Ev alarkən bu səhvi ETMƏYİN Baha başa gələ bilər

Ev almaq istəyənlərin qarşısına çıxan təkliflər ilk baxışdan cəlbedici görünsə də, sənədlərdəki uyğunsuzluqlar, gizlədilən hüquqi problemlər və ya texniki qüsurlar sonradan ciddi çətinliklər yarada bilər. Bəzən bazar qiymətindən ucuz təklif olunan mənzillər, bəzən də sənədsiz və ya problemli əmlaklar alıcıların maddi zərərlə üzləşməsinə səbəb olur.

Bəs ev alarkən nələrə diqqət etmək lazımdır? 

Mövzu ilə bağlı Milli.Az-a açıqlama verən Azərbaycan Qiymətləndiricilər Cəmiyyətinin sədri Vüqar Oruc bildirib ki, vətəndaşlar ev alqı-satqısından əvvəl daşınmaz əmlak barədə kifayət qədər məlumatlı olmalıdırlar.

Onun sözlərinə görə, məlumatsız alıcılar çox vaxt aldanırlar:

"İstər tikinti materiallarının keyfiyyəti, istər binanın inşasını həyata keçirən MTK-nın əvvəlki fəaliyyətləri, keçmişi, onun layihələri, layihələrdə hər hansı bir problemin olub-olmaması barədə faktlar araşdırılmalıdır. Bundan sonra qərar verilməlidir".

Ekspert qeyd edib ki, ən çox rast gəlinən problemlərdən biri çıxarışın yəni kupçanın olmamasıdır:

"Bir çox hallarda məlumatsızlıq ucbatından mənzilin alınması barədə qərar verilir, amma sonradan məlum olur ki, həmin mənzil çıxarışa malik deyil. Sadəcə müqavilə ilə bu alqı-satqı faktı təsdiqlənir. O da güvənli və təminatlı alqı-satqı deyil. Çünki rəsmi alqı-satqı notariuslarda həyata keçirilir və notariuslar mülkiyyət hüququnun rəsmiləşdirilməsi üçün mütləq çıxarış tələb edirlər".

V.Orucun sözlərinə görə, fərdi yaşayış evləri alınarkən tikilinin qanuni olub-olmamasına da diqqət yetirilməlidir:

"Evin qanunsuz, yəni özbaşına tikilməsi sonradan sənəd alınmasında ciddi problemlər yaradır".

O bildirib ki, əvvəllər bir mənzilin bir neçə nəfərə satılması halları daha çox müşahidə olunurdu:

"Müxtəlif sənədlərdə dəyişiklik etməklə və ya mülkiyyətçilərin bir-birindən məlumatsız olmasından istifadə etməklə belə hallar baş verirdi. Hazırda elektron sistem mövcuddur. Vətəndaşlar çıxarışın kimə aid olduğunu müəyyən edə bilirlər. Bu səbəbdən belə faktlar xeyli azalıb".

Ekspert həyət evləri alınarkən torpaq sahəsinin təyinatının da mühüm əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb:

"Torpaq sahəsinin təyinatı çox zaman alıcının diqqətindən kənarda qalır. Kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaqda yerləşən evlərin alqı-satqısı bəzən qeydiyyat, müqavilə və ya etibarnamə yolu ilə həyata keçirilir ki, bu da qanunsuzdur. Vətəndaşlara tövsiyə edirəm ki, yalnız hüquq müəyyənedici sənədi olan və notarius vasitəsilə rəsmiləşdirilməsi mümkün olan əmlakları alsınlar".

V.Oruc bildirib ki, mənzilin və ya evin girovda olub-olmaması, ipoteka ilə alınıb-alınmaması, məhkəmə mübahisəsinin mövcudluğu da əvvəlcədən araşdırılmalıdır:

"Ev alqı-satqısı prosesində evdə qeydiyyatda olan bütün şəxslərin razılıq ərizələri alınmalıdır ki, yeni mülkiyyətçi sonradan hər hansı iddia ilə qarşılaşmasın".

Ekspert texniki pasportla faktiki vəziyyət arasında uyğunsuzluqların da ciddi problem yaratdığını deyib:

"Daxili planlaşdırma və sahələrin təsviri texniki pasportda əks olunur. Texniki pasportla faktiki vəziyyətin uyğun gəlməməsi gələcəkdə ciddi problemlərə səbəb olur".

Onun sözlərinə görə, bəzi hallarda alıcılar sənəddə göstərilməyən əlavə sahələrə görə də ödəniş edirlər:

"Bir çoxları mənzilə baxır və onun artırması ilə birlikdə alır. Sonradan məlum olur ki, həmin artırma sənəddə göstərilməyib. Bu da gələcəkdə problemlərlə üzləşməyin səbəblərindən biridir".

V.Oruc bildirib ki, bəzi məlumatlar rieltor və ya maklerlər tərəfindən gizlədilə bilər:

"Evin hüquqi problemləri, həmin ərazidə söküntü və ya yol layihələrinin olması, real sahə ilə sənəddə göstərilən sahə arasındakı fərqlər gizlədilə bilər. Məsələn, 200 kvadratmetr kimi təqdim olunan mənzilin çıxarışında 180 kvadratmetr göstərilir. Bu zaman vətəndaş faktiki olaraq hər kvadratmetrə daha çox vəsait ödəmiş olur".

Ekspert əlavə edib ki, servitut məsələləri də sonradan ciddi problemlər yarada bilər:

"Məsələn, vətəndaş ev alır və sonradan məlum olur ki, onun həyətyanı sahəsindən başqa bir evə giriş var. Əvvəlcə problem görünməsə də, sonradan həmin keçidlə bağlı mübahisələr yaranır və bu, ciddi çətinliklərə səbəb olur".

V.Orucun sözlərinə görə, alıcılar yalnız sənədləri deyil, evin texniki vəziyyətini və ətraf mühiti də araşdırmalıdırlar:

"Elə evlər satılır ki, sonradan infrastruktur problemləri, qonşularla bağlı problemlər və ya tikintidə konstruktiv qüsurlar üzə çıxır. Bütün bunları araşdırmaq üçün ya vətəndaş özü kifayət qədər məlumat toplamalı, ya da mütəxəssisə müraciət etməlidir".

Ekspert sonda vətəndaşlara bir sıra tövsiyələr verib:

"Birinci növbədə çıxarış tələb olunmalıdır. İkincisi, texniki pasport tələb edilməli və faktiki vəziyyətlə müqayisə olunmalıdır. Üçüncüsü, evə həm səhər, həm də axşam baxılmalıdır. Dördüncüsü, qonşularla danışaraq hər hansı problemin olub-olmaması öyrənilməlidir. Beşincisi, qiymət bazardan xeyli aşağıdırsa, səbəbləri ətraflı araşdırılmalıdır. Alqı-satqıdan əvvəl peşəkar qiymətləndirici, hüquqşünas və ya daşınmaz əmlak mütəxəssisinin rəyi alınmalıdır. Həm sənədlər, həm evin vəziyyəti, həm də hüquqi prosedurlar tam araşdırıldıqdan sonra mənzilin və ya fərdi yaşayış evinin alınıb-alınmaması barədə qərar verilməlidir".

Mina Mikayılova
Milli.Az