Alkoqol istəyini artıran qeyri aşkar bir amil müəyyən edilib…

...Erkən həyatda sosial təcrid beyin funksiyasını dəyişdirə və yetkinlik dövründə spirtli içki qəbul etmə ehtimalını artıra bilər.

SİA-nın məlumatına görə, bu, Binghamton Universiteti və Brigham Young Universitetinin alimlərinin gəldiyi nəticədir. Tədqiqat Addiction Neuroscience (AN) jurnalında dərc edilib. Yeniyetməlik dövrünün beyin inkişafı üçün kritik bir dövr olduğu və sosial təmasların neyron əlaqələrinin inkişafında mühüm rol oynadığı məlumdur.

Lakin, uşaqlıq tənhalığını yetkinlik dövründə asılılıqlarla əlaqələndirən mexanizmlər hələ də zəif başa düşülür. Tədqiqatın müəllifləri siçovullar üzərində bir təcrübə apararaq onları iki qrupa bölüblər: bəziləri digər siçovullar ilə birlikdə böyüdülüb, digərləri isə insan yeniyetməliyinə bənzər bir dövrdə tam təcrid olunmuş şəkildə böyüdülüb.

Böyüklər kimi, tək böyüdülən heyvanlar daha çox narahatlıq nümayiş etdiriblər.

Davranış testlərində onlar açıq məkanlardan qaçaraq, narahat davranışın klassik əlaməti olan təhlükəsiz zonalara üstünlük veriblər.

Daha sonra alimlər spirtli içkiyə münasibətin necə dəyişdiyini sınaqdan keçiriblər.

Bir neçə həftə ərzində heyvanlara su və spirtli içki məhlulu arasında seçim imkanı verilib.

Məlum olub ki, təcrid olunmuş siçovullar daha çox spirtli içki seçiblər.

Lakin acı maddə olan xinin əlavə edilməsi hər iki qrupda istehlakı eyni dərəcədə azaltdı ki, bu da təcridin alkoqola marağı artırdığını, lakin davamlı "kompulsiv" istehlaka səbəb olmadığını göstərir.

Bu fərqlərin bioloji əsasını anlamaq üçün tədqiqatçılar mükafat sistemi ilə əlaqəli beyin bölgəsini araşdırdılar.

Onlar xüsusilə motivasiya və zövqdə əsas rol oynayan neyrotransmitter dopaminə diqqət yetirdilər.

Alkoqol normal olaraq bu bölgədə dopaminin ifrazını azaldır. Lakin təcrid olunmuş heyvanlarda bu təsir xeyli zəif idi.

Bu o deməkdir ki, onların beyinləri alkoqola fərqli reaksiya verir və eyni effekti əldə etmək üçün daha çox stimullaşdırma tələb edə bilər.

Bundan əlavə, alimlər kişilər və qadınlar arasında fərqləri müəyyən etdilər: onların dopamin sisteminin alkoqola qarşı reaksiyaları erkən inkişaf şərtlərindən asılı olaraq fərqli şəkildə dəyişdi.

Binqhamton Universitetinin aparıcı müəllifi Qevin Von və baş müəllifi Anuşri Karxanis də daxil olmaqla, tədqiqatın müəllifləri qeyd etdilər ki, “…erkən həyat stressi beynin alkoqola qarşı kimyəvi reaksiyasını kökündən dəyişdirir”. Alimlərin fikrincə, müşahidə olunan dəyişikliklər neyron reseptor funksiyasındakı pozuntularla əlaqəli ola bilər, baxmayaraq ki, dəqiq molekulyar mexanizmlər hələ də məlum deyil.

Gələcəkdə tədqiqatçılar bu dəyişikliklərin əsasını təşkil edən spesifik zülalları və hüceyrə proseslərini müəyyən etməyi planlaşdırırlar.

Bu, xüsusilə uşaqlıq dövründə baş verən mənfi təcrübələrlə əlaqəli hallarda alkoqol asılılığı üçün yeni müalicə üsullarının hazırlanmasına kömək edə bilər.

Əli Babayev