İran ABŞ danışıqlarında yeni qaydalar AKTUAL

Pakistanda ABŞ-İran danışıqlarının yeni mərhələsi planı yenidən uğursuz oldu. Tehran Prezident Donald Tramp "əməliyyat maneələrini" - İranın dəniz blokadasını aradan qaldırana qədər məsləhətləşmələr aparmaqdan qəti şəkildə imtina etdi. Tehranın tələb etdiyi digər bir şərt İran rəhbərliyinə qarşı ictimai təhdidlərə son qoymaq idi. İslam Respublikasının hakimiyyəti hərbi əməliyyatların yenidən başlamasına tam hazır olduqlarını iddia edir və Yaxın Şərq ölkələrini ABŞ-ın iştirakı olmadan bölgədə kollektiv təhlükəsizlik mexanizmi yaratmağa çağırır.

Tramp həftəsonu ABŞ-ın baş danışıqçıları Cared Kuşner və Stiven Vitkoffun Pakistana səfər etməyəcəyini açıqlayıb. Amerika lideri sosial media platforması TruthSocial-da yazıb: "Nümayəndələrimin iranlılarla görüşmək üçün Pakistanın İslamabad şəhərinə səfərini ləğv etdim".

Tramp əlavə olaraq izah edib: "Çox səyahət vaxtı, çox iş! Üstəlik, onların "rəhbərliyi" qarışıqlıq və xaos içindədir. Özləri də daxil olmaqla, heç kim kimin məsul olduğunu bilmir. Bundan əlavə, bütün kartlar bizdədir, onlar isə yoxdur!". Tramp bunun dərhal hərbi əməliyyatlara qayıtmaq demək olmadığını bildirib və danışıqların telefonla aparıla biləcəyini təklif edib.

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi həftəsonu Pakistana səfər edib, lakin yalnız İslamabadla danışıqlar aparmaq üçün. 26 apreldə Əraqçi Sultan Heytəm bin Tarek Əl Səid tərəfindən qəbul edilib və Omana gəlib. Xarici işlər naziri Sultana nizamlama ilə bağlı "İranın mövqeyi" barədə məlumat verib və Yaxın Şərqdə yeni təhlükəsizlik sisteminin yaradılmasına çağırıb. "İrana qarşı 40 günlük müharibənin təcrübəsi göstərib ki, ABŞ-ın regiondakı hərbi mövcudluğu yalnız qeyri-sabitlik və bölünmə yaradır", - Əraqçi vurğulayıb. "Bölgədəki bütün ölkələr ABŞ-ın müdaxiləsindən azad olaraq öz kollektiv təhlükəsizlik mexanizmlərini inkişaf etdirmək üçün konstruktiv və məsuliyyətli yanaşma tətbiq etməlidirlər".

İran hesab edir ki, ABŞ ilə danışıqlar bərpa edilə bilər, lakin müəyyən şərtlər daxilində. 26 apreldə Prezident Məsud Pezeşkian deyib: "Biz ABŞ-a açıq şəkildə məsləhət görürük ki, problemlərin həlli üçün şərait yaratmaq üçün əvvəlcə blokada da daxil olmaqla, əməliyyat maneələrini aradan qaldırmaq lazımdır". O, bildirib ki, ABŞ İrana təzyiqi dayandırmadığı təqdirdə dialoqda etimadın bərpası və irəliləyişin əldə edilməsi mümkün deyil.

The Wall Street Journal (WSJ) mənbələrinə görə, Tehran xüsusilə Trampdan ritorikasını yumşaltmağı tələb edir. Onların sözlərinə görə, İran tərəfi baş vasitəçi Pakistana bildirib ki, Amerika liderinin təhdidlərinə son qoyulması İranın sərt xətt tərəfdarlarını danışıqların bərpa olunmasının vacibliyinə "inandırmağa kömək edə bilər". WSJ mənbələri əlavə edib ki, əgər Əraqçi vasitəçilərlə məsləhətləşdikdən sonra Vaşinqtonla razılaşmanın mümkün olduğunu hesab edərsə, tərəflər yaxın günlərdə görüşə bilərlər.

İranın Xatəm əl-Ənbiya Mərkəzi Komandanlığı bildirib: "Əgər ABŞ ordusu bölgədə blokadasını, soyğunçuluğunu və dəniz piratçılığını davam etdirərsə, İranın güclü silahlı qüvvələrinin cavabı ilə qarşılaşacaqlarına əmin olmalıdırlar. ABŞ-a bildirin: İran İslam Respublikasının silahlı qüvvələri əvvəlkindən daha güclüdür və suverenliyini, ərazisini və milli maraqlarını qorumağa hazırdır. ABŞ ordusu artıq üçüncü məcburi müharibə zamanı bu gücün və hücum potensialının bir hissəsini yaşayıb". Komandanlıq əlavə edib ki, "bölgədəki düşmən hərəkətlərini və hərəkətlərini" izləyir. Bu arada, İran hakimiyyəti Trampın işarə etdiyi kimi, sıralarında heç bir parçalanma olmadığını vurğulayır.

"Nizamlı qərar qəbuletmə prosesinin qurulmasında fikir ayrılıqlarına və çətinliklərə baxmayaraq, İran rəhbərliyi nəticədə danışıqlara qayıtmaq şərtləri və çox güman ki, danışıqların özü ilə bağlı kifayət qədər aydın mövqe formalaşdırıb", - İsrail Milli Təhlükəsizlik Tədqiqatları İnstitutunun (INSS) İran və Şiə Oxları tədqiqat proqramının direktoru Raz Zimmt sosial mediada qeyd edib. “Daha vacib sual, mövcud şəraitdə bu mövqenin dəyişib-dəyişməyəcəyi (mən buna çox şübhə edirəm) və İranın mövqeyində dəyişiklik olmadığı təqdirdə ABŞ-ın nə etməyə məcbur olacağıdır, xüsusən də dəniz blokadasının istənilən nəticəni əldə edib-etməyəcəyi hələ də aydın deyil”.

Ekspert xatırladıb ki, ABŞ-ın tətbiq etdiyi dəniz blokadasının məqsədi İranı Amerika tələbləri ilə razılaşmağa məcbur etmək və ya heç olmasa danışıqlarda mövqeyini yumşaltmaqdır. “İranın iqtisadiyyatına ciddi ziyan vurmaq məqsəd deyil, vasitədir”. Zimmt vurğulayıb ki, “blokadanın işə yaradığı” iddiası, əvvəlki “sanksiyaların işə yaradığı” ifadələri kimi, zamanla sınaqdan keçiriləcək.

V.VƏLİLİ