Icma.az
close
up
RU
İctimai iştirakçılıq, yoxsa kütləvi zorakılıq?!

İctimai iştirakçılıq, yoxsa kütləvi zorakılıq?!

Bizimyol saytından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

Son zamanlar sosial mediadakı görüntülər çox maraqlı bir tendensiyanı izləməyə imkan verir. Dünyanın nüxtəlif ölkələrində zorakılıqla müşaiyət olunan kütləvi aksiyalar çox keçirilir.

Ola bilsin, bu, əvvəl də belə idi, sadəcə, indi daha çox məlumat və görüntü yayılır. Bu mövzuya daha əvvəl (başqa kontekstdən də yanaşaraq) toxunmuşduq.

Məsələnin məğzi nədir?

Keçən ilin oktyabr ayından Gürcüstanda, noyabr ayından isə Serbiyada, demək olar ki, fasiləsiz kütləvi aksiyalar keçirilir. Bu aksiyalar bəzən nəzarətdən çıxıb, dinc mitinqdən, nümayişdən əsl küçə döyüşlərinə çevrilir. Buna oxşar hadisələr Venesuelada da, Banqladeşdə də olmuşdu. Bu yaxınlarda isə İndoneziyada oldu. Bu günlərdə Nepalda da baş verdi. Hazırda Türkiyədə də müxalifət təmsilçiləri ilə polis arasında toquşmalar var.

Misalların sayını artırmaq olar. Bunlardan yalnız birində etirazçılar qalib gəlib: Banqladeşdə hökumət devrilib. Qalan misallarda zorakı - dağıdıcı küçə etirazları öz məqsədinə çata bilməyib. Əgər belə bir məqsəd, doğrudan da, varsa.

2000-ci illəri xatırlayın: Argenitadan tutmuş Serbiyaya, Ukraynadan, Gürcüstandan tutmuş Qırğızıstana qədər xeyli ölkədə zorakı küçə etirazları ölkədə inqilablarla - hakimiyyətin devrilməsi ilə nəticələnmişdi. 2010-cu illərdə bu tendensiya - zorakı hakimiyyət dəyişikliyi cəhdləri Yaxın Şərq ölkələrində baş verdi. Eləcə də, Türkiyədə də çevriliş cəhdi oldu. Ancaq əksər hallarda "inqilab"çılar məqsədinə çatmadı. Doğrudur, Tunisdə, Misirdə, Liviyada hökumətlər inqilab nəticəsində devrildi, ancaq bu seriya Suriyada qırıldı və bütünlüklə Yaxın Şərqə yayılmadı. 2010-cu illərin zorakı, ancaq ərəb ölkələri ilə müqayisədə dinc inqilabı Ermənistanda baş vermişdi və Nikol Paşinyan hakimiyyətə gəldi. 2020-ci illərdəki yeganə belə fakt hələ ki Suriyada diktator Bəşər Əsədin devrilməsidir. Əlbəttə, Afrika ölkələrində olanları hesaba almırıq; orada bu, adi haldır.

Belə görünür ki, dünyada zorakı yolla hakimiyyəti dəyişmək getdikcə daha da çətinləşir. Ya son 20-25 il ərzində hökumətlər çox güclənib, ya da cəmiyyətlər çox zəifləyib. Ya da hər iki səbəb var.

Amma başqa faktor da var: bəşəriyyət yorulub. Dünyanın bütün ölkələrində insanlar nəinki ağır, dağıdıcı, faciəvi siyasi hadisələrdən bezib, hətta neqativ informasiyalardan belə usanıb.

Bu yaxınlarda Reiters Tədqiqat İnstitutu maraqlı bir sorğusunun nəticələrini açıqladı. Məlum oldu ki, dünyanın 50 ölkəsində rəyi soruşulanların 40 faizi artıq neqativ yüklü informasiyaları oxumaq, eşitmək, izləmək istəmir. Müqayisə üçün deyək ki, 2017-ci ildə bu rəqəm 29 faiz imiş, son 8 ildə bu göstərici 11 faiz artıb. Deməli, dünyada neqativ informasiyalardan bezənlər kütləsi hər il böyüyür. Belələri hətta Böyük Britaniyada, ABŞ-da daha çoxdur: müvafiq olaraq, 46 faiz və 42 faiz.

Azərbaycanda da eyni hal müşahidə olunur: neqativ xəbərlərə və ictimai iştirakçılığa maraq azalır. Ölkədə kütləvi etirazlar təkcə ona görə yoxdur ki, buna icazə verilmir, yaxud polis imkan vermir. Həm də bəlkə daha çox ona görə ki, cəmiyyət özü buna həvəs göstərmir. Əgər 1980-ci illərlə 1990-cı illəri, 2000-ci illərlə 2010-cu illəri müqayisə etsək, cəmiyyətdə etiraz aksiyalarına marağın və cəhdin daha aşağı düşdüyünü görərik. Azərbaycanda sonuncu (özü də icazəli) mitinqindən 6 ilə yaxın zaman keçir. Ancaq vaxt var idi, demək olar, hər ay mitinqlər, nümayişlər keçirilirdi. Son altı ildə isə hətta dinc mitinq də keçirilməyib. İcazəsiz kütləvi aksiyalara gəlincə, onun son dəfə nə zaman keçirildiyi artıq, deyəsən, hamının yadından çıxıb. Halbuki bu illər, onillər ərzində əhalinin sayı da artıb, etiraz doğura biləcək hallar da əvvəlkindən az deyil. O halda ölkədə niyə kütləvi aksiyalar yoxdur?!

Burda, əlbəttə, sosial şəbəkələrin də təsiri var: insanlar real həyatdan virtuala keçib; fərdi və ya kütləvi etirazlar da daha çox virtuala köçürülüb. Buna görə də küçə və meydanlarda fiziki toplanmağa, aksiyalar keçirməyə həvəs və ehtiyac da, görünür, həm də bu səbəbdən azalıb. Bu, əslində, cəmiyyətdə protest elektoratın tamamilə yoxa çıxması demək deyil. Sadəcə, bu protestin yeni - virtual, rəqəmsal ifadə formaları meydana gəlib.

Əlbəttə, deyə bilərsiniz ki, həmin yeni ifadə formaları Serbiyada da, İndoneziyada da, Nepalda da var. Doğrudur. Ancaq toplumlar bir-birindən ictimai iştirakçılığa maraq, mental cəhətlər baxımından da fərqlənir. Bu da təsir edir. Eyni zamanda Azərbaycanda kütləvi ictimai zorakılıq kimi naqis bir ənənə də yoxdur. Əlbəttə, müəyyən istisnaları saymasaq. Üstəlik müsbət haldır ki, ölkədə hakimiyyətə opponentlik edən siyasi qüvvələrin özləri də hakimiyyətə qarşı və hakimiyyət uğrunda mübarizədə kütləvi zorakılığa meylli deyil.

Yazıçı-publisist, əməkdar jurnalist Bahəddin Həzi, bizimyol.info

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:153
embedMənbə:https://www.bizimyol.info
archiveBu xəbər 09 Sentyabr 2025 13:57 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see323

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see315

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see311

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see302

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see281

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see269

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see261

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see249

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see244

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see242

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see237

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see224

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see216

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see215

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see209

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see200

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see190

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see180

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see179

Əliyevlə deyil, kimlə imzalayım? Lula da Silva ilə?

18 Noyabr 2026 21:19see177
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri