İdeoloji təhlükəsizlik daim diqqət mərkəzində...

Dövlətimizin güclü iradəsi, xalqımızın sarsılmaz milli ruhu bu təhdidləri zərərsizləşdirir

Yeni dünya nizamında müharibələrlə yanaşı, siyasi təsir imkanlarının xarakteri ciddi şəkildə dəyişir. Əgər əvvəlki dövrlərdə dövlətlərarası rəqabət daha çox hərbi güc, iqtisadi resurslar və ərazi nəzarəti üzərindən aparılırdısa, müasir mərhələdə ideoloji təsir vasitələri də geosiyasi mübarizənin mühüm komponentinə çevrilib. Artıq ayrı-ayrı dövlətlərin mövqelərini zəiflətmək, onların inkişaf trayektoriyasına mane olmaq və cəmiyyət daxilində süni fikir ayrılıqları yaratmaq üçün təkcə ənənəvi təzyiq mexanizmlərindən istifadə edilmir. Dini, mədəni, informasiya və təhsil müstəvilərində formalaşdırılan təsir imkanları da bu mübarizənin alətlərinə çevrilir.

 Xüsusilə qlobal iqtisadi rəqabətdə mövqelərini qorumaqda çətinlik çəkən, beynəlxalq münasibətlər sistemində yeni güc mərkəzlərinin meydana çıxmasını həzm edə bilməyən bəzi siyasi dairələr regional liderlik iddiası və real təsir imkanları qazanan dövlətlərə münasibətdə fərqli yanaşmalar nümayiş etdirirlər. Sirr deyil ki, müstəqil xarici siyasət yürüdən, regional sabitliyə töhfə verən, iqtisadi əlaqələrin genişlənməsinə şərait yaradan ölkələrin güclənməsi mövcud təsir balansının dəyişməsi deməkdir. Bu dəyişikliklərdən narahat olan qüvvələr isə bəzən açıq siyasi təzyiq əvəzinə, ideoloji manipulyasiyalara, ictimai rəyə təsir göstərmək cəhdlərinə və həssas mövzuların məqsədli şəkildə siyasiləşdirilməsi cəhdinə üstünlük verirlər.

Azərbaycanın son illərdə qazandığı geosiyasi mövqe, müstəqil qərarvermə imkanları və regionun gələcəyinə dair təşəbbüsləri də bu kontekstdə xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki Bakı yalnız milli maraqlarını qorumaqla kifayətlənmir, eyni zamanda Cənubi Qafqazda yeni əməkdaşlıq mühitinin formalaşmasına çalışır. Belə bir şəraitdə ideoloji təhlükəsizlik məsələsi dövlətin ümumi təhlükəsizlik strategiyasının ayrılmaz hissəsinə çevrilir. Milli maraqların qorunması hərbi və iqtisadi potensialla yanaşı, cəmiyyətin sağlam düşüncə mühitinin, hüquqi şüurun və milli həmrəyliyin müdafiəsini də tələb edir.

Cənubi Qafqazın yeni reallıqları və ideoloji müdaxilə cəhdləri

Azərbaycan regionun yeni inkişaf mərhələsinin əsasını formalaşdıran dövlətlərdən biri kimi Cənubi Qafqazda uzun illər mövcud olmuş siyasi yanaşmaların dəyişməsinə nail olub. Son yüzillikdə ilk dəfə olaraq Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh gündəliyinin regional dövlətlərin öz siyasi iradəsi və birbaşa iştirakı əsasında irəliləməsi üçün real imkanlar yaranıb. Münaqişə məntiqindən əməkdaşlıq perspektivinə keçid, nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinin açılması, iqtisadi əlaqələrin genişlənməsi və qarşılıqlı faydaya əsaslanan münasibətlərin qurulması bütövlükdə regionun gələcəyini müəyyənləşdirən amillərdir. Bu proses yalnız iki dövlətin münasibətlərinə deyil, bütövlükdə Cənubi Qafqazın beynəlxalq iqtisadi sistemdəki mövqeyinə də təsir göstərir.

Azərbaycanın təşəbbüsləri ilə meydana çıxan yeni reallıq regionun uzunmüddətli qarşıdurma məkanından iqtisadi əməkdaşlıq və tranzit imkanları baxımından əhəmiyyətli coğrafiyaya çevrilməsinə şərait yaradır. Lakin hər bir geosiyasi dəyişiklik kimi bu proses də mövcud maraqların toqquşması ilə müşayiət olunur. Cənubi Qafqazda sülhün möhkəmlənməsi və regional dövlətlərin müstəqil qərarvermə imkanlarının artması bəzi xarici dairələrin əvvəlki təsir mexanizmlərini zəiflədə bilər. Belə vəziyyətlərdə siyasi və iqtisadi vasitələrlə yanaşı, ideoloji təsir metodlarının da ön plana çıxarılması mümkündür. Xüsusilə dini inancların siyasiləşdirilməsi, fərqli dünyagörüşlərinin qarşıdurma predmetinə çevrilməsi və cəmiyyətə müəyyən hadisələrin mahiyyətindən uzaq, birtərəfli təqdim edilməsi bu baxımdan diqqət çəkir. Dini dəyərlər insanların mənəvi ehtiyaclarını ifadə etdiyi halda, manipulyasiya vasitəsinə çevrildikdə ictimai münasibətlərdə süni gərginlik yarada bilər. Müxtəlif məsələlərə dini və ya ideoloji don geyindirməklə vətəndaşların diqqətini real faktlardan yayındırmaq, cəmiyyətdə guya mövcud olmayan ziddiyyətləri qabartmaq və dövlətlə ictimaiyyət arasında etimadı zəiflətmək cəhdləri meydana çıxa bilər. Belə müdaxilələrin təhlükəsi ondadır ki, onlar ilk mərhələdə açıq siyasi təzyiq kimi görünmür. Ayrı-ayrı mövzular ətrafında formalaşdırılan informasiya axını, emosional çağırışlar və yanlış müqayisələr vasitəsilə ictimai şüura təsir göstərilməsinə çalışılır. Buna görə də Azərbaycanın regional inkişaf gündəliyinin qorunması yalnız diplomatik və iqtisadi fəaliyyətlə məhdudlaşdırılmır - cəmiyyətin faktlara əsaslanan düşüncə tərzinin gücləndirilməsi, dini dəyərlərlə siyasi manipulyasiyaların fərqləndirilməsi və milli maraqların düzgün dərk olunması da bu prosesin mühüm istiqamətləridir.

Dünyəviliyin, hüququn aliliyinin və təhsilin ideoloji təhlükəsizlikdə rolu

Azərbaycan Konstitusiyasında təsbit edilmiş dünyəvi dövlət prinsipi ölkəmizin ictimai-siyasi sisteminin fundamental əsaslarından biridir. Bu prinsip dövlətin dini inanclara münasibətini, vətəndaşların hüquq və azadlıqlarının qorunmasını, eləcə də ictimai münasibətlərin qanunlar əsasında tənzimlənməsini müəyyən edir. Azərbaycan beynəlxalq miqyasda müxtəlif dini və mədəni ənənələrin birgə yaşadığı, tolerantlıq mühitinin qorunmasına xüsusi önəm verilən ölkə kimi tanınır. Bakı beynəlxalq humanitar platformalar, mədəniyyətlərarası dialoq təşəbbüsləri və müxtəlif sivilizasiyaları bir araya gətirən tədbirlər vasitəsilə bu istiqamətdə fəal mövqe nümayiş etdirir. Ölkəmizin təcrübəsinin əhəmiyyəti ondadır ki, müasir inkişafla milli-mənəvi dəyərlərin qorunması bir-birinə zidd anlayışlar kimi təqdim edilmir. Azərbaycan həm texnoloji yenilənməyə, iqtisadi tərəqqiyə və beynəlxalq əməkdaşlığa önəm verir, həm də tarixi-mədəni irsinin və mənəvi dəyərlərinin yaşadılmasını vacib hesab edir. Bu yanaşma cəmiyyətin müasirləşməsinin özünəməxsus milli xüsusiyyətlərdən imtina etmədən də mümkün olduğunu göstərir.

Dünyəvi dövlət modelinin əsas şərtlərindən biri isə hüququn aliliyidir. Qanun qarşısında bərabərlik, vicdan azadlığı, təhsil hüququ və digər fundamental hüquqlar hər bir vətəndaş üçün təmin edilməli olan prinsiplərdir. Heç bir dini, siyasi və ya ideoloji baxış qanunvericiliyin tələblərindən üstün tutula bilməz. Eyni zamanda, dünyəvilik dini inancların sıxışdırılması deyil, dövlət idarəçiliyinin dini təsirlərdən müstəqilliyi və bütün vətəndaşların hüquqlarının bərabər qorunması deməkdir. Məhz bu kontekstdə təhsil sahəsi xüsusi həssaslıq daşıyır. Təhsil yalnız bilik və peşə bacarıqlarının formalaşdırılması vasitəsi deyil, eyni zamanda gənc nəslin dünyagörüşünün, hüquqi şüurunun və cəmiyyətə münasibətinin inkişaf etdiyi əsas mühitdir. Təhsil müəssisələrində hər hansı ideoloji təsirin qanunvericiliyə və tədris prinsiplərinə zidd şəkildə yayılması cəmiyyətin gələcək inkişafına mənfi təsir göstərə bilər. Bu səbəbdən təhsil sahəsində dövlət standartlarına riayət olunması mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Hər hansı fəaliyyətin qiymətləndirilməsi də dini mənsubiyyətə və ya fərqli düşüncəyə görə deyil, onun qanunvericiliyə uyğunluğuna, təhsil prosesinin mahiyyətinə və vətəndaşların hüquqlarına təsirinə əsaslanır. Bu tarazlığın qorunması Azərbaycanın dünyəvi dövlət modelinin dayanıqlığını təmin edən başlıca şərtlərdəndir.

İdeoloji təhdidlərə qarşı milli birlik...

İdeoloji təsir vasitələri ilə nəticə əldə etməyə çalışan cəhdlərin qarşısını almaq üçün dövlətin institusional imkanları ilə cəmiyyətin mənəvi dayanıqlığı arasında möhkəm əlaqə mövcuddur. Azərbaycanın son illərdə nümayiş etdirdiyi siyasi iradə, milli birlik və müstəqil qərarvermə təcrübəsi bu baxımdan mühüm əhəmiyyət daşıyır. Ölkəmiz mürəkkəb regional şəraitdə öz maraqlarını qorumaqla yanaşı, yeni əməkdaşlıq imkanlarının yaradılması istiqamətində də fəal siyasət yürüdür. Belə bir yanaşma ideoloji təhlükəsizliyin yalnız müdafiə xarakterli tədbirlərdən ibarət olmadığını göstərir. Burada əsas məsələ cəmiyyətin xarici təsirləri düzgün qiymətləndirmək və manipulyasiyaları ayırd etmək imkanlarını gücləndirməkdir.

Vətən müharibəsindən sonra Azərbaycanın yaratdığı yeni geosiyasi reallıqların müəyyən xarici dairələrdə narahatlıq doğurması regional proseslərin dəyişən mahiyyəti ilə bağlıdır. Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa etməklə yanaşı, Cənubi Qafqazda münasibətlərin yeni əsaslar üzərində qurulması üçün şərait yaradıb. Belə şəraitdə Azərbaycanın fəaliyyətini müxtəlif ideoloji çərçivələrdə təqdim etmək, ölkənin daxili ictimai mühitinə təsir göstərmək və cəmiyyətdə süni fikir ayrılıqları yaratmaq cəhdləri ilə qarşılaşmaq mümkündür. İdeoloji təhlükəsizliyin təmin olunması üçün isə təhsilin və biliyin inkişaf etdirilməsi əsas məzmun kimi ön plana çıxır. Bu mənada gənclərin milli tarixə, dövlətçilik ənənələrinə dair biliklərinin dərinləşdirilməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycan cəmiyyətinin birliyi də məhz bu sağlam əsaslar üzərində möhkəmlənib. Milli həmrəylik dövlətin müstəqilliyinə, suverenliyinə və qanunun aliliyinə ortaq münasibətin qorunmasıdır. Bu yanaşma xarici təsirlərin cəmiyyət daxilində qarşıdurma yaratmaq imkanlarını məhdudlaşdırır. Azərbaycanın qarşısında duran əsas vəzifə əldə edilmiş geosiyasi üstünlükləri davamlı inkişaf, güclü institutlar və ictimai etimadla möhkəmləndirməkdir. İdeoloji təhlükəsizliyin ən etibarlı təminatı da məhz düşünən, məlumatlı, hüquqlarını bilən və milli maraqlarını dərk edən cəmiyyətin formalaşmasıdır.

P.İSMAYILOV