İran müharibədən əvvəlkindən daha çox neftdən pul qazanır

İran müharibədən əvvəlkindən daha çox neftdən pul qazanır.

SİA xarici KİV-ə istinadən xəbər verir ki, İran hazırda gündə 2,4-2,8 milyon barel neft və neft məhsulları ixrac edir. Müharibə səbəbindən bütün Fars körfəzi ölkələri neft hasilatını azaldır və ixrac gəlirlərində kəskin azalma ilə üzləşir. Bu arada, "The Economist" jurnalında dərc olunmuş məqaləyə görə, İran Amerika və İsrail hücumlarından əvvəlkindən təxminən iki dəfə çox neft satışından gündəlik qazanc əldə edir.

İranın ixrac etdiyi neftin dəqiq həcmini müəyyən etmək çətindir. Ölkə bir neçə ildir ki, sanksiyalar altındadır. Onun tankerləri indi əvvəlkindən daha gizli şəkildə neft daşıyır və müharibə səbəbindən Fars körfəzindəki vəziyyətlə bağlı məlumatlara, o cümlədən kommersiya peyk görüntülərinə çıxış demək olar ki, mümkün deyil.

"The Economist" jurnalının mənbəsi iddia edir ki, İran hazırda gündə 2,4-2,8 milyon barel neft və neft məhsulları ixrac edir. Bunun 1,5-1,8 milyon bareli xam neftdir. Bu, ötən ilin orta göstəricisindən çox olmasa da, eynidir. Bundan əlavə, neft hazırda xeyli yüksək qiymətlərlə satılır və İranın neft infrastrukturu hərbi zərbələrə və sanksiyalara qarşı daha davamlı hala gəlib.

Nominal olaraq, İran nefti İran Milli Neft Şirkəti (NIOC) tərəfindən ixrac olunur. "The Economist" məqaləsində qeyd edildiyi kimi, praktikada valyuta çatışmazlığı olan bir ölkədə neft valyuta formasına çevrilib və onun satışı hökumət daxilində müxtəlif qruplar - Xarici İşlər Nazirliyindən tutmuş polisə və dini fondlara qədər - tərəfindən idarə olunur.

İran mənbələrinə görə, bütün bu strukturlara təxminən 20 nəfər nəzarət edir. Onların bir çoxu, müsahibə verilən ekspertlərin fikrincə, öz neft yataqlarına nəzarət edən İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (İİKK) ilə əlaqəlidir.

Müharibənin başlanğıcından bəri İİKK neft daşınmalarına nəzarəti gücləndirib. İİKK Hörmüz boğazına, eləcə də Fars körfəzinin əhəmiyyətli bir hissəsindəki gəmiçilik zolaqlarına nəzarət edir. O, İran neftini daşıyan tankerlər haqqında əvvəlcədən məlumat alır. Ekipajlara xüsusi giriş kodları verilir və İİKK-nın qayıqları daha sonra gəmiləri boğazdan müşayiət edir.

Sanksiyaların son yumşaldılmasına baxmayaraq, İran tankerləri neftlərinin mənşəyini gizlətmək üçün hər cür yolla çalışırlar: digər gəmilərdən məlumat oğurlayır, sənədləri saxtalaşdırır, öz koordinatlarını dəyişdirir və nefti Malayziya və ya Sinqapur sahillərindəki digər gəmilərə ötürürlər.

İran neftinin 90%-dən çoxu nəticədə Çinə gedir. Onun alıcıları ölkənin şimalındakı Şandun əyalətindəki yüzə yaxın kiçik neft emalı zavodudur. Rəsmi olaraq, onlar (ABŞ sanksiyalarından yayınmaq üçün) Çinin dövlət şirkətlərindən müstəqil hesab olunurlar, lakin onlarla əməkdaşlıq edirlər. Məsələn, İran neftini aktiv şəkildə alan belə neft emalı zavodlarından biri olan Şandun Şouquanq Luqing Petrokimya, dövlət şirkətləri ilə üç birgə müəssisədə paya sahibdir.

Müharibədən əvvəl müstəqil Çin neft emalı zavodları İran neftini əhəmiyyətli dərəcədə endirimlə alırdılar. İran neftinə maraq qalsa da, Fars körfəzindən digər tədarüklərin azalması fonunda bu üstünlük indi demək olar ki, yoxa çıxıb.

Jurnalistlərin iddia etdiyi kimi, Çin də İran neftinin pulunu ödəmək üçün gizli bir sxemdə iştirak edir. Çindən və digər ölkələrdən olan alıcılar İrana birbaşa ödəniş etmirlər, əksinə vəsaitləri kiçik Çin banklarında bu cür əməliyyatlar üçün xüsusi olaraq açılmış birdəfəlik etibarnamə hesablarına köçürürlər. Bu hesablar, çox vaxt Çin vasitəçiləri tərəfindən ödəniş müqabilində qeydiyyatdan keçirilən, saxta şirkətlərə qeydiyyatdan keçirilir. Daha sonra pullar digər hesablar zənciri vasitəsilə İranın istədiyi yerə köçürülür.