Hansı planetdə yaşayış mümkün ola bilər? Axtarışlar davam edir

Yaşayışın mümkün ola biləcəyi planetlərin axtarışında atmosfer şəraitli bir planetin maye su saxlayıb-saxlamayacağını müəyyənləşdirməkdə həlledici rol oynayır. 

Qaynarinfo xəbər verir ki, Ceyms Uebb Kosmik Teleskopunun (JWST) buraxılışından sonra astronomlar planet atmosferləri ilə bağlı daha inkişaf etmiş müşahidələr əldə edirlər. 

"TRAPPIST-1” planet sistemi yaşayış zonasında yerləşən ən maraqlı obyektlərdən biri olaraq diqqət mərkəzində qalır və yeni nəticələr bu dünyanın necə bir planet olduğunu anlamağa bizi bir addım da yaxınlaşdırır. Tədqiqatçılar Ceyms Uebb Teleskopundan istifadə edərək ilk dəfə uzaq bir planetdə Yerə bənzər atmosferin potensial mövcudluğunu araşdırırlar.

Planetin Yer kürəsindən təxminən 40 işıq ili uzaqlıqda yerləşən "TRAPPIST-1” adlı planet sisteminin bir hissəsi olduğu bildirilir. Bu sistem quruluş baxımından olduqca fərqlidir. Ulduz çox kiçikdir — təxminən Yupiter ölçüsündədir — və onun ətrafında ən azı yeddi qayalı planet dövr edir. İlk dörd müşahidəyə əsasən, həmin planetin atmosferinin olmadığını qəti şəkildə söyləmək mümkün deyil. Bu da ehtimalın hələ də canlı qaldığını göstərir. Venera və Mars tipli atmosferlərdən fərqli ola biləcəyinə dair sübutlar hazırda qüvvədə qalır.

Uzaq planetlərin atmosferləri "ötürmə spektroskopiyası” adlanan üsulla öyrənilir. Planet öz ana ulduzunun qarşısından keçərkən, ulduz işığı planetin atmosferindən süzülür. Astronomlar işığın müxtəlif dalğa uzunluqlarında necə dəyişdiyini analiz edərək atmosferdə hansı molekulların mövcud olduğunu müəyyən edə bilirlər.

"TRAPPIST-1” planet sistemini göstərən bədii təsvirə görə, astronomlar sistemdəki üç planetin — əgər atmosferləri varsa — maye suyun mövcud ola biləcəyi yaşana bilən zonada ulduzun ətrafında dövr etdiyinə inanırlar.

JWST sələfi olan "Hubble” kosmik teleskopu ilə müqayisədə daha geniş dalğa uzunluğu diapazonuna və daha yüksək spektral ayırdetmə qabiliyyətinə malikdir. Bu isə karbon qazı və metan kimi, Günəş sistemimizdə daha geniş yayılmış molekulların müşahidəsini mümkün edir. Bununla yanaşı, təkmilləşdirilmiş müşahidələr ulduz ləkələri və alışmalar səbəbindən ana ulduzun temperaturunda baş verən dəyişikliklərin məlumatların şərhini çətinləşdirdiyini də üzə çıxarıb. Ulduz aktivliyi planet məlumatlarının təhlilinə ciddi maneə yaradır, çünki mümkün atmosfer yalnız ulduz işığı vasitəsilə müşahidə olunur. Hansı siqnalların ulduzdan, hansılarının planetdən gəldiyini ayırd etmək çətinləşir.

Tədqiqatçılar ulduz aktivliyinin təsirini azaltmaq üçün yeni yanaşma tətbiq ediblər. Nəticədə dəyişkən siqnalların böyük ehtimalla ulduzdan, ardıcıl və sabit qalan siqnalların isə planetdən qaynaqlandığı qənaətinə gəlinib.

Araşdırma Mars və Veneraya bənzər, karbon qazı ilə zəngin atmosferlərin ehtimalının az olduğunu, lakin Saturnun "Titan” adlı peykinə oxşar, isti və azotla zəngin atmosferin mümkün ola biləcəyini göstərib. Bununla belə, mövcud sübutlar hər hansı bir atmosferin olub-olmadığını, hətta konkret qaz növünü müəyyənləşdirmək üçün belə hələ kifayət qədər güclü deyil.

İlk müşahidələrdən sonra JWST ilə əldə ediləcək yeni məlumatların, yaşayış zonasında yerləşən ən perspektivli planetlərdən birini daha yaxşı anlamağa kömək edəcəyi gözlənilir.

Aydın