Icma.az
close
up
RU
Menu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

Dişlər yaddaş kartımızdır?

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

Azerbaijan’s macro economy 2025 2026 and future prospects

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

Dünyanın ən təhlükəli supervulkanının gizli mexanizmi üzə çıxdı

Dünyanın ən təhlükəli supervulkanının gizli mexanizmi üzə çıxdı

Xalq qazeti saytından alınan məlumata görə, Icma.az bildirir.

Bizi Telegram-da da izləyə bilərsiniz:@xqazeti

Uzun müddət elm dünyasında belə hesab olunurdu ki, Yelloustoun (Yellowstone) supervulkanını qidalandıran maqma mənbəyi Yerin çox dərin qatlarında yerləşir. Lakin Çin Elmlər Akademiyasının Geologiya və Geofizika İnstitutunun (IGGCAS) alimləri tərəfindən aparılan yeni üçölçülü (3D) modelləşdirmə tamamilə fərqli bir mexanizmi üzə çıxarıb. Bu unikal araşdırma supervulkanların daxili fəaliyyəti haqqındakı elmi təsəvvürləri kökündən dəyişə bilər.

Superpüskürmələr planetimizdə baş verən ən dağıdıcı vulkanik hadisələrdən biridir. Bu fəlakətlər zamanı atmosferə 1000 kubkilometrdən çox maqma və kül atılır ki, bu da qlobal iqlimi, ekosistemləri və bəşəriyyəti tamamilə iflic etmək gücünə malikdir. İllər boyu geoloqlar elə düşünürdülər ki, supervulkanların altında tamamilə maye maqma ilə dolu olan böyük və qalıcı kameralar mövcuddur. Lakin son tədqiqatlar göstərir ki, aktiv supervulkanlarda belə daimi rezervuarlar yoxdur; maqma bütövlükdə litosfer qatına yayılmış "maqmatik sıyıq" (bərk və maye süxurların qarışığı) şəklində paylanır.

Nüfuzlu "Science" jurnalında dərc olunan yeni araşdırmada alimlər Şimali Amerikanın qərb hissəsinin litosfer və onun altında axan mantiya təbəqəsini imitasiya edən geniş qabaqcıl geodinamik modelini hazırlayıblar. Məhz bu model sayəsində Yelloustounun altındakı real proseslərin izahı tapılıb. Məlum olub ki, supervulkanın maqması əvvəllər güman edildiyi kimi Yerin nüvəsindən yüksələn dərin mantiya plyumundan (isti kütlə axınından) deyil, səthə daha yaxın olan astenosfer qatından gəlir.

Yeni elmi fərziyyəyə görə, qədim "Farallon" tektonik tavasının uzunmüddətli subduksiyası (bir tavanın digərinin altına keçməsi) nəticəsində şərqə doğru hərəkət edən güclü bir "mantiya küləyi" yaranıb. Bu qlobal axın astenosferin qaynar materialını birbaşa Yelloustoun tərəfə daşıyır və təzyiqin düşməsi nəticəsində süxurların əriməsinə, yəni maqmanın daxili hasilatına şərait yaradır. Şərqə doğru hərəkət edən bu mantiya axını litosferin qalın kök hissəsini itələyir, qərbdəki üzən litosfer isə buna əks-qüvvə yaradır. Nəticədə meydana çıxan bu rəqabətli güclər materik litosferini sanki "parçalayaraq" cənub-qərbə tərəf meylli olan xüsusi bir kanal formalaşdırır. Məhz bu kanal maqmanın yuxarıya doğru effektiv şəkildə qalxması və təkamül etməsi üçün unikal magistral yol rolunu oynayır. Yeni kəşf supervulkanların altında bu dərəcədə nəhəng maqmatik sistemlərin məhz hansı şəraitdə və necə qurulduğunu elmi cəhətdən tam sübuta yetirir.

Hazırladı:
Arzu ƏLİYEVA
XQ

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:171
embedMənbə:https://xalqqazeti.az
archiveBu xəbər 01 İyul 2026 12:14 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see447

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see318

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see310

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see295

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see294

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see286

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see265

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see249

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see245

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see225

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

17 Noyabr 2026 12:44see224

Azerbaijan’s macro economy 2025 2026 and future prospects

17 Noyabr 2026 13:48see215

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see214

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see211

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see202

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

17 Noyabr 2026 14:53see200

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see197

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see196

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see188

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see182
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri