Gender, ailə və demoqrafiya məsələlərinin cəmiyyətə təsiri TƏHLİL

Qadınlara və uşaqlara qarşı zorakılıq dünyanın ən geniş yayılmış insan hüquqları pozuntularından biridir və hər gün, dəfələrlə dünyanın hər yerində baş verir. Qadınlar və uşaqlar üçün qısa və uzunmüddətli ciddi fiziki, iqtisadi və psixoloji fəsadlar törədir, onların cəmiyyətdə tam və bərabər iştirakına mane olur.

Ümumdünya İnsan Hüquqları Bəyannaməsi bəyan edir ki, qadınlar və kişilər bərabər insan hüquqlarına malik olmalıdırlar. Bununla belə, qadınların gender bərabərliyinə nail olmaq üçün əlavə müdafiəyə ehtiyacı var. Sadə dillə desək, gender bərabərliyi qadınların insan hüquqlarının müdafiəsini və təşviqini gücləndirmək deməkdir.

Ölkəmizdə gender bərabərliyi ölkə konstitusiyası və qanunvericiliyi ilə təmin edilir və məişət zorakılığının qarşısının alınması üçün təşəbbüs irəli sürülür. Azərbaycan 1995-ci ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının konvensiyasını ratifikasiya edib və 2002-ci ildə Gender İnformasiya Mərkəzi fəaliyyətə başlayıb. Ümummilli lider Heydər Əliyev tərəfindən 14 yanvar 1998-ci il tarixli fərmanı ilə Qadın Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi yaradılıb, 6 fevral 2006-cı il tarixdə isə Ali Baş Komandan İlham Əliyevin imzaladığı sərəncamla Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi ilə əvəz edilib.

Mövzu ilə bağlı Manset.az-a açıqlama verən psixoloq-konsultant Zeynəb Əyyubova bildirib ki, uşaq hüquqları ilə ailə hüquqları arasında sıx əlaqə mövcuddur:

"Ailə strukturlarında baş verən dəyişikliklər, xüsusilə boşanma hallarının artması və tək valideynli ailələrin çoxalması, cəmiyyətin müxtəlif sahələrində əhəmiyyətli təsirlər göstərir. Bu dəyişikliklər, xüsusilə uşaqların inkişafı və sosial adaptasiyasına birbaşa təsir edir. Həmin uşaqlar, ənənəvi tam ailə modelində böyüyənlərlə müqayisədə fərqli bir təcrübə yaşadıqları üçün müxtəlif çətinliklərlə üzləşə bilərlər.

Boşanma və tək valideynli ailələrin artması uşaqların emosional vəziyyətinə də ciddi təsir edir. Ailə daxilində münaqişələr, valideynlərin ayrılması və ya valideynlərdən birinin olmadığı mühitdə böyüyən uşaqlar bəzən emosional dəstək çatışmazlığı ilə üzləşir. Bu, onların özlərini daha tənha hiss etmələrinə və gələcəkdə münasibətlərdə çətinliklərlə qarşılaşmalarına səbəb ola bilər. Uşaqların psixoloji rifahı və təhlükəsizliyi, onların gələcəkdəki şəxsiyyət formalaşmalarında mühüm rol oynayır. Çünki ailə uşaqların ilk sosial mühiti və həyatın ilk illərində öyrəndikləri dəyərlər, münasibət formaları və psixoloji inkişafları üçün əsas platformadır.

Bundan əlavə, tək valideynli mühitdə böyüyən uşaqlar bəzən özlərinə olan inamlarını itirə bilər və gələcəkdə özgüvən problemləri ilə üzləşə bilərlər. Bir valideynin təkbaşına ailə daxilindəki bütün məsuliyyəti üzərinə götürməsi, həm də maddi və emosional dəstək təmin etməsi bəzən çox çətin ola bilər. Bu da uşağın stress səviyyəsini artıra bilər, çünki onlar həm maddi, həm də emosional dəstəyə daha çox ehtiyac duyurlar. Uşaqlar, xüsusilə də yeniyetmələr, bu vəziyyətləri hiss etdikdə özlərinin təcrid olunmuş hiss edə bilər və bu, onların sosial münasibətlərini və psixoloji sağlamlıqlarını da təsir edə bilər.

Bu cür vəziyyətlərdə, cəmiyyətin və sosial institutların tək valideynli ailələrə dəstək verməsi olduqca vacibdir. Uşaqların sağlam sosial inkişafını təmin etmək üçün müvafiq sosial dəstək şəbəkələri yaradılmalı, valideynlərə psixoloji və maddi yardım göstərilməlidir. Məhz bu dəstək, uşaqlara həm emosional, həm də sosial baxımdan sağlam bir mühit təmin etməyə kömək edəcəkdir. Uşaqların tək valideynli ailələrdə böyüməsi, onların fərdi inkişafını mənfi mənada təsir etməməli, əksinə müvafiq dəstək ilə bu proses daha sağlam şəkildə yönəldilməlidir.

Ailə hüquqları ilə uşaq hüquqları arasında sıx əlaqə mövcuddur. Ailə hüququ, valideynlərin uşaqları üzərində olan hüquq və öhdəliklərini müəyyən edir, onların təhsili, sağlamlığı, təhlükəsizliyi və ümumi rifahı üçün qanuni təminatlar təqdim edir. Hər bir uşağın təhlükəsiz, sevgi dolu bir mühitdə böyüməsi və inkişaf etməsi hüququna malik olduğunu nəzərə alaraq, boşanma və ailə münaqişələri zamanı uşaqların hüquqları xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Boşanma zamanı uşaqların hüquqlarının qorunması, xüsusilə qəyyumluq məsələləri və aliment ödənişləri ilə bağlı qanunvericiliyin düzgün işləməsi vacibdir. Qəyyumluq məsələləri, uşağın hansı valideyni ilə yaşaması və onunla hansı şərtlər altında əlaqə qurması ilə bağlı qərarları əhatə edir. Bu qərarlar uşağın psixoloji vəziyyətini nəzərə alaraq verilməlidir. Əgər valideynlər arasında münaqişə varsa, uşağın bu vəziyyətdən travma almaması üçün qanunvericilik, psixoloji dəstək və mütəxəssislərin müdaxiləsi zəruridir. Həmçinin, aliment ödənişlərinin vaxtında və düzgün şəkildə həyata keçirilməsi uşağın maddi ehtiyaclarının qarşılanmasında vacib rol oynayır.

Hüquqi proseslərdə uşaqların emosional rifahı nəzərə alınmalı, hər bir qərar onların gələcəkdəki psixoloji sağlamlığı və inkişafı üçün müsbət təsir göstərməlidir. Ailə münaqişələrinin və boşanmanın uşaqların psixoloji sağlamlığına təsir etməməsi üçün tək valideynli ailələrə və uşaqlara yönəlmiş hüquqi dəstək, təhsil və psixoloji xidmətlər daha geniş şəkildə təmin edilməlidir.

Bütün bu məsələlər cəmiyyətin gələcəyinə və uşaqların psixoloji sağlamlığına birbaşa təsir edir. Uşaqlar, cəmiyyətin gələcəyini formalaşdıran ən vacib fərdlərdir, ona görə də onların rifahı və inkişafı hər birimiz üçün önəmli olmalıdır. Cəmiyyət olaraq bu məsələlərə həssas yanaşmalı və ailə strukturlarının dəyişməsi nəticəsində yaranan çətinliklərlə mübarizə aparmaq üçün kollektiv şəkildə səy göstərməliyik. Uşaqların sağlam böyüməsi, güclü və davamlı cəmiyyətlərin qurulmasına töhfə verəcəkdir".

Fidan Əliyeva

6.3.18. Gender, ailə və demoqrafiya məsələlərinin işıqlandırılması

Yazı Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə hazırlanıb