Icma.az
close
up
RU
İranın İraq düyünü: Maliki qayıdır, travmalar xatırlanır

İranın İraq düyünü: Maliki qayıdır, travmalar xatırlanır

Bakivaxti portalından alınan məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

İraq siyasətində bəzi adlar təkcə bir şəxsi yox, bütöv bir dövrü xatırladır. Nuri əl Maliki də həmin adlardandır. Onun yenidən gündəmə gəlməsi İraqda sadəcə hökumət qurmaq çətinliyi kimi oxunmamalıdır.

Bu, əslində Bağdadın dövlət kimi hansı istiqamətə gedəcəyinin, məzhəb balansının necə qorunacağının və ən əsası İraqın öz qərarlarını nə qədər müstəqil verə biləcəyinin sınağıdır. Çünki, İraq bu gün də tək bir sualın içində qalır: ölkə milli institutlar üzərində birləşəcək, yoxsa xarici təsirlərin, xüsusən də İranın təsir dairəsinin bir parçası kimi idarə olunacaq.

Maliki məsələsinin həssaslığı onun keçmişdə yaratdığı siyasi izlə bağlıdır. O dövrdə təhlükəsizlik aparatının siyasiləşməsi, rəqiblərin “təhlükə” kimi təqdim edilməsi, sünni bölgələrdə etimad böhranının dərinləşməsi İraqın içindəki sosial bağları zəiflətdi. Radikal qruplar belə boşluqlarda böyüyür. İnsanlar dövlətin ədalətinə və qorumasına inanmırsa, özünə çıxış yolu axtarır, bəzən də yanlış istiqamətə yönəlir. İŞİD fenomeni bu mənada yalnız terror təşkilatının gücü ilə izah olunmur. Onu mümkün edən bir də daxili parçalanma, qorxu və intiqam hissidir. Bu gün Maliki ətrafında yaranan gərginlik, əslində İraqın həmin travmanı təkrar yaşamaq istəməməsidir.

Bu tabloya İran faktoru əlavə olunanda məsələ daha da mürəkkəbləşir. Tehran İraqla münasibətlərdə hər zaman iki xətt üzrə işləyib: birincisi dini ideoloji yaxınlıq, ikincisi təhlükəsizlik və təsir şəbəkələri. İran üçün İraq sadəcə qonşu dövlət deyil, həm də regional strateji dərinlikdir. Suriya cəbhəsində təzyiqlər artdıqca, Tehranın Bağdadda daha diqqətli və daha aqressiv davranması təəccüblü deyil. Çünki, regional balans dəyişəndə İran ən çox İraq üzərindən itkiləri kompensasiya etməyə çalışır. Bu isə Bağdadda siyasi koalisiyaların qurulmasına, hökumətlərin formalaşmasına, təhlükəsizlik prioritetlərinə birbaşa təsir göstərir.

Müqtəda əs Sədrin Malikiyə qarşı mövqeyi də elə bu çərçivədə oxunmalıdır. Burada sadəcə şəxsi rəqabət və ya daxili şiə mübarizəsi yoxdur. Sədr xəttinin daha çox İraq mərkəzli davranması, Nəcəf dini ənənəsinə dayanması və İranın Qum xəttindən məsafə saxlaması onu Tehrana qarşı daha ehtiyatlı edir. Sədrin bazası küçədədir, yəni o, cəmiyyətin emosiyasını və narazılıqlarını daha yaxşı hiss edir. Küçə isə bir şeyi açıq deyir: İraqın seçimi məzhəb qütbləşməsi yox, dövlətin normal işləməsidir. İnsanlar işıq, su, iş, təhlükəsizlik, korrupsiyanın azalması istəyir. Xarici təsir mübahisələri isə bu gündəlik problemləri daha da ağırlaşdırır.

Bu mövzuda diqqətdən qaçan bir məqam var: İraqda İran təsirinə qarşı narazılıq təkcə sünni mühitdə deyil, şiə elektoratında da güclənib. Bunun səbəbi ideoloji yox, sosialdır. İraq şiəsi də görür ki, dövlət zəifləyəndə qazananlar xalq olmur. Qazananlar silahlı qruplar, korrupsiya şəbəkələri və “himayə” adı altında dövlətin resurslarını bölüşdürənlər olur. Dövlətin zəifliyi isə İranın təsir mexanizmlərini daha rahat işlədən mühit yaradır. Bu paradoks İraq siyasətinin əsas ağrılı nöqtəsidir: bəzən İranın güclənməsi üçün İraqın gücsüz qalması lazımdır.

Digər tərəfdən, Malikinin ritorikasında Suriyaya yönəlik sərt tənqidlərin görünməsi də təsadüfi deyil. Suriya məsələsi indi regionda yeni bölüşmə xəttinə çevrilib. Orada kimin legitim sayılacağı, hansı qrupların təhlükə kimi tanınacağı, hansı aktorların masada oturacağı gələcək regional düzəni müəyyənləşdirir. İran Suriyada təsirini itirdikcə, bu itkini İraqda siyasi mövqelərini sərtləşdirməklə kompensasiya etmək istəyə bilər. Malikinin yenidən aktivləşməsi də bu kontekstdə Tehran üçün əlverişli görünə bilər. Amma İraq üçün risk odur ki, bu cür manevrlər daxildə yeni gərginlik yaradır və ölkəni yenidən məzhəb xəttinə çəkir.

Bütün bunların fonunda İraqın qarşısında iki yol qalır. Birinci yol köhnə ənənədir: məzhəb səfərbərliyi, sərt təhlükəsizlik dili, rəqibi düşmən kimi təqdim edən idarəçilik. Bu yol bəlkə qısa müddətdə kimlərinsə hakimiyyətini möhkəmləndirə bilər, amma uzun müddətdə ölkəni yenə parçalayacaq. İkinci yol çətindir, amma çıxış yolu budur: dövlət institutlarını gücləndirmək, təhlükəsizliyi siyasətin alətinə çevirməmək, müxtəlif icmaların özünü sistemin içində təhlükəsiz hiss etməsini təmin etmək. Əgər İraq bu yola girə bilsə, İran təsiri avtomatik azalmaz, amma idarə olunan çərçivəyə düşər. Dövlət güclü olanda xarici təsir də məhdudlaşır.

Bu gün Bağdadda gedən mübarizə əslində bir post uğrunda deyil. Bu, İraqın suverenlik imtahanıdır. Maliki kimi fiqurların qayıdışı İraq üçün sadəcə “keçmişin geri dönməsi” deyil, gələcəyin necə qurulacağına dair xəbərdarlıqdır. İran amili isə bu prosesin ən mühüm fonudur. İraq ya bu fonu öz xeyrinə idarə edəcək, ya da fon İraqın taleyini idarə edəcək. İndi verilən qərarlar tək Bağdadı yox, bütün regionu illərlə təsirləndirəcək.

Alim Nəsirov

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:230
embedMənbə:https://bakivaxti.az
archiveBu xəbər 27 Yanvar 2026 14:42 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see295

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see289

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

16 Noyabr 2026 01:15see252

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

15 Noyabr 2026 22:01see239

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see237

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see235

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see234

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

15 Noyabr 2026 21:02see232

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

16 Noyabr 2026 00:05see225

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see221

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see220

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see216

Gündə 50 qramdan çox təmiz etanol içmək demensiya riskini 29 faiz artırır

15 Noyabr 2026 20:52see208

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see199

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see198

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see195

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see195

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see190

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see189

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see187
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri