Dünyada sürətlə yayılan yeni dələduzluq növü “QR fişinq”

Dünyanın bir sıra ölkələrində – ABŞ, Sinqapur və Avropanın bəzi dövlətlərində yeni kiberdələduzluq üsulu sürətlə yayılır.
Yeniavaz.com xəbər verir ki, söhbət QR-kodlar vasitəsilə həyata keçirilən “QR-fişinq”dən (Phishing) gedir.
İlk baxışdan sadə və təhlükəsiz görünən bu üsul əslində ciddi maliyyə riskləri yaradır. Belə ki, adi bir QR-kodun skan edilməsi bank kartındakı vəsaitin itirilməsi ilə nəticələnə bilər.
“QR-fişinq” necə işləyir?
Sxem demək olar ki, həmişə eynidir. Dələduzlar saxta QR-kod hazırlayaraq onu kafe, parkinq, özünəxidmət terminalları aparatlarında orijinal kodun üzərinə yapışdırırlar. Müştəri kodu skan etdiyini və xidmətə görə ödəniş etdiyini zənn edir. Əslində isə vəsait birbaşa dələduzun hesabına köçürülür və ya istifadəçi kart məlumatlarını daxil etdiyi saxta “fişinq” saytına yönləndirilir.
Sinqapurda qeydə alınan hadisələrdə şəbəkə kafelərində masaların üzərindəki QR-kodların dəyişdirildiyi, nəticədə müştərilərin ödədiyi pulların naməlum şəxslərə çatdığı məlum olub.
Təhlükə niyə gözəgörünməzdir?
“QR-fişinq”in əsas təhlükəsi onun çətin sezilməsindədir. İnsanlar QR-kodları adətən təhlükəsiz hesab edir. Saxta kodun yapışdırılması bir neçə saniyə çəkir və vizual olaraq fərqi ayırd etmək çətindir. Üstəlik, bəzi hallarda dinamik “QR-fişinq”dən istifadə olunur. Kod rəsmi şirkətin loqosu və interfeysi olan səhifəyə yönləndirir, ödəniş məbləği avtomatik əlavə olunur və istifadəçi hər şeyin normal olduğunu düşünür.
Müşahidə kameraları da bu cür halların qarşısını almaqda çox vaxt effektiv olmur, çünki dələduzluq prosesi saniyələr içində baş verir.
Azərbaycan üçün risk varmı?
Azərbaycanda hələlik “QR-fişinq” halları geniş yayılmayıb və rəsmi müraciətlər yoxdur. Lakin mütəxəssislər bildirir ki, bu yalnız zaman məsələsidir. Ölkədə kafe və ticarət obyektlərində QR-ödənişlərin sürətlə yayılması, həmçinin dələduzluq üsullarının bir ölkədən digərinə asanlıqla “köçməsi” riski artırır. Üstəlik, bu sxem üçün xüsusi texniki biliklərə ehtiyac yoxdur – sadəcə printer kifayətdir.
Özünüzü necə qoruya bilərsiniz?
Mütəxəssislər bir neçə sadə qaydaya əməl etməyi tövsiyə edirlər: Fiziki QR-kodu diqqətlə yoxlayın. Üzərində yapışqan izi, qeyri-bərabər kənarlar varsa, skan etməyin.
Skan etdikdən sonra açılan saytın ünvanına baxın. Şübhəli domen görsəniz, dərhal səhifəni bağlayın.
Heç vaxt QR-kod vasitəsilə kart məlumatlarını əl ilə daxil etməyin – bu, təhlükəli əlamətdir.
Ödənişi təsdiqləməzdən əvvəl məbləği mütləq yoxlayın. Şübhə yaranarsa, obyektin əməkdaşından QR-kodun onlara məxsus olub-olmadığını soruşun.
Ekspertlər vurğulayır ki, diqqətli olmaq və sadə təhlükəsizlik qaydalarına əməl etmək “QR-fişinq” kimi dələduzluq üsullarından qorunmağın ən effektiv yoludur.