İmzası möhür vurmuş adam

Folklorşünas alim, əməkdar mədəniyyət xadimi Elxan Məmmədlinin haqq dünyasına qovuşmasından qırx gün ötür. 

Adətən bu möhürün dəqiq təyinatı olur, - insanlıqda, dostluqda, həmkarlıqda, yol yoldaşlığında, sənətdə, ədəbiyyatda, folklorda və s. və ilaxır. Mənim üçün və əminəm ki, onu tanıyan hər kəs üçün bunu müəyyənləşdirməyə ehtiyac qalmaz, çünki folklorşünas alim, əməkdar mədəniyyət xadimi Elxan Məmmədli hərtərəfli inkişaf etmiş şəxsiyyət idi. Ədəbiyyatsevər, efirdə və mavi ekranda xalq yaradıcılığı ilə bağlı verilişləri izləyən birisi kimi  imzası və səsi, eyni zamanda sinəsi dolu boxçası ilə, sərbəst və mənalı diskussiyaları ilə çoxdan diqqətimi cəlb etmişdi. AMEA Folklor İnstitutunda işə qəbul olarkən adının və həm də yaşının böyüklüyündən çəkindiyim bir vaxtda, mehribancasına “Qardaşoğlu, təbrik edirəm, nə kömək lazım olsa, çəkinmə ha!” deyərək əlimi sıxması sonradan daha da yaxınlaşmağımıza ilk addım oldu. Sonradan ədəbi-bədii məclislərdə məni qanadı altına alması (şövqlə təqdim edərək yanaşı stolda yer verməsi, dostlarla tanış etməsi və s.) və davamlı tədbirlərdə iştirakımız bu insanı nə qədər genişürəkli, kinsiz-küdurətsiz, dostcanlı və sədaqətli olması, son tikəsini bölüşməyə çalışması kimi xüsusiyyətləri ilə tanıtdı və sevdirdi mənə! Bütün məclislərdə sayılıb-seçilərdi. Dost məclisinə uzaq rayonlara da birgə gedərdik. Elxan Məmmədli adı həmişə uca tutular, kiçikli-böyüklü, cavanlı-qocalı hamı üçün əziz və doğma idi, bu münasibətlərdən zövq alardı, üzü gülümsər, çatılmış qaşlarının altından alışan baxışları sevinclə dolardı.

Mənə elə gəlir ki, Elxan Məmmədlini folklorşünas kimi, şair olaraq məndən yaxşı tanıyanlar daha çoxdur, haqqında məqalələr, xatirələr yazılıb, yaradıcılığı geniş və ətraflı təhlillər predmetidir. Bu işin öz xiridarları var.

Mən Elxan Məmmədlinin son illərdə, 75-79 yaş arasında necə həyat eşqi ilə qaynadığının, insanlara sevgi, qayğı bəxş etmək həvəsində olduğunun, köməksizə əl tutmaq istədiyinin, dost məclisində odlu-alovlu çıxışlarının, sinədən rəvanlıqla bayatı, qoşma, gəraylı, təcnis deməsinin canlı şahidi, belə görüşlərin ən yaxın iştirakçısı olmuşam. Çünki o məndə ədəbiyyata, folklora, şeirə həvəsi duymuşdu və buna çox sevinirdi.

44 günlük Zəfərimizlə bağlı kitabım çapa hazırlanarkən bütün şeirləri oxuyandan sonra isə heç nə demədən rəy yazmışdı və məni bu qayğıdan azad etmişdi. “Zəfər bizə yaraşır” adının kitaba qoyulması da Elxan Məmmədlinin təklifi ilə oldu. Hələki sonuncu kitabımın redaktoru və ön sözün müəllifinin bu unudulmaz insanın olması mənim üçün böyük qürurverici və təsəllidir.

Elxan müəllim mənim gözümdə təkcə yumşaq və mülayim rəftarı ilə qalmayıb. O, sənətə və ədəbiyyata, xüsusən folklora münasibətdə çox sərt və barışmaz mövqe tutmağı da bacarırdı. Yadımdadır, məclislərin birində kimsə bir rəvayətin hansısa başqa bir bölgəyə aid olduğu barədə “bilgilərini” sərgiləmək istədi, mənasız və qırıq-qırıq danışması Elxan Məmmədlini hövsələdən çıxardı: “Ə, bacıoğlu, bir dəqiqə dayan e, folklorda mənəm-mənəmlik keçmir, folklorda baş və yaddaş, bir də bax, bu ürək lazımdır” – deyib (Elxan müəllimi yaxından tanıyanlarda yəqin ki, onun şəhadət barmağının hərəkətləri barədə müəyyən təsəvvür yarandı) həmin rəvayəti tam təfsilatı ilə danışdı, arxasınca da məclisə uyğun gözəl bir gəraylı ilə çıxışını yekunlaşdırdı.

Bu insan üçün rayon, bölgə fərqi yox idi. Mənə elə gəlir ki, o bütün insanlara yaradıcılığın, folklorun, şeiriyyətin gözü ilə baxırdı. Ancaq bütün baxışlarının məğzində və mənasında insanlıq, humanistlik, vicdan, şərəf, ləyaqət dururdu... Yerin behişt olsun, USTAD!       

Mahir Cavadlı,

AMEA Folklor Institutu