Güzgüdəki mən niyə özünüzdən fərqli görünür?

Evdən çıxmazdan əvvəl güzgüyə baxanda hər şey mükəmməl görünür. Lakin telefon kamerası ilə çəkilən bir fotoşəkil saniyələr ərzində insanın özünəinamını sarsıdır. Bəs bizi öz üzümüzə yadlaşdıran yalnız kameradır, yoxsa zehnimizin yaratdığı qüsursuz öz obrazımız?

Səhər evdən çıxmazdan əvvəl güzgüyə son dəfə baxırsınız. Saçınız istədiyiniz kimidir, üz ifadəniz xoşunuza gəlir. Hər şey qaydasındadır. Güzgüdəki əksiniz sizə özünəinam verir və evdən çıxırsınız. Gün ərzində çəkilən qrup fotosu telefonunuza gələndə isə əhvalınız qəfil dəyişir. İşıq pisdir, bucaqlar uyğun deyil, üzünüzdə tanımadığınız bir yadlıq hiss edirsiniz. Halbuki səhər güzgüdə gördüyünüz insanla fotodakı insan eyni olmalıdır. Bəs hansına inanmalısınız?

Gerçəkliyin iki fərqli üzü

Bu hiss yalnız özünəinamla bağlı deyil, fizika və optika qanunları ilə də əlaqəlidir. Üstəlik, beynimiz tanış olduğumuz görüntüləri daha çox bəyənməyə meyillidir. Evdəki güzgü isə sabit və nəzarət olunan mühit yaradır: hər gün eyni məsafə, eyni işıq və eyni duruş.

Beyin illər ərzində özünüzə aid sabit bir vizual obraz formalaşdırır. Güzgüdə gördüyünüz əks bu tanışlıq hissini gücləndirir. Lakin başqa güzgülər və fotoşəkillər həmin rahatlığı poza bilər.

Beynimizin bizə oynadığı tanış oyun

Çikaqo Universitetinin davranış elmləri üzrə mütəxəssisi doktor Nikolas Eplinin fikrincə, insanlar tanış olduqları şeyləri daha çox bəyənirlər. İnsan üzü tam simmetrik deyil: bir göz digərindən cüzi fərqlə yerləşə, gülümsəyərkən dodağın bir tərəfi daha çox qalxa bilər.

Güzgüyə hər baxdığınızda bu asimmetriyanın çevrilmiş formasını görürsünüz. Psixologiyada “sadəcə məruz qalma effekti” adlandırılan bu hadisə nəticəsində illərlə gördüyünüz həmin görüntü sizə daha düzgün və tanış gəlir.

Messina Universitetindən doktor Valentina Cazzatonun qeyd etdiyi kimi, fotoşəkil üzünüzün nisbətlərini başqalarının gördüyü təbii formada əks etdirəndə bu görüntü sizə qəribə və yanlış görünə bilər. Halbuki başqaları üçün həmin üz tamamilə normaldır.

Bir anlıq illüziya, yoxsa linzaların təsiri?

Fotoşəkillərin özünəinamı sarsıtmasının səbəbi yalnız görüntünün güzgüdəki kimi çevrilməməsi deyil. Güzgüyə baxmaq dinamik prosesdir: hərəkət edir, üz ifadənizi dəyişir və özünüzə ən çox yaraşan bucağı seçirsiniz.

Fotoşəkil isə üçölçülü və hərəkətli üzü bir anda donduraraq ikiölçülü təsvirə çevirir. Xüsusilə telefon kameralarının genişbucaqlı linzaları yaxın məsafədən çəkiliş zamanı üz cizgilərinin nisbətlərini dəyişə bilər. Linzaya daha yaxın olan hissələr böyük, üzün digər hissələri isə nisbətən yastı görünə bilər.

Beləliklə, fotoda özünüzü yad hiss etməyiniz yalnız beyninizin vərdişləri ilə deyil, çəkiliş məsafəsi, bucaq və istifadə olunan linza ilə də əlaqəlidir.

Özümüzü necə xatırlamaq istəyirik?

Məsələnin psixoloji tərəfi də var. Bu, şüuraltı özünəqiymətləndirmə ilə əlaqəlidir. Doktor Eplinin apardığı təcrübələrdən birində iştirakçılara öz üzlərinin daha cəlbedici və ya daha az cəlbedici üzlərlə rəqəmsal şəkildə birləşdirilmiş müxtəlif versiyaları göstərilib. İştirakçıların çoxu real üzləri əvəzinə daha cəlbedici hala gətirilmiş təsviri öz üzləri kimi seçib.

Cazzatonun araşdırmaları da zehnimizdəki öz obrazının dəyişməz olmadığını göstərir. İnsanlar başqa üzlərdə bəyəndikləri xüsusiyyətləri öz görünüşləri barədə təsəvvürlərinə daxil etməyə meyillidirlər.

Nəticə etibarilə, nə hamam otağındakı güzgü mütləq həqiqəti göstərir, nə də telefon kamerası sizi olduğunuz kimi qüsursuz əks etdirir. Hər ikisi eyni üzün fərqli işıq, məsafə və bucaqlarda yaranan görüntüsüdür.