Elmi cəsarətin və humanizmin uca zirvəsi ŞƏRH

Azərbaycan xalqının çoxəsrlik tarixində elə şəxsiyyətlər var ki, onların fəaliyyəti milli sərhədləri aşaraq bəşəri dəyərə çevrilir. Akademik Zərifə xanım Əliyeva məhz belə bir simadır. O, təkcə görkəmli oftalmoloq-alim deyil, həm də bir xalqın sağlamlıq keşiyində duran müqəddəs ana, alicənab xanım və dərin zəkalı ictimai xadimdir. Onun ömür yolu fədakarlığın, elmi cəsarətin və humanizmin ən uca zirvəsidir.

I. İrsi Kök və Mənəvi Bünövrə
Zərifə xanım 1923-cü ildə Naxçıvanın Şahtaxtı kəndində, Azərbaycanın görkəmli dövlət xadimi və tibb elminin təşkilatçısı Əziz Əliyevin ailəsində dünyaya göz açmışdır. Bu ailədəki yüksək intellektual mühit, vətənə xidmət ruhu və elmi intizam onun gələcək taleyini müəyyənləşdirmişdir. O, atasından təkcə tibbi bilikləri deyil, həm də insanlara təmənnasız xidmət etmək fəlsəfəsini miras almışdır.
II. Traxoma ilə Mübarizə: Xalqın "Göz Nuru"nun Xilası
1940-cı illərin sonu və 50-ci illərin əvvəllərində Azərbaycanda oftalmoloji vəziyyət kritik idi. Traxoma xəstəliyi kütləvi xarakter almışdı və bu, minlərlə insanın görmə qabiliyyətini itirərək əlil olmasına səbəb olurdu.
* Elmi Cəsarət: Gənc tədqiqatçı Zərifə Əliyeva laboratoriya otaqlarından çıxaraq, ölkənin ən çətin keçilən rayonlarına üz tutdu. O, xəstəliyin yayılma arealını şəxsən xəritələşdirdi.
* Sintomisin İnqilabı: O dövrdə traxoma çox primitiv və ağrılı üsullarla müalicə olunurdu. Zərifə xanım dünyada ilk dəfə olaraq sintomisinin bu xəstəliyin müalicəsində effektivliyini elmi şəkildə sübut etdi. Bu kəşf minlərlə insanın gözünə nur qaytardı və Azərbaycanı bu bəladan tamamilə xilas etdi.
III. Peşə Patologiyası: Dünya Oftalmologiyasında Yeni İstiqamət
Zərifə Əliyeva elmdə çətin və araşdırılmamış yollarla getməyi sevirdi. O, dünyada peşə oftalmologiyasının (istehsalatla bağlı göz xəstəlikləri) əsasını qoyan alimlərdən biridir.
1. Kimya Sənayesi və Göz: Bakı Şin Zavodu və digər kimya müəssisələrində aparılan araşdırmalar göstərdi ki, toksik maddələrin gözün daxili strukturlarına təsiri dərhal deyil, gizli və dağıdıcı şəkildə baş verir.
2. M.İ. Averbax Mükafatı: 1981-ci ildə o, bu sahədəki fundamental tədqiqatlarına görə SSRİ Tibb Elmləri Akademiyasının ən ali mükafatına layiq görüldü. Bu, Azərbaycan tibb elminin beynəlxalq miqyasda ən böyük qələbələrindən biri idi.
IV. Oftalmologiyanın Aktual Problemləri və İxtiralar
Onun elmi irsi 150-dən çox əsəri, 12 monoqrafiyanı və çoxsaylı ixtiraları əhatə edir. Onun maraq dairəsi heyrətamiz dərəcədə geniş idi:
* Qlaukoma Tədqiqatları: Göz daxili təzyiqin diaqnostikası və müalicəsində yeni metodlar təklif etmişdir.
* Gözün Hidrodinamikası: Görmə orqanının fizioloji və anatomik xüsusiyyətlərini ən xırda detallarına qədər öyrənmişdir.
* Müasir Cərrahiyyə: O, mürəkkəb göz əməliyyatlarını yüksək dəqiqliklə icra edən mahir cərrah idi.
V. Həkim Etikası və Deontologiya
Zərifə xanım hesab edirdi ki, həkimin peşəkarlığı onun mənəviyyatından ayrılmazdır. Onun "Həkimin etik davranışı" və "Yüksək əqidə" kitabları bu gün də tibb işçiləri üçün mənəvi konstitusiya rolunu oynayır.
* O, xəstəyə sadəcə "bioloji obyekt" kimi deyil, qayğıya ehtiyacı olan bir insan kimi yanaşmağın vacibliyini təbliğ edirdi.
* Onun rəhbərlik etdiyi kafedra Azərbaycanın ən güclü oftalmologiya məktəbinə çevrilmişdi.
VI. Nümunəvi Ailə və İctimai Missiya
Zərifə xanım Əliyeva həm də Azərbaycanın taleyində həlledici rol oynamış bir ailənin mərkəzində dayanırdı. Ümummilli lider Heydər Əliyevin ömür-gün yoldaşı olmaq onun çiyinlərinə böyük məsuliyyət qoyurdu.
* O, ən gərgin dövrlərdə Heydər Əliyevin ən sadiq silahdaşı və mənəvi dayağı olmuşdur.
* Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin bir şəxsiyyət kimi formalaşmasında Zərifə xanımın ana tərbiyəsi, onun müdrikliyi və vətən sevgisi həlledici faktor olmuşdur.
VII. Əbədi Ehtiram
Zərifə xanım 1985-ci ildə vəfat etsə də, onun işığı heç vaxt sönmədi. Bu gün:
* Bakıdakı Milli Oftalmologiya Mərkəzi onun adını daşıyır və regionun ən böyük göz klinika-tədqiqat mərkəzidir.
* Onun şərəfinə beynəlxalq konfranslar keçirilir, təqaüdlər təsis edilir.
* Bakının ən gözəl küçələrindən biri və bir çox məktəblər onun adını daşıyır.
Nəticə olaraq, akademik Zərifə Əliyeva Azərbaycan tarixinə "nurlu şəxsiyyət" kimi düşmüşdür. Onun həyatı hər bir Azərbaycan vətəndaşı, xüsusən də gənc həkimlər üçün bir məktəbdir. O, öz ömrünü xalqının gözlərinə işıq verməyə həsr etdi və bu xeyirxahlıq onu əbədiyyətə qovuşdurdu.

Səbinə Əliyeva

YAP Ordubad rayon təşkilatının məsləhətçisi