Hidrokarbondan bərpa olunan enerjiyə keçid Azərbaycanın “paralel inkişaf” modeli

Azərbaycan uzun illər ərzində regionun enerji xəritəsində hidrokarbon resursları ilə tanınan və enerji təhlükəsizliyi üçün etibarlı tərəfdaş kimi çıxış edən ölkə olub. Prezident İlham Əliyev İlham Əliyevin “Xızı-Abşeron” Külək Elektrik Stansiyasının açılışındakı çıxışı isə göstərir ki, ölkə bu tarixi üstünlüyü yeni mərhələnin – bərpa olunan enerji əsrinin – alətlərinə çevirməyi hədəfləyir. Yanvarın 8-də Bakıda “Gülüstan” sarayında keçirilən açılış mərasimi bu baxımdan həm real infrastruktur uğuru, həm də strateji kursun nümayişidir: Azərbaycan enerji sektorunu modernləşdirir, ənənəvi generasiya imkanlarını qoruyur və eyni zamanda bərpa olunan enerjini sürətlə artırır.

Prezident İlham Əliyev çıxışında son 20 ildə enerji sisteminin modernləşdirilməsinin əsas prioritetlərdən biri olduğunu bildirib: generasiya gücləri, böyük dərəcəli yarımstansiyalar, ötürücü xətlər yenilənib. Bu “baza gücləndirməsi” bərpa olunan enerji keçidinin təməl şərtidir. Çünki keçid yalnız stansiya tikmək deyil; şəbəkənin çevik, dayanıqlı və inteqrasiya qabiliyyətli olmasıdır. Prezident İlham Əliyevin ayrıca vurğuladığı kimi, bərpa olunan enerji növlərinin böyük həcmdə ümumi enerji sisteminə inteqrasiyası peşəkarlıq və böyük vəsait tələb edir. Yəni keçid texniki, maliyyə və idarəetmə baxımından kompleks prosesdir.

Azərbaycanın seçdiyi modelin açar sözü çıxışda açıq səslənir: paralel inkişaf. Prezident İlham Əliyev Mingəçevirdə istismara verilmiş təxminən 2000 meqavat gücündə ənənəvi elektrik stansiyasını xatırladaraq bildirir ki, ənənəvi generasiya gücləri ilə bərpa olunan generasiya gücləri paralel şəkildə aparılmalıdır. Bu yanaşma enerjinin sabitliyi və təhlükəsizliyi üçün praktik əsas yaradır. Çünki enerji təminatı yalnız “yaşıl” mənbələrə birdən-birə keçməklə deyil, mərhələli və balanslı planlama ilə güclənir. Elə buna görə də 230 meqavat gücündə günəş stansiyasının istifadəyə verilməsi, ardınca 240 meqavatlıq “Xızı-Abşeron” külək stansiyasının açılması, eyni zamanda digər bölgələrdə yeni layihələrin planlaşdırılması vahid bir strategiyanın hissəsi kimi görünür.
“Xızı-Abşeron” Külək Elektrik Stansiyası bu strategiyanın konkret nəticəsidir. Stansiya “ACWA Power” tərəfindən inşa edilib və Prezident İlham Əliyevin sözlərinə görə, bu, şirkətin Azərbaycanda inşa etdiyi birinci bərpa olunan elektrik stansiyasıdır, amma sonuncu deyil. Bu cümlə enerji sektorunda investor inamının davamlı olacağını və yeni layihələrin gələcəyini işarələyir. Digər tərəfdən, “Power China”nın baş podratçı kimi iştirakı və gələcəkdə investor kimi də layihələrə qoşulmaq niyyəti beynəlxalq əməkdaşlığın dərinləşdiyini göstərir. Bu əməkdaşlıq təkcə maliyyə deyil, həm də texnologiya, layihə idarəçiliyi, böyük həcmli tikinti və şəbəkə inteqrasiyası təcrübəsi deməkdir.

Keçidin iqtisadi məntiqi də çıxışda geniş yer tutur. Prezident İlham Əliyev ölkəyə 300 milyard dollardan çox xarici sərmayə cəlb edildiyini, maliyyə vəziyyətinin müsbət olduğunu, kredit reytinqinin yüksəldiyini, xarici borcun aşağı səviyyədə qaldığını və valyuta ehtiyatlarının borcu dəfələrlə üstələdiyini qeyd edir. Bu mesajın praktik tərəfi var: bərpa olunan enerji layihələri böyük kapital tələb edir və belə layihələr üçün makro-sabitlik, investisiya mühiti və uzunmüddətli öhdəliklər həlledicidir. Prezident İlham Əliyevin “sözümüz imzamız qədər dəyərlidir” vurğusu da məhz bu etibarlılıq mesajını gücləndirir.

Bərpa olunan enerjinin genişlənməsi ilə ortaya çıxan yeni çağırışlardan biri – enerji saxlanması – çıxışda xüsusi yer alır. Prezident İlham Əliyev ilk dəfə Batareya Enerji Saxlanc Sisteminin yaradıldığını və birinci layihənin 250 meqavatlıq olduğunu bildirir. Bu, keçidin “ikinci mərhələsi” kimi dəyərləndirilə bilər: istehsalı artırmaqla yanaşı, dəyişkən mənbələri (külək, günəş) stabil sistemə çevirmək üçün saxlanma və idarəetmə infrastrukturu qurulur. Həmin çağırışın həlli olmadan bərpa olunan enerjinin payını böyük həcmdə artırmaq çətinləşir. Buna görə də Prezident İlham Əliyev bu sahəyə də xarici investorları dəvət edir.

Digər strateji istiqamət regional və sektorlararası genişlənmədir. Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində bərpa olunan enerji layihələrinin inkişaf etdiyini, yeni açılışların Biləsuvar, Neftçala, Naxçıvan və azad edilmiş ərazilərdə nəzərdə tutulduğunu vurğulayır. O, həmçinin Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda külək potensialının beynəlxalq qiymətləndirməyə görə 157 giqavat səviyyəsində olduğunu qeyd edir. Bu məqam uzunmüddətli planlamanın miqyasını göstərir: hədəf yalnız lokal istehsal deyil, böyük enerji generasiya gücünə malik, etibarlı enerji ölkəsi statusunu daha da möhkəmləndirməkdir.

Nəticə etibarilə, Azərbaycanın hidrokarbonlardan bərpa olunan enerjiyə keçidi “kəskin dönüş” yox, “paralel və mərhələli transformasiya” modelidir. “Xızı-Abşeron” Külək Elektrik Stansiyası bu transformasiyanın ön cəbhəsindədir: yeni enerji gücü, yeni investor münasibətləri, yeni şəbəkə inteqrasiyası tələbləri və enerji saxlanması kimi gələcək infrastrukturların yol xəritəsini eyni çərçivədə birləşdirir. Bu kursun mərkəzində isə enerji təhlükəsizliyi, iqtisadi dayanıqlıq və uzunmüddətli inkişaf dayanır.

Abbas Pənahov,

Yeni Azərbaycan Partiyası 

Nəsimi rayon təşkilatının sədr müavini