Ərdoğan ən güclü rəqibini oyundan çıxarır?

Martın 19-da Türkiyədə ən populyar müxalif siyasətçi saxlanılıb. 53 yaşlı Əkrəm İmamoğlu korrupsiyada və terror təşkilatlarına dəstək verməkdə ittiham olunur. İmamoğlu tanınmış müxalifət xadimi olmaqla yanaşı, 2019-cu ildən İstanbul bələdiyyə sədridir.
Reyting.az xəbər verir ki, bu barədə “Regnum” yazıb.
Rusiya nəşrinin təhlilində qeyd olunur:
Vaxtilə ölkə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan demişdi: İstanbulu kim idarə edirsə, Türkiyəyə də nəzarət edir. Çünki indiki prezident İstanbul bələdiyyə başqanı ilə eyni mövqedən siyasi hakimiyyətin Olimpinə çıxıb. İndi gənc və iddialı İmamoğlu bu yolun ağına düşüb.
İmamoğlu 2019-cu il bələdiyyə seçkilərindən dərhal sonra əsas müxalifət fiquru kimi ortaya çıxıb. Həmin vaxt o, Türkiyə Cümhuriyyətinin qurucusu Mustafa Kamal Atatürkün partiyası olan Cümhuriyyət Xalq Partiyasının (CHP) namizədi kimi seçkidə iştirak edib. İmamoğlu hakim Ədalət və İnkişaf Partiyasının namizədi, keçmiş baş nazir Binəli Yıldırıma 20 min səs fərqi ilə qalib gəlib.
Amma sonra Ərdoğan səhnəyə gələrək İmamoğlunu səsləri oğurlamaqda ittiham edib, Mərkəzi Seçki Komissiyası onları yenidən sayıb və qələbəni Yıldırıma verib. Ancaq burada küçə müdaxilə edib. Etirazların təzyiqi ilə səsvermənin nəticələri ləğv edilib və İmamoğlu təkrar seçkilərdə böyük qələbə qazanıb.
İmamoğlunun qələbəsi, bir tərəfdən, onu CHP-nin aşkar lideri və qarşıdan gələn prezident seçkilərində Ərdoğana birbaşa rəqib etsə də, digər tərəfdən, gələcək karyerasına əngəllər yaradıb.
Siyasətçi Mərkəzi Seçki Komissiyasının İstanbulda keçirilən ilk seçkilərin ləğvi ilə bağlı qərarını “axmaqlıq” adlandırdıqdan sonra o, hakimiyyəti təhqir etməkdə ittiham olunub, məhkəmə araşdırmalarına başlanılıb və 2022-ci ilin sonunda o, 3 ilə yaxın həbs cəzasına məhkum edilib.
İmamoğlunun siyasi fəaliyyətlə məşğul olması da qadağan edilib. Qismən buna görə də müxalifət partiyalarının ittifaqı onu 2023-cü il prezident seçkilərində əsas namizəd kimi irəli sürməyə risk etməyib.
Ədalət naminə etiraf etmək lazımdır ki, İmamoğlu öz partiyası daxilində Ərdoğandan az nifrət sahibi deyil. O, CHP-nin keçmiş sədri Kamal Kılıçdaroğlu və Ankara bələdiyyə başqanı Mansur Yavaşın rəqibi olub. Kılıçdaroğlu hətta İstanbul bələdiyyə sədrinin izinə düşməkdənsə, prezident seçkilərində uduzmağı da üstün tutub.
Eyni zamanda təkcə prezident deyil, parlament seçkilərində də məğlubiyyət respublikaçıları yeniləşmə haqqında düşünməyə vadar edib.
Kılıçdaroğlu sədrlikdən uzaqlaşdırılıb, yeni lider isə İmamoğluna üstünlük verən Özgür Özəl olub.
İndi müxalifət növbədənkənar seçkilərin keçirilməsində israr edir və milli valyutanın davam edən böhranına görə hökuməti tənqid hədəfinə çevirir. Ancaq namizədlə bağlı qərar verməlidirlər və Özəl bir ay əvvəl “ilkin seçki” keçirilməsini təklif etdi. İmamoğlunun qalib gəlmək şansı yüksəkdir və buna görə də başqa bir böyük müxalifətçi, Ankara meri Yavaş onun əleyhinə çıxır.
Öz gücünü və partiya funksionerlərinin dəstəyini hiss edən İmamoğlu martın 8-9-da prezident postu uğrunda yarışa rəsmən daxil olub. O, “ilk atış və son qələbə şəhəri” adlandırdığı İzmirdən başlayaraq ölkəni gəzməyə başlayıb.
Respublikaçılar arasında hakimiyyəti və populyarlığı ələ keçirən İmamoğlu “Ərdoğanın ayağındakı çınqıl”a çevrilir. Onun varisi ilə bağlı hər şey isə çox mürəkkəbdir. Vaxtilə Daxili işlər naziri olmuş Süleyman Soylu varis hesab edilsə də, pandemiya zamanı özünü gözdən salıb.
Oğulların adı isə korrupsiyada hallanıb. Berat Albayrakı – kürəkən də proqnozlaşdırılmışdı, lakin 2020-ci ildə o, böhran və inflyasiyanın öhdəsindən gələ bilməməsi ehtimalı daha yüksək olsa da, səhhətinə görə Maliyyə naziri vəzifəsindən istefa verib.
Ötən il Qərb mediası diqqətini prezidentin başqa bir kürəkəni, pilotsuz uçan aparatı hazırlayan Səlcuq Bayraktara yönəltmişdi. Çox təcrübəli keçmiş kəşfiyyat rəhbəri və indiki Xarici İşlər Nazirliyinin rəhbəri Hakan Fidan da var.
Bəs onlar İmamoğlu ilə rəqabət apara bilərlərmi?
Hakim partiya indi Ərdoğanın daha bir müddətə namizədliyini irəli sürmək üçün növbədənkənar seçkilərin keçirilməsinin mümkünlüyündən danışır.
Martın 1-də AKP sədrinin köməkçisi və parlamentin Rəqəmsal Media Komitəsinin rəhbəri Hüseyn Yayman 2027-ci ilin noyabrında növbədənkənar seçkilərin keçirilə və Ərdoğanın AKP-nin namizədi ola biləcəyini deyib.
İkincinin İmamoğlu ilə rəqabət aparmaq şansı digərlərindən daha çox olsa da, onun üçün seçkilərdə mübarizə aparmaq riskdir. 2016-cı ildən və çevrilişə cəhddən sonra Ərdoğan ölkədə kürd yönümlü partiyanın lideri Səlahəddin Dəmirtaş da daxil olmaqla, bir çox jurnalist, müxalifət xadimi və siyasətçini həbs edərək böyük təmizləməyə başlayıb.
Ərdoğan konstitusiyanı dəyişib və prezidentin səlahiyyətlərini genişləndirib, Türkiyəni parlamentli respublika yox, prezident respublikasına çevirib. Ekspansionist xarici siyasət və Suriya, Liviya və Cənubi Qafqazda əldə edilən nailiyyətlər, Türkiyənin Qərbə müxalifəti ilə birlikdə Ərdoğana növbəti seçkilərdə hakimiyyəti saxlamağa kömək edib.
Bununla belə, 2023-cü il zəlzələləri və suriyalı qaçqınların problemi ilə daha da ağırlaşan uzun sürən maliyyə və iqtisadi böhran hökumətin reputasiyasına zərbə vurub. 2024-cü il regional seçkilərdə hakim partiyanın məğlubiyyəti həyəcan siqnalıdır.
İmamoğlunun saxlanmasına münasibət bildirən Ərdoğan və AKP liderləri müdaxilələrini inkar edir və məhkəmənin müstəqilliyinə istinad edirlər.
İstanbul meri təkcə MSK-nı təhqir etməkdə deyil, həm də külli miqdarda saxtakarlıqda, rüşvətxorluqda, tenderlər zamanı manipulyasiyada, vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadədə və respublikada fəaliyyəti qadağan edilmiş Kürdüstan Fəhlə Partiyası (PKK) ilə əməkdaşlıqda ittiham olunur.
İttihamın ilk məqamları hələ də sübuta yetirilməli olsa da, PKK-nın qarşılıqlı əlaqəsi ilə bağlı artıq konkret faktlar var. Bölgə seçkilərində İmamoğlu bir çox liderləri PKK ilə əməkdaşlıq ittihamı ilə həbs edilən kürd yönümlü Xalqların Demokratik Partiyası (HDP) ilə taktiki ittifaqa girib.
İmamoğlu ilə yanaşı, daha 100 nəfər korrupsiya ittihamı ilə həbs edilib, ona görə də Ərdoğan rəsmi olaraq heç bir siyasi motivin olmadığını iddia edə bilər. Lakin hakimiyyət nə qədər özünü prosesdən uzaqlaşdırmağa çalışsa da, bütün oxlar yenə də ən zirvəni göstərir. Çünki İmamoğlu Ərdoğan üçün böyük bir problemə çevrilib və onun qurduğu İslamçı cəmiyyət modelini və neo-Osmanlı xarici siyasətini məhv etməklə hədələyir.
İmamoğlunun həbsi böyük risk daşıyırdı, çünki o, ən populyar müxalifətçidir və böyük şəhərlərin dünyəvi əhalisi aşağı maaş və yüksək qiymətə görə onsuz da Ərdoğandan narazıdır.
Adamda belə bir təəssürat yaranır ki, prezidentin özü “etiraz meydanı” yaradır.
“Məxməri inqilab”ın ilk əlamətləri artıq göz qabağındadır. İkinci gündür ki, minlərlə insan Ankara, İstanbul və digər böyük şəhərlərdə etiraz aksiyası keçirmək üçün küçələrə axışır, evdə qalanlar isə əllərində fləşmoblar keçirir, işıqları yandırıb-söndürür, qazanları döyürlər.
Ərdoğan niyə belə riskə getsin?
Çox güman ki, o anlayır ki, növbədənkənar seçkilər keçirilsə, İmamoğlu qalib gələ bilər. Müxalifət xadiminin həbsi “müqəddəs qurban” obrazı yaradaraq vəziyyəti gərginləşdirə bilər, lakin prezident bu çağırışa tab gətirə bilsə, işlər daha asan olacaq. Türkiyə prezidentinin çevrilişlərlə mübarizədə böyük təcrübəsi var.
Y. QACAR