Dünyaya mesaj: Türkiyə Azərbaycan Pakistan birliyi

Aprelin 17-19-u tarixlərində Türkiyənin Antalya şəhərində 5-ci Antalya Diplomatiya Forumu keçirilib. Forumda Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidan çıxış edib. Nazir çıxışı zamanı Türkiyə-Azərbaycan-Pakistan birliyinə diqqət çəkib, bu üç ölkə liderlərinin birliyinin dünyaya mesaj olduğunu vurğulayıb.

Millət vəkilləri “Xalq Cəbhəsi”nə Türkiyə-Azərbaycan-Pakistan birliyinin əhəmiyyətindən danışıblar.

“Türkiyə, Azərbaycan, Pakistan sadəcə dost ölkələr deyil, ortaq strateji baxışa malik tərəfdaşlardır”

Milli Məclisin Ailə, qadın və uşaq məsələləri komitəsinin sədr müavini Jalə Əliyeva qeyd edib ki, Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyinin rəhbəri Hakan Fidan tərəfindən Antalya Diplomatiya Forumu çərçivəsində səsləndirilən “Türkiyə–Azərbaycan–Pakistan birliyi dünyaya mesajdır” fikri təsadüfi deyil və bir neçə mühüm geosiyasi məqamı özündə ehtiva edir: “Bu üçlük – Türkiyə, Azərbaycan və Pakistan – artıq sadəcə dost ölkələr deyil, ortaq strateji baxışa malik tərəfdaşlardır. Bu birliyin əhəmiyyətini bir neçə istiqamətdə qiymətləndirmək olar. İlk növbədə, bu əməkdaşlıq regional təhlükəsizlik arxitekturasında yeni balans yaradır. Bu isə regionda sabitliyin qorunmasına və mümkün təhdidlərin qarşısının alınmasına xidmət edir. İkinci mühüm məqam siyasi həmrəylikdir”.

“Bu birlik formal deyil, real siyasi məzmun daşıyır”

O vurğulayıb ki, xüsusilə Azərbaycanın ərazi bütövlüyü məsələsində Türkiyə və Pakistanın birmənalı dəstəyi, eyni zamanda, Türkiyənin müxtəlif beynəlxalq platformalarda Pakistanın maraqlarını müdafiə etməsi bu birliyin formal deyil, real siyasi məzmun daşıdığını göstərir: “Üçüncü istiqamət iqtisadi və nəqliyyat əməkdaşlığıdır. Orta Dəhliz, enerji layihələri və ticarət marşrutları bu üç ölkəni yalnız siyasi deyil, həm də iqtisadi baxımdan bir-birinə daha sıx bağlayır. Bu, Avrasiya məkanında alternativ iqtisadi inteqrasiya modelinin formalaşmasına töhfə verir”.

“Bu üçlük gələcəkdə daha təsirli platformaya çevrilə bilər”

Deputatın sözlərinə görə, nəhayət, bu birlik ideoloji və mədəni yaxınlıq üzərində qurulub: “Ortaq tarix, mədəniyyət və dəyərlər bu əməkdaşlığı daha davamlı edir və onu sırf maraqlara əsaslanan müvəqqəti ittifaqlardan fərqləndirir. Hakan Fidanın mesajının mahiyyəti ondan ibarətdir ki, bu üç ölkənin birliyi yalnız region üçün deyil, daha geniş beynəlxalq sistem üçün də siqnaldır. Belə ki, yeni güc mərkəzləri formalaşır və onlar öz maraqlarını daha koordinasiyalı şəkildə müdafiə etməyə qadirdir. Bu baxımdan Türkiyə–Azərbaycan–Pakistan üçlüyü gələcəkdə həm siyasi, həm də geoiqtisadi baxımdan daha təsirli bir platformaya çevrilə bilər”.

Ən mühüm siyasi platformalardan biri

Milli Məclisin deputatı Elnarə Akimova deyib ki, müasir dünyanın sürətlə dəyişən geosiyasi mənzərəsində dövlətlər arasındakı münasibətlər artıq yalnız diplomatik protokollarla deyil, ortaq maraqlar, qarşılıqlı etimad və strateji baxışla müəyyən olunur: “Bu baxımdan Türkiyə–Azərbaycan–Pakistan birliyi son illərdə formalaşan ən mühüm siyasi platformalardan biri kimi diqqət çəkir. Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidanın Antalya Diplomatiya Forumunda bu üç ölkə liderinin birliyini dünyaya mesaj adlandırması təsadüfi deyil. Bu, sadəcə diplomatik ifadə yox, yeni regional güc mərkəzinin siyasi bəyanatıdır”.

“Bu birlik həm də geosiyasi tarazlıq baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır”

E.Akimova söyləyib ki, Türkiyə, Azərbaycan və Pakistanı birləşdirən amillər yalnız dostluq münasibətləri ilə məhdudlaşmır: “Bu əlaqələrin kökündə ortaq tarix, mədəni yaxınlıq, siyasi etibar və beynəlxalq məsələlərdə qarşılıqlı dəstək dayanır. Xüsusilə Azərbaycan torpaqlarının işğaldan azad olunması dövründə həm Türkiyənin, həm də Pakistanın göstərdiyi prinsipial mövqe bu qardaşlığın sadəcə söz üzərində deyil, real siyasi iradə üzərində qurulduğunu nümayiş etdirdi. Bu birlik həm də geosiyasi tarazlıq baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Cənubi Qafqaz, Yaxın Şərq və Cənubi Asiya kimi strateji bölgələri birləşdirən bu üç ölkə təkcə regional deyil, qlobal proseslərdə də ciddi təsir imkanlarına malikdir. Enerji təhlükəsizliyi, müdafiə sənayesi, nəqliyyat dəhlizləri və təhlükəsizlik məsələlərində ortaq əməkdaşlıq artıq siyasi bəyanatlardan əməli layihələr mərhələsinə keçib”.

“Bu üçlük yeni geoiqtisadi reallıqlar yaradır”

Deputat qeyd edib ki, xüsusilə Zəngəzur dəhlizi, Orta Dəhliz və türk dünyasının inteqrasiyası fonunda bu üçlük yeni geoiqtisadi reallıqlar yaradır: “Türkiyə Avropa ilə Asiyanı birləşdirən körpü rolunu oynayırsa, Azərbaycan enerji və logistika mərkəzi kimi çıxış edir, Pakistan isə Cənubi Asiyaya açılan strateji qapıdır. Bu xətt yalnız iqtisadi layihə deyil, həm də siyasi sabitlik və regional əməkdaşlıq modelidir. Hakan Fidanın “bu birlik dünyaya mesajdır” fikrinin mahiyyəti də buradadır: artıq beynəlxalq münasibətlərdə güc təkcə silahla və iqtisadi göstəricilərlə ölçülmür, həm də etibarlı tərəfdaşlıqla müəyyən olunur. Türkiyə–Azərbaycan–Pakistan xətti məhz bu etibarlı tərəfdaşlığın nümunəsidir. Bu, xarici təzyiqlərə qarşı ortaq mövqe, beynəlxalq ədalətsizliklərə qarşı birgə səs və regional təhlükəsizlik üçün ortaq məsuliyyətdir”.

Mənəvi bağlar

O həmçinin bildirib ki, bu birliyin ən mühüm tərəfi isə onun süni siyasi ittifaq olmamasıdır: “Burada maraqlar qədər mənəvi bağlar da var. Xalqlar arasında formalaşmış qardaşlıq münasibətləri liderlər səviyyəsində strateji əməkdaşlığa çevrilib. Bu isə ittifaqı daha dayanıqlı və uzunömürlü edir. Bugünkü dünyada etibarlı müttəfiq tapmaq çətinləşdiyi bir zamanda Türkiyə, Azərbaycan və Pakistanın nümayiş etdirdiyi birlik yalnız bölgə üçün deyil, beynəlxalq siyasət üçün də ciddi nümunədir. Bu, gücün həmrəyliyə çevrildiyi, dostluğun strateji əməkdaşlığa yüksəldiyi və siyasi iradənin tarix yazdığı bir modeldir. Dünyaya verilən mesaj da məhz budur: birlik varsa, güc də var, söz də var, gələcək də var”.

Röya İsrafilova