Hörmüzdə təhlükə aradan qalxdımı? REAKSİYA

ABŞ prezidenti Donald Tramp Amerika qüvvələrinin İranın Yaxın Şərqdə tammiqyaslı müharibənin başlanğıcından bəri yerləşdirdiyi Hörmüz boğazı ərazisindəki bütün minaları təmizlədiyini açıqladı. Vaşinqton hesab edir ki, boğazın təmizlənməsi, ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Hörmüzdə ticarət gəmiləri üçün alternativ dəhliz tapması ilə birlikdə İranı bu həyati əhəmiyyətli gəmiçilik arteriyası üzərində faktiki nəzarətdən məhrum edib. ABŞ-ın nöqteyi-nəzərindən bu, Hörmüz boğazının statusu ilə bağlı danışıqları mənasız edib. Lakin iranlılar təşəbbüsü özlərində saxladıqlarında israr edirlər.

Tramp sosial media platforması TruthSocial-da ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Hörmüz boğazının beynəlxalq sularındakı mina təhlükəsini tamamilə aradan qaldırdığını elan etdi. İran Yaxın Şərqdə ABŞ-İsrail əməliyyatının başlanğıcından bəri gəmiçilik zolağına bu cihazları yerləşdirməyə başlayıb.

Beynəlxalq Müstəqil Tanker Sahibləri Assosiasiyasının məlumatına görə, iyun ayına qədər Hörmüzdə yerləşən minaların ümumi sayı 80-ə çatıb. Bunlar əsasən GPS texnologiyası və kiçik qayıqlar vasitəsilə yerləşdirilən dib və lövbər salmış minalar idi. "İrana yeni minalar qoyan hər hansı bir gəmi və ya qayığın dərhal və tamamilə məhv ediləcəyi barədə məlumat verilib", - deyə Amerika lideri vurğulayıb. "Minaların qoyulması üçün sıfır tolerantlıq siyasəti mövcuddur."

Vəziyyətlə tanış olan ABŞ rəsmilərinin Axios-a verdiyi məlumata görə, mina təmizləmə prosesinin başa çatması, eləcə də ABŞ-ın bu yaxınlarda Hörmüz boğazının cənub suları vasitəsilə sabit bir dəhliz yaratması İranı qlobal enerji bazarlarına təsirindən məhrum edir. "İranlılar boğaza nəzarəti itiriblər - o, artıq ABŞ-ın nəzarəti altındadır", - deyə mənbə vurğulayıb və əlavə edib ki, bu vəziyyət İran və Oman arasında Hörmüzdə yol hərəkəti qaydalarının müəyyən edilməsi ilə bağlı hazırkı danışıqları əhəmiyyətsiz edir. "Hazırda İranla danışıqlar aparmırıq. Biz onlara təzyiq göstəririk. Və bu təzyiq iranlıları danışıqlar masasına qayıtmağa məcbur edə bilər."

Lakin Tehran Vaşinqtonun Hörmüz üzərində nəzarətin yaradılması və minaların təmizlənməsi ilə bağlı açıqlamalarını siyasi bəyanatlar hesab edir. "Hörmüz boğazı bağlıdır və İranın tam nəzarəti var. Gəmilərin oradan keçməsi ilə bağlı iddialar əsassızdır", - deyə İran xarici işlər nazirinin müavini Kazem Qəribabadi bildirib. "Hörmüz boğazının idarə olunması ilə bağlı gələcək tənzimləmələrlə bağlı 30-60 gün ərzində Omanla danışıqlar aparacağıq. İkitərəfli razılaşmaya əsasən, Fars körfəzinə giriş İran suları, çıxış isə Omanın ərazi suları vasitəsilə olacaq. Hər iki marşrutda gəmilər İranın ərazi sularından keçəcək."

İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (İİKK) sözçüsü Hüseyn Mohebinin 26 avqustda verdiyi açıqlamaya görə, gəmiçilik gəlirlərinin bölünməsi ilə bağlı Omanla razılaşmalar əldə edilib. "Bu danışıqlar zamanı iki ölkənin boğaz sularındakı payları, eləcə də İran və Omanın gəlir payları ilə bağlı razılaşmalar əldə edilib", - İİKK sözçüsü qeyd edib. O, Hörmüz boğazının iki sahilyanı dövlətə - İran və Omana məxsus olduğunu vurğulayıb. Tehranın sözlərinə görə, su yolu yalnız ABŞ-ın 17 iyun tarixli əvvəllər əldə edilmiş razılaşmaya əməl etməsi və arteriya ilə bağlı yeni hüquqi vəziyyəti tanıması şərtilə tam açılacaq.

Bu yaxınlarda Axios mənbələrə istinadən bildirib ki, Vaşinqton Hörmüzdə alternativ dəhliz yaratmağa müvəffəq olub. Bu, boğazın cənub hissəsindən keçən kölgəli bir yoldur və Tehranın blokadasına baxmayaraq, Fars körfəzindən milyonlarla barel neft bu yolla hər gecə daşınır. Cəmi iki həftəlik istismar müddətində boğazdan 20-yə qədər tanker keçə bilib. Keçid ABŞ Mərkəzi Komandanlığının gəmiləri tərəfindən müşayiət olunur. Vaşinqton hesab edir ki, marşrutun yaradılması İrana son zərbələr seriyası sayəsində mümkün olub və bu zərbələr İslam Respublikasının sahil atəş mövqelərini və ixtisaslaşmış radarlarını faktiki olaraq sıradan çıxarıb.

İndi, İran kommersiya uçuşlarına qarşı birgə raket və pilotsuz təyyarə zərbələri endirsə belə, bunu daha az dəqiqliklə edəcək, Pentaqon əmindir.

ABŞ-İran danışıqlarının perspektivlərinə gəldikdə, bu kommunikasiya kanalı böhran içindədir, deyə Misir xarici işlər naziri Bədr Əbdül Ətti bildirib. "Problem var və bildiyiniz kimi, hazırda nə sülh, nə də müharibə var", - deyə Misir diplomatı Əmirliklərin "The National" nəşrinə verdiyi müsahibədə bildirib və əlavə edib ki, bu, diplomatik çıxılmaz vəziyyət deməkdir. Onun sözlərinə görə, Qahirə müstəqil beynəlxalq vasitəçi kimi İran tərəfi ilə "əlaqələri davam etdirir" və nüvə proqramı, ABŞ sanksiyalarının ləğvi, Hörmüz boğazının açılması və atəşkəslə bağlı müddəaları əhatə edəcək bir razılaşma əsasında Yaxın Şərq münaqişəsinə tez bir zamanda son qoyulmasını müdafiə edir.

İran ətrafındakı mövcud vəziyyətdə əhəmiyyətli bir dəyişiklik ondan ibarətdir ki, ABŞ hazırda, ən azı aralıq konqres seçkilərinə qədər tammiqyaslı hərbi əməliyyatlara qayıtmağı düşünmür. Bu yaxınlarda dövlət katibi Marko Rubio bir neçə xarici həmkarına bildirib ki, "hazırda" ABŞ İran mövqelərinə yeni zərbələr endirməyi planlaşdırmır.

V.SALAH