İran neftdən qazana bilirmi?

Müharibə səbəbindən bütün Fars körfəzi ölkələri neft istehsalını azaldır və ixrac gəlirlərində kəskin azalma ilə üzləşir. Eyni zamanda, The Economist-də dərc olunmuş məqaləyə görə, İran Amerika və İsrail hücumlarından əvvəlkindən təxminən iki dəfə çox neft satışından qazanc əldə edir. İranın ixrac etdiyi neftin dəqiq həcmini müəyyən etmək çətindir. Ölkə bir neçə ildir ki, sanksiyalar altındadır. Onun tankerləri indi əvvəlkindən daha gizli şəkildə neft nəql edir və Fars körfəzindəki vəziyyət, xüsusən də kommersiya peyk görüntüləri haqqında məlumat əldə etmək müharibə səbəbindən faktiki olaraq mümkün deyil.

"The Economist" jurnalının mənbəsi iddia edir ki, İran hazırda gündə 2,4-2,8 milyon barel neft və neft məhsulları ixrac edir. Bunun 1,5-1,8 milyon bareli xam neftdir. Bu, ötən ilin orta göstəricisindən çox olmasa da, eynidir. Bundan əlavə, neft hazırda xeyli yüksək qiymətlərlə satılır və İranın neft infrastrukturu hərbi zərbələrə və sanksiyalara qarşı daha davamlı hala gəlib.

İran ixracatı
Nominal olaraq, İran nefti İran Milli Neft Şirkəti (NIOC) tərəfindən ixrac olunur. "The Economist" məqaləsində qeyd olunur ki, praktikada valyuta çatışmazlığı olan ölkədə neft valyuta formasına çevrilir və onun satışı hökumət daxilində müxtəlif qruplar - Xarici İşlər Nazirliyindən polisə və dini fondlara qədər - tərəfindən həyata keçirilir. İran mənbələrinə görə, bütün bu strukturlar təxminən 20 nəfər tərəfindən idarə olunur. Onların bir çoxu müsahibə verilən ekspertlərin fikrincə, öz neft yataqlarını idarə edən İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (İİKK) ilə əlaqəlidir.

Müharibənin başlanğıcından bəri İİKK neft daşınmalarına nəzarəti gücləndirib. İİKK Hörmüz boğazını, eləcə də Fars körfəzinin əhəmiyyətli bir hissəsindəki gəmiçilik zolaqlarını nəzarətdə saxlayır. İran neftini daşıyan tankerlər haqqında əvvəlcədən məlumat alır. Ekipajlara xüsusi giriş kodları verilir və İİKK-nın qayıqları daha sonra gəmiləri boğazdan müşayiət edir.

Sanksiyaların son aradan qaldırılmasına baxmayaraq, İran tankerləri neftlərinin mənşəyini gizlətmək üçün hər cür vasitəyə əl atırlar: digər gəmilərdən məlumat oğurlayır, sənədləri saxtalaşdırır, öz koordinatlarını dəyişdirir və sonra Malayziya və ya Sinqapur sahillərində dənizə çıxaraq nefti digər gəmilərə ötürürlər.

Hamısı Çin üçün
İran neftinin 90%-dən çoxu Çinə gedir. Onun müştəriləri ölkənin şimalındakı Şandun əyalətindəki yüzə yaxın kiçik neft emalı zavodudur. Rəsmi olaraq, onlar (ABŞ sanksiyalarından yayınmaq üçün) Çin dövlət şirkətlərindən müstəqil hesab olunurlar, lakin onlarla əməkdaşlıq edirlər. Məsələn, İran neftini aktiv şəkildə alan belə neft emalı zavodlarından biri olan Şandun Şouquanq Luqing Petrokimya dövlət şirkətləri ilə üç birgə müəssisədə paya sahibdir.

Müharibədən əvvəl müstəqil Çin neft emalı zavodları İran neftini əhəmiyyətli dərəcədə endirimlə alırdılar. İndi isə bu üstünlük Fars körfəzindən digər tədarüklərin azalması fonunda demək olar ki, yoxa çıxıb, baxmayaraq ki, İran neftinə maraq qalır.

Jurnalistlərin iddia etdiyi kimi, Çin də İran nefti üçün kölgəli ödəniş sxemində iştirak edir. Çindən və digər ölkələrdən olan alıcılar İrana birbaşa ödəniş etmir, vəsaitləri kiçik Çin banklarında bu cür əməliyyatlar üçün xüsusi olaraq açılmış birdəfəlik etibarnamə hesablarına köçürürlər. Bu hesablar, tez-tez Çin vasitəçiləri tərəfindən ödəniş müqabilində qeydiyyatdan keçirilən, saxta şirkətlərə qeydiyyatdan keçirilir. Daha sonra pullar digər hesablar zənciri vasitəsilə İranın istədiyi yerə köçürülür.

VƏLİ