İran, ABŞ və qlobal neft bazarı AKTUAL

Səudiyyə Ərəbistanı, Oman və Qətər Ağ Evə İran rejimini devirmək cəhdinin neft bazarlarını qeyri-sabitliyə səbəb ola biləcəyini bildirirlər. Körfəz ölkələri - əsasən Səudiyyə Ərəbistanı - ABŞ administrasiyası ilə pərdəarxası danışıqlar aparır və onları İrana hücum etməkdən çəkindirməyə çalışırlar. Bu barədə The Wall Street Journal qəzeti məlumat verib. Qeyd olunur ki, İranın ərəb rəqibləri bu məsləhətləşmələrə ABŞ-ın onları belə bir ssenariyə hazır olmaları barədə xəbərdar etməsindən sonra başlayıblar.

Körfəzətrafı ərəb dövlətləri qonşu İslam Respublikasında etirazlar yayıldıqca və insan haqları təşkilatları rejimin nümayişləri qəddarcasına yatırması nəticəsində minlərlə insanın ölümünə səbəb olduğunu bildirdikdən sonra, əsasən səssiz qalıblar. Lakin, Fars körfəzi dövlətlərinin rəsmilərinin sözlərinə görə, bağlı qapılar arxasında Səudiyyə Ərəbistanı, Oman və Qətər Ağ Evə İran rejimini devirmək cəhdinin neft bazarlarını qeyri-sabitliyə və nəticədə Amerika iqtisadiyyatına zərər verə biləcəyini çatdırırlar. Lakin onların ən böyük qorxusu əks təsirdir - öz daxili sabitlikləri üçün nəticələr.

Tramp administrasiyası İrana qarşı hansı konkret hərbi əməliyyatı nəzərdən keçirdiyini dəqiqləşdirməsə də, mənbələrə görə, Vaşinqton zərbənin ehtimalının daha yüksək olduğunu bildirib. Ağ Ev sözçüsü bildirib ki, Prezident Trampın İrandakı vəziyyətə dair bütün mümkün cavabları var. "Prezident istənilən məsələ ilə bağlı geniş fikirləri dinləyir, lakin sonda ən yaxşı hesab etdiyi qərarı verir", - deyə o bildirib.

Xatırladaq ki, dünyanın ən böyük neft istehsalçılarından biri olan İrandan mümkün tədarük fasilələri ilə bağlı artan narahatlıqlar fonunda qlobal neft qiymətləri çərşənbə axşamı günü artmağa davam edib. Donald Trampın kütləvi etirazlarda İran xalqını dəstəklədiyi və "kömək yolda olduğunu" bildirdiyi bildirilir.

Uitkoff və “Şahzadə”

Görüş, ABŞ-ın İranda etirazçıların Rza Pəhləvinin adını çəkməsindən təəccüblənməsi səbəbindən baş tutub. Axios-un məsələdən xəbərdar olan ABŞ rəsmisinə istinadən verdiyi məlumata görə, ABŞ prezidenti Donald Trampın xüsusi nümayəndəsi Stiven Uitkoff həftəsonu İranda baş verən etirazları müzakirə etmək üçün "İranın sürgündəki keçmiş vəliəhd şahzadəsi Rza Pəhləvi ilə gizlicə görüşüb". Rəsmi şəxs qeyd edib ki, ABŞ administrasiyası bir çox nümayişlər zamanı Pəhləvinin adını çəkən etirazçıların sayından təəccüblənib. "Pəhləvi populyarlıq qazanır. Onlar bir çox şəhərlərdə keçirilən nümayişlərdə onun adını çəkirlər və bu, təbii olaraq baş verir", - deyə o bildirib.

Buna görə də Uitkoff həftəsonu İrandakı etirazları müzakirə etmək üçün Pəhləvi ilə gizlicə görüşüb. Bu, etirazlar başlayandan bəri İran müxalifəti ilə Tramp administrasiyası arasında ilk yüksək səviyyəli görüş idi. Pəhləvi rejimin süqutu halında özünü "keçid" lideri kimi təqdim etməyə çalışır. 1979-cu il İslam İnqilabı zamanı devrilmiş Şahın oğlu Pəhləvi müxalifət fraksiyasına ABŞ-dakı sürgündə rəhbərlik edir.

Xatırladaq ki, "Iran International"ın redaksiya heyəti etirazların yatırılması zamanı ən azı 12.000 insanın öldürüldüyünü bildirib. Öldürülənlər əsasən İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu və Bəsic tərəfindən edam edilib. Prezident Donald Tramp kütləvi etirazlarda İran xalqını dəstəkləyib və "kömək yolda" olduğunu bildirib.

Fon der Leyen və sanksiyalar

Avropa Komissiyasının rəhbəri həddindən artıq güc tətbiqini və vətəndaşların azadlıqlarının məhdudlaşdırılmasını pislədi və İran xalqına dəstəyini bildirib. Avropa Komissiyasının prezidenti Ursula fon der Leyen İranda etirazçıların repressiyası səbəbindən AB-nin tezliklə yeni sanksiyalar təklif edəcəyini açıqladı. O, bunu çərşənbə axşamı, 13 yanvar tarixində X platformasında elan edib.

Avropa Komissiyasının rəhbəri ölkədə artan ölüm sayını "dəhşətli" adlandırıb və etirazçılara qarşı həddindən artıq güc tətbiqini pisləyib. "Avropa Birliyinin Xarici İşlər və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi Kaja Kallas ilə sıx əməkdaşlıq çərçivəsində repressiyaya görə məsul olanlara qarşı tezliklə əlavə sanksiyalar təklif ediləcək. Biz azadlıqları uğrunda cəsarətlə mübarizə aparan İran xalqının yanındayıq", - deyə fon der Leyen qeyd edib.

Bazar ertəsi günü ABŞ prezidenti Donald Tramp İranla ticarət edən ölkələrə 25% tarif tətbiq edəcəyini açıqlayıb. Tramp əvvəllər Vaşinqtonun kütləvi etirazlara və etiraz edənlərin ölümünə cavab olaraq İrana qarşı "çox sərt" tədbirlər variantlarını nəzərdən keçirdiyini bildirmişdi. Onun sözlərinə görə, ssenarilər arasında hərbi güc tətbiqi də var idi.

V.VƏLİYEV