Fikir axınını formalaşdıran qeyri aşkar bir amil müəyyən edildi

Musiqi nadir hallarda sadəcə fon musiqisi olur: dinləyərkən beyin xatirələr, xəyali səhnələr və səs təhlili arasında aktiv şəkildə gəzir. Beynəlxalq alimlər qrupunun yeni bir araşdırması göstərib ki, bu düşüncələrin təbiəti sistematik olaraq musiqi janrından, eləcə də dinləyici üçün nə qədər tanış və xoş olmasından asılıdır. 

Qaynarinfo xəbər verir ki, tədqiqat "Psychology of Music" (PM) jurnalında dərc olunub.

Psixoloqlar çoxdan bildirib ki, musiqi obrazları və xatirələri canlandıra bilər, lakin əvvəlki tədqiqatların əksəriyyəti bu effektləri ayrı-ayrılıqda və məhdud janrlar daxilində araşdırıb. Tədqiqatçılar bütün mənzərəyə baxmaq və müxtəlif musiqi növlərini dinləyərkən əmələ gələn "zehni mənzərələri" təsvir etmək qərarına gəliblər.

Böyük miqyaslı onlayn təcrübədə Böyük Britaniya və ABŞ-dan 701 nəfər iştirak edib. İştirakçılara ambient və cazdan tutmuş ağır metala, müxtəlif onilliklərdən pop musiqisinə və film və video oyun saundtreklərinə qədər 17 janrı əhatə edən 356 kompozisiyadan 30 saniyəlik instrumental parçalar təqdim edilib. Hər parçadan sonra dinləyicilər nə haqqında düşündüklərini təsvir etdilər və həmçinin musiqinin tanışlığını, zövqünü, emosional tonunu və dinamizmini qiymətləndirdilər.

Təhlillər janrın əsas rol oynadığını göstərib. Film musiqisi, xüsusən də, konkret trek tanış olmasa belə, filmlər və seriallar haqqında xatirələri canlandırmaq və ya şəxsi hekayələrin yaranmasına təkan vermək ehtimalı yüksək olub. Video oyun musiqisi isə əksinə, gündəlik həyat haqqında düşüncələri əhəmiyyətli dərəcədə azaltdı, sanki adi narahatlıqları özünün immersiv təbiəti ilə "yerini dəyişirib".

Tanışlıq avtobioqrafik xatirələri gücləndirib: tanınan melodiyalar dinləyicilərin şəxsi keçmişləri ilə daha çox əlaqələndirilirdi və eyni zamanda diqqətlərini musiqinin özünə yönəldirib. Maraqlıdır ki, bu təsir xüsusilə film musiqisi üçün daha aydın görünür: əgər saundtrek tanış idisə, dinləyicini daha aktiv şəkildə konkret media kontekstinə qaytarıb.

Musiqi zövqü yaradıcı düşüncədə mühüm amil olduğunu sübut edib. İştirakçılar bir əsərdən nə qədər çox həzz alsalar, bir o qədər tez-tez xəyali süjetlərə və şəxsi xatirələrə dalıb gündəlik işlər haqqında daha az düşünürdülər. Struktur xüsusiyyətlər də rol oynadı: dinamik, yüksək kontrastlı musiqi diqqəti saxlayır və zehni gəzməyi azaldır, yüksək enerjili musiqi isə gözləntilərin əksinə olaraq bəzən gündəlik düşüncələrin artması ilə müşayiət olunurdu.

Müəlliflər qeyd edib ki, tədqiqat özünəməxsus hesabatlara əsaslanır və yalnız Qərb musiqi ənənələrini əhatə edir; lakin əldə edilən məlumatlar musiqinin şüurun axınına necə rəhbərlik etdiyini ətraflı şəkildə anlamağa imkan verir.

Aydın