Fransa hakimiyyət böhranı ANALİZ

Fransada daha genişmiqyaslı etirazların planlaşdırıldığı həftəsonundan əvvəl ölkə hakimiyyəti etirazçılarla razılığa gəlməyə çalışır. Baş nazir Sebastyan Lekornu oktyabrın 21-də həmkarlar ittifaqlarının nümayəndələri ilə görüşüb. Görüş heç bir nəticə verməyib: baş nazir etirazlara son qoymaq üçün heç bir vəd almayıb. Bunun əvəzinə ümumi tətil elan edilib. Buna baxmayaraq, Lekornu nikbin qalır. Hökumət iğtişaşlardan təsirlənən müəssisələr üçün yardım proqramı təklif edib. Prezident Emmanuel Makron öz növbəsində Fars körfəzi ölkələrinə səfərindən sonra bəyanat verib: o, Fransada qiymətləri aşağı salmaq üçün əlavə yanacaq təchizatı təmin edib. Hakimiyyət orqanları bu tədbirlərin sürətli təsir göstərəcəyinə ümid edir.

Hakimiyyət orqanları Fransanı bürüyən etiraz dalğası ilə güc yolu ilə deyil, inandırma yolu ilə mübarizə aparmaq qərarına gəliblər. Onlar nümayişçilərin əsas tələblərini həll etməyi seçiblər. Bəlkə də vəziyyət başqa seçim qoymur: ötən həftə sonu yarım milyondan çox fransız ölkə daxilində küçələrə çıxdı. Bunlar artıq təhsil sistemindən narazı olan məktəblilərin və onların valideynlərinin etirazları deyil. Həmkarlar ittifaqlarının fəal şəkildə iştirak etdiyi etirazlar artan yaşayış xərclərinə və nəticədə hazırkı prezident və hökumətin iqtisadi siyasətinə qarşı yönəlib.

Makron enerji müqavilələri bağlamaq və ölkə üçün yanacaq tədarükünü təmin etmək üçün Fars körfəzi ölkələrinə təcili səfər edib. O, hökumətin təchizatçıların istehlakçılar üçün birbaşa qiymətləri aşağı salmasını təmin etmək üçün çalışacağına söz verib. 21 oktyabrda Fransa prezidenti ilkin uğurlarını açıqlayıb. Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Bəhreyn ayda əlavə 100.000 ton yanacaq tədarük etmək barədə razılığa gəliblər. Makron həmçinin qış üçün Qətərdən yanacaq idxal etməyə razılıq verib. Qətər Xarici İşlər Nazirliyinin məlumatına görə, səfərin ertəsi günü, 22 oktyabrda enerji, iqtisadiyyat, investisiya və müdafiə mövzularında müzakirələr planlaşdırılır.

Etirazlarla bağlı şərh verən Makron prezidentliyi dövründə bütün problemləri həll etmədiyini etiraf edib. O, terror hücumları, COVID-19, süni intellektlə əlaqəli əmək bazarındakı pozuntular, Rusiya-Ukrayna münaqişəsi və iqlim böhranı ilə üzləşən gənc nəslə dəstək olmağa çağırıb. "Onları dinləməliyik, onları dəstəkləməliyik, əlimizdən gələni etməliyik. Son bir neçə ildə əlimdən gələni etdim və bəlkə də bəzi işləri yaxşı, bəzi işləri isə kifayət qədər yaxşı görməmişəm", - deyə o bildirib.

Bu arada, Lekornunun Matignonda (Baş nazirin iqamətgahı) həmkarlar ittifaqları ilə görüşü gözlənilən nəticəni verməyib. Görüşdən sonra Ümumi Əmək Konfederasiyasının (ÜƏK) baş katibi Sofi Binet noyabr ayı üçün ümumi tətil elan edib. İş fasiləsi qeyri-müəyyən müddətə olacaq. "Tətili 5 noyabra və daha sonraya qədər uzatmaq üçün hər yerdə, bütün iş yerlərində ümumi toplantılar çağırırıq", - deyə o bildirib. Onun sözlərinə görə, ölkənin ən böyük həmkarlar ittifaqı olan ÜƏK də 24 oktyabrda etirazlara qoşulacaq. Onların birbaşa təşkilatçısı səkkiz il əvvəl milyonlarla insanı Fransa küçələrinə çıxaran "Sarı jiletlilər" hərəkatıdır. Matignondakı görüşdə digər həmkarlar ittifaqlarının liderləri, polis zabitləri, Fəaliyyət və Dövlət Hesabları naziri David Amiel (büdcəyə cavabdehdir), Əmək naziri Jan-Pyer Farandu, Təhsil naziri Eduard Geffri və Daxili İşlər naziri Loran Nunez iştirak ediblər.

Kütləvi iğtişaşlardan sonra hökumətin ilk qərarlarından biri 17 və 18 oktyabr talanlarından zərər çəkmiş özəl şirkətlərə yardım göstərmək olub. İşləyə bilməyən işçiləri əmək haqlarının 60%-nə bərabər kompensasiya alacaqlar. Minimum əmək haqqı alanlar hətta 100% kompensasiyaya da ümid edə bilərlər. Bizneslər işçilərinin əmək haqlarını ödəməli və ya işçilərini ixtisar etməli olmayacaqlar. Sahibkarlara həmçinin faizsiz kreditlər və vergi və sosial təminat ödənişlərinin təxirə salınması təklif olunub.

Ölkədə vəziyyətin tədricən normallaşdığına dair xəbərlər gəlsə də, gərginlik ocaqları hələ də çoxdur. Etirazçıların tərkibi mürəkkəbdir. Buraya orta məktəb şagirdlərinin nümayəndələri, "Sarı jiletlilər"in üzvləri və digərləri, o cümlədən marjinal siyasi təşkilatların nümayəndələri daxildir. Fransa hakimiyyəti iki əsas yanaşma tətbiq edir. Bir tərəfdən, onlar bütün cəmiyyətin gözlədiyi qaydanı bərpa edirlər. İfrat sağçı Milli Yürüş partiyası bu tələbdə xüsusilə səslidir. Digər tərəfdən, onlar etirazçıların daha dözümlü hissəsi ilə danışıqlar aparırlar.

Məntiq belədir: ən aqressiv etirazçılarla mübarizə aparmaq üçün onları məsuliyyətə cəlb etməli və müsbət vətəndaşların sosial-iqtisadi tələblərini ödəməklə onlara dəstək olmaq lazımdır. Lakin ikinci məqama nail olmaq daha çətindir. Buna görə də danışıqlardan tez nəticələr gözləmək mümkün deyil. Lakin dialoq bizə gərginliyi azaltmağa və vəziyyəti sakitləşdirməyə imkan verə bilər.

V.VƏLİLİ