Icma.az
close
up
RU
Menu

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

İranda etiraz aksiyaları: hakimiyyət, yoxsa hökumət böhranı?

İranda etiraz aksiyaları: hakimiyyət, yoxsa hökumət böhranı?

Icma.az bildirir, Turkstan.az portalına istinadən.

İranda ötən il dekabrın 28-də başlayan etiraz aksiyası davam edir. Ölkədə yaranmış su və enerji qıtlığı, gündəlik tələbat mallarının bahalaşması, milli valyutanın dollara nisbətdə sürətlə ucuzlaşması, korrupsiyanın güclənməsi, işsizlik, əməkhaqqı və pensiyaların gecikdirilməsi, iş şəraiti və rejimi, habelə başqa həllini gözləyən çoxsaylı sosial, iqtisadi və maliyyə problemləri bu etirazın başlıca səbəbləri sayılır.

Qeyd edək ki, 2025-ci ildə İranda illik inflyasiya 40%-i üstələyib, İran rialının məzənnəsi isə psixoloji həddi keçərək, 1 ABŞ dollarına qarşı 1,45-1,50 milyon rial həddində qərarlaşıb.

Etiraz aksiyaları İranın 31 əyalətindən 26-da keçirilib. İnsanlar yanvarın 5-də Tehranın müxtəlif rayonlarında küçələrə çıxıblar. Məlumatlara əsasən, minə yaxın etirazçı həbs edilib, yaxud saxlanılıb.

Müxtəlif həmkarlar ittifaqları, təqaüdçülər və ictimai təşkilatlar birgə bəyanatla çıxış edərək etiraz aksiyalarını dəstəklədiklərini vurğulayıb və şəhərlərin mərkəzlərində mitinqlər keçirəcəklərini elan ediblər. Güc strukturlarının aksiya iştirakçılarına odlu silahdan açdığı atəş nəticəsində bir həftə ərzində azı 16 etirazçı ölüb.

Polis və bəsic qüvvələri etirazçılara gözyaşardıcı qaz tətbiq edirlər. Bir sıra şəhərlərdə, o cümlədən, Tehran əyalətinin rayonlarında dükan və bazarlar bağlanıb.Bir sıra bölgələrdə müxtəlif peşə sahibləri də aksiyanı dəstəklədiklərini bildiriblər. Daha çox ərəblər yaşayan Xuzistan bölgəsində müəllimlər və təhsil müəssisələrinin əməkdaşlarını etirazlara qoşulmağa çağırıblar. Onlar ölkədəki müəllimləri və məktəb əməkdaşlarını, həmçinin mədəniyyət işçilərini milli həmrəylik nümayiş etdirərək xalq etirazlarına qoşulmağa çağırıblar.

Kürdüstan əyalətindən Müəllimlər İttifaqı İran xalqının ümummilli üsyanını dəstəkləyən bəyanatla çıxış edərək hərbçiləri və hüquq-mühafizə orqanlarını vətəndaşların hüquqlarını pozan əmrləri yerinə yetirməkdən imtina etməyə və xalqın tərəfində durmağa səsləyib.

İranın futbol üzrə yığma komandasının keçmiş baş məşqçisi Məhəmməd Mayelikoxan ölkədə xalqın vəziyyətinin ağır olduğunu vurğulayaraq xalqı hakimiyyətə qarşı ümummilli etiraz aksiyasına qoşulmağa çağırıb.

Müxtəlif ictimai-siyasi təşkilatlar, birliklər ümumiran etirazlarını dəstəklədiklərini bildiriblər.

Aksiya iştirakçıları "Bahalıq, inflyasiya - xalqın bəlasıdır!", "Xaməneiyə ölüm!" kimi şüarlar söyləyiblər. Müxtəlif şəhərlərin küçə divarlarına bu sloqanlar yazılıb.

Bu, İranda sosial, iqtisadi və maliyyə vəziyyətinin pisləşməsi səbəbindən keçirilən ilk etiraz aksiyası deyil. Hökumət əleyhinə 2017-ci il dekabrın sonunda başlayan, 2018-ci ilin ortalarına qədər davam edən etiraz aksiyaları keçirilib. Ərzaq qiymətlərinin artmasına qarşı sosial etirazlarla başlayan nümayişlər qısa müddətdə siyasi xarakter alıb. Etirazçılar İslam Respublikasının rəhbərliyinə, rejimə qarşı çıxıblar.

Onda da iqtisadi problemlər, korrupsiyanın yüksək səviyyəsi və teokratik rejim etiraz aksiyalarının əsas səbəbləri sayılıb.

Ötən 8 il ərzində hakimiyyət irəli sürülən narazılıqların aradan qaldırılması istiqamətində heç bir ciddi addım atmayıb.

Onda islahatçı sayılan Həsən Ruhani prezident idi. Hadisələr onun "günah keçisi" olacağını və istefaya göndəriləcəyini ehtimal etməyə əsas verirdi. Ancaq Ruhani hökuməti etirazlara qarşı müqavimət göstərə bildi. Problemlər isə həll edilmədən qaldı.

2025-ci il iyunun 13-də İsrailin İrana hücumu İslam Respublikasının iqtisadi, maliyyə, sosial, mədəni vəziyyətini bir az da ağırlaşdırıb. Ölkə iqtisadiyyatı ağır vəziyyətə düşüb. Xarici sərmayə cəlbində çətinlik yaşanır. Əsasən, Çin və Hindistan, müəyyən dərəcədə Rusiya İranın neft və təbii qaz sektoruna sərmayə qoyub. Ancaq bu da onların strateji tərəfdaşlıq istəklərini təmin edəcək səviyyəyə uyğun gəlmir.

Bundan başqa, son illər İranın Qəzza zoğalı, Suriya və Livanda uğursuzluqları onun siyasi mənada da iflası sayılır.

Baş verənlər Tehran hakimiyyətinin daxildə nüfuzdan düşməsinə təkan verib. 12 günlük müharibə bu prosesi gücləndirib.

Bahalıq, qıtlıq, inflyasiya, işsizlik, bütün sahələr üzrə islahatlar aparılmaması, su, elektrik enerjisi sahələrində böhran və başqa səbəblər hakimiyyətə qarşı etirazlara, onun müəyyən mənada sınağa çəkilməsinə səbəb olub. Hökumət isə vəziyyəti yaxşılığa doğru dəyişməkdə aciz görünür. Elə indiki Prezident Məsud Pezeşkian and içəndən bir ay sonra "işləməyə qoymurlar" deyə açıqlama vermişdi. Onun təyin etdiyi müavini Məhəmməd Cavad Zərifin çox qısa zamanda istefaya göndərilməsi də hakimiyyətdaxili vəziyyətin göstəricisi sayılırdı.

Ötən ilin dekabrında İran parlamentinin sədri Məhəmmədbaqer Qalibaf bəyan etmişdi ki, Pezeşkian hökuməti iqtisadi böhran və davam edən inflyasiya problemini həll etməzsə, parlamentarilər impiçment məsələsini gündəliyə daxil edəcəklər: "Gündəlik tələbat mallarının qiymətlərin dayanmadan artması əhali üçün əsas problemlərdən birinə çevrilib, xarici valyuta və qızılın bahalaşması isə qiymətlərin artması üçün səbəblərdən və ya bəhanələrdən biridir".

Bundan bir neçə gün sonra Məsud Pezeşkian büdcə layihəsini və hökumətin iqtisadi proqramını parlamentə təqdim etmişdi.

Qalibafın çıxışı, ölkədə bütün maliyyə və iqtisadi problemlərlə bağlı hökuməti müəyyən mənada tənqid etməsi, islahatların aparılmamasına tez-tez işarə etməsi hakimiyyət daxilində mövcud vəziyyətdən çıxış yolu axtarıldığını göstərir. Bütün problemlərin həll edilməməsində təqsirkar hökumət sayılır.

Məsud Pezeşkian və Məhəmmədbaqer Qalibaf etirazçılarla danışıqlar aparmağın vacibliyini, onların tələblərini eşitməyə hazır olduqlarını bildiriblər. Ancaq indiyədək etiraz aksiyasının təmsilçiləri ilə heç bir görüş keçirilməyib. Belə düşünmək olar ki, aksiyanın konkret təşkilatçıları hələ məlum deyil.

Ötən ilin martında iqtisadiyyat və maliyyə naziri Əbdülnasir Himməti istefaya göndərildi. Ancaq ölkə iqtisadiyyatı düşdüyü ağır vəziyyətdən çıxa bilmədi. Bu günlərdə isə o, Mərkəzi Banka direktor təyin edildi. İqtisadiyyat və maliyyə sahələrində uğur əldə edə bilməyən Himməti milli valyutanı inflyasiyadan xilas etmək üçün nə edə bilər? Belə ehtimal etmək olar ki, kadr yerdəyişməsi, yaxud kabinetdə kadr islahatı böhrandan çıxış yolu olmayacaq.

Odur ki, İrandakı doqquzgünlük etiraz aksiyalarını aşağıdakı kimi sistemləşdirmək olar:

-hakimiyyətdaxili ziddiyyətin təzahürü;

-mühafizəkarlarla islahatçılar arasında qarşıdurmanın artması;

-İran İnqilab Keşikçilərinin Qvardiyasının hələ də ölkəyə tam nəzarət etməsi;

-Monarxistlərin bölücü şüarlarla çıxış etməsi;

-Hədəfin bütövlükdə hakimiyyət olmasından yayındırılması;

-Dəyişiklik etmək, iqtisadiyyatı dirçəltmək və başqa islahatlar aparmaq üçün heç bir səlahiyyəti olmayan hökumətin - Nazirlər Kabinetinin ittiham olunması;

-Aksiyaların bütövlükdə İranı əhatə etməsinin qarşısının alınması üçün hadisələrlə bağlı etnik faktorun qabardılması;

-İran hakimiyyətinin etirazçılara qarşı odlu silah tətbiqi, aksiyaları zorakı yollarla yatırmaqla güc nümayişi;

-etiraz aksiyaları təşkilatçılarının naməlum olması;

-hakimiyyətin bu nümayişlərdən yararlanması;

-İslam Respublikası rəhbərliyinin bir az da zəifləməsi;

-hakimiyyətlə cəmiyyət arasında uçurumun dərinləşməsi;

-hökumət böhranı kimi görünən vəziyyətin əslində hakimiyyətin vəziyyəti olaraq dəyərləndirilməsi və başqaları.

Bu hadisələr İran rəhbərliyinə bütün istiqamətlərdə islahatların aparılmasının zəruriliyini bir daha isbatlayır. Əks halda, böhranın daha da dərinləşərək Sepah başda olmaqla güc strukturlarını da əhatə edəcəyi qaçılmaz görünür...

Sədrəddin İsmayılov
Report

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:123
embedMənbə:https://www.turkustan.az
archiveBu xəbər 05 Yanvar 2026 18:06 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see348

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see329

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see309

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see303

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see301

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see292

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see284

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see270

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see268

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see254

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see249

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see244

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see239

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see231

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

19 Noyabr 2026 17:30see227

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see224

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see224

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see219

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see214

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see209
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri