Icma.az
close
up
RU
Menu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

Dişlər yaddaş kartımızdır?

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

Azerbaijan’s macro economy 2025 2026 and future prospects

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

“İran Əfqanıstanın gününə düşəcək” İqtisadçı professordan mühüm təhlil

“İran Əfqanıstanın gününə düşəcək” İqtisadçı professordan mühüm təhlil

Icma.az, Moderator.az portalına istinadən məlumat yayır.

1. Ümumi müqayisə: Çin - İran (1978–2024)

Hər iki ölkə 1978-1979-cu illərdə ciddi transformasiyaya uğrayıb, sekulyar, dünyəfi ölkə olan Çin xalq respublikası (Çində əhalinin cəmi 7%-i dindardır) ciddi islahatlara başlayıb və ağılagəlməz uğura imza atıb.   İran isə normal (İran əhalisinin 73%-i dindardır) idarəçilik sistemini dağıdıb, Şəriət rejiminə keçid edib və demək olar ki, real olaraq 48 il içərisində bir addım da irəliləməyib, əksinə geri gedib. 

Cədvəldə əsas nəticə çox aydındır:

• Çin: 

o ÜDM: 150 → 18,743 milyard $ (~125 dəfə) 

o Adam başına: 157 → 13,303 $ (~85 dəfə) 

• İran: 

o ÜDM: 78 → 475 milyard $ (~6 dəfə) 

o Adam başına: 2101 → 5190 $ (~2.5 dəfə) 

 Bu o deməkdir:

• Çin struktur transformasiya edib (sənaye + ixrac + texnologiya) 

• İran isə əsasən resurs iqtisadiyyatı (neft) kimi qalıb 

2. İran üzrə daha düzgün müqayisə (1978 dolları ilə)

2025 ÜDM-ni 1978 dollarına çevirmək üçün inflyasiyanı çıxmaq lazımdır.

ABŞ inflyasiyasına görə təxminən:

• 1978 → 2024 qiymət artımı ≈ 4.8–5 dəfə 

Hesab:

• 2025 İran ÜDM ≈ 356 milyard $ (nominal) 

• 1978 dolları ilə: 

o 356 / 5 ≈ 70–75 milyard $ 

Nəticə:

• 1978: 78 milyard $ 

• 2025 (real, 1978 dolları ilə): ~70–75 milyard $ 

 Yəni:

İranın real iqtisadiyyatı 45 il ərzində demək olar ki, artmayıb, hətta bir qədər azalıb.

Bu çox ciddi nəticədir.

3. İranın zəif performansının səbəbləri (obyektiv analiz)

Burada səbəbləri sadə və konkret ayırmaq lazımdır:

1. Müharibə təsiri

• 1980–1988 İran–İraq müharibəsi 

• Kapital və infrastruktur dağıldı 

2. Sanksiyalar

• 1990-lardan başlayaraq 

• 2010-dan sonra xüsusilə ağır

Texnologiya, investisiya və maliyyə girişini məhdudlaşdırdı 

3. Neft asılılığı

• İqtisadiyyat diversifikasiya olunmayıb 

• Neft qiymətlərindən asılıdır 

4. Dövlət dominantlığı

• Böyük sektorlar dövlət və yarı-dövlət strukturlarındadır 

• Effektivlik aşağıdır 

5. Demoqrafik və struktur problemlər

• Gənc əhali, amma iş yerləri çatışmır 

• Beyin axını 

Bu səbəblərin isə əsasında haradan baxsan din amili durur, Şəriət qaydaları durur. 

4. Çin niyə fərqlidir?

Çinin uğurunun əsas səbəbləri:

• 1978-dən sonra bazar islahatları 

• Xarici investisiya açılımı 

• İxrac yönümlü sənayeləşmə 

• Dövlət + bazar hibrid modeli 

Yəni fərq əsasən:

institusional və iqtisadi siyasətdədir

5. Din məsələsi barədə düzgün akademik yanaşma

“İslam iqtisadiyyata dağıdıcı zərbə vurur”

Fakt:

• Əksəriyyət  müsəlman ölkələri zəifdir (İran, Pakistan və s.) 

• Nisbi uğur əldə edən bir neçə ölkə  (BƏƏ, Qətər, Malayziya) ABŞ təsiri altında olduğuna görə buna nail olub

• Dinlər üzrə bütün orta göstəricilərə görə İslam ölkələri ən geridə qalan subyektlərdir. 

Nəticə:

 Problem əsasən  dinlə əlaqədardır. 

Digər faktorlar:

• İdarəetmə keyfiyyəti 

• Hüquq sistemi 

• Açıq iqtisadiyyat 

• Təhsil və texnologiya  və s. də əsasən Şəriət rejimi ilə əlaqədardır. 

Akademik nəticə belə qoyulur:

İqtisadi nəticələri əsasən “institusiyalar” müəyyən edir, din isə bunların kökünü qidalandırır. 

6. İranın gələcəyi barədə

Bu dini qandaldan canını qurtara bilməsə “İran Əfqanıstanın gününə düşəcək”. 

7. Yuxarıdakı cədvəlin əsas güclü nəticəsi

Ən vacib nəticə budur:

-1970-lərdə İran Çindən daha varlı idi (adam başına)

-Bu gün Çin açıq fərqlə qabaqdadır

Bu isə göstərir:

uzunmüddətli inkişafı siyasət və institutlar müəyyən edir

Qısa yekun

• Çin: struktur islahatlar → eksponensial artım 

• İran: müharibə + sanksiya + struktur problemlər → stagnasiya 

• Real (inflyasiyadan təmizlənmiş) hesabla: 

o İran iqtisadiyyatı 1978 səviyyəsində qalıb 

• Səbəb, əsasən: 

o Şəriət rejimi

o idarəetmə modeli 

o iqtisadi siyasət 

o qlobal inteqrasiya səviyyəsi

Saleh Məmmədov, iqtisad elmlər doktoru, professor

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:230
embedMənbə:https://moderator.az
archiveBu xəbər 12 Aprel 2026 15:13 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see455

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see330

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see318

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see303

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see302

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see297

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see273

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see259

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see256

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see236

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

17 Noyabr 2026 12:44see230

Azerbaijan’s macro economy 2025 2026 and future prospects

17 Noyabr 2026 13:48see221

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see221

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see218

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see209

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

17 Noyabr 2026 14:53see207

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see204

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see203

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see198

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see195
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri