzi bankların düzgün faiz siyasəti, dövlətlərin enerji və ticarət baxımından alternativlər qurması və beynəlxalq maliyyə institutlarının dəstəyi böhranın dərinləşməsinin qarşısını ala bilir. Yəni mexanizmlər mövcuddur və işləkdir.

Amma vacib bir reallıq var: böhranın qarşısını almaq mümkündür, lakin riskləri sıfırlamaq mümkün deyil. Əgər siyasi qərarlar yanlış istiqamətdə gedərsə və eyni anda bir neçə ciddi şok baş verərsə, onda böhran ehtimalı kəskin artır.

Qısaca desək, bu, “qaçılmaz son” deyil, daha çox idarə oluna bilən riskdir. Nəticə isə əsasən dövlətlərin nə qədər rasional və koordinasiyalı hərəkət etməsindən asılıdır".

Pərvin Şakirqızı

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:165
embedMənbə:https://moderator.az
archiveBu xəbər 11 Aprel 2026 22:25 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see319

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see310

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see263

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see257

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see256

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see241

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see235

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see232

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see214

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see214

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see210

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see210

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see208

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see207

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see204

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see201

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see201

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see200

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see182

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see180
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri