“İt əl çəkdi, motal əl çəkmədi”...

Nurəddin İSMAYIL

Fransa Prezidenti Makron yenə öz ampluasındadır. Hər şeyin öz axarına düşdüyü, Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh danışıqlarının ardıcıl olaraq davam etdiyi, Azərbaycandan Ermənistana yanacaq və digər zəruri qidaların daşındığı, tərəflərin öz addımlarından məmnun qaldığı bir vaxtda Fransa Prezidenti “böyük bacı” rolunda təzədən meydana atılır və “kiçik bacı”nı, guya Azərbaycandan gələ biləcək təhlükədən qorumaq üçün sinəsini qabağa verir.

Bu yerdə bir el məsəlini xatırlatmaq yerinə düşər. “İt əl çəkdi, motal əl çəkmədi”.

Paşinyan hakimiyyəti 44 günlük İkinci Qarabağa müharibəsində və ordumuzun keçirdiyi bir günlük antiterror əməliyyatında düçar olduğu məğlubiyyətdən düzgün nəticə çıxardı və Azərbaycanla hərb dillə danışmağın mənasız olduğunu anladı. Gördü ki, başıpozuq, fərari bir ordu ilə, ruhdan düşmüş, xəyali Ermənistan sevdasından yorulmuş xalqla müharibəni davam etdirmək faydasızdır və bir dövlət kimi siyasi mövcudluğunu itirmək təhlükəsi ilə üz-üzə qala bilər. Ona görə də ölkəsini düşdüyü rəzil vəziyyətdən çıxarmaq haqqında riskli qərarlar verməkdən çəkinmədi.

2022-ci ildə Avropa Siyasi Birliyinin birinci Praqa sammitində Qarabağın Azərbaycan ərazisi olduğu barədə Paşinyanın verdiyi bəyanat və hər iki ölkə rəhbərinin 1991-ci il Almata sazişi əsasında bir-birinin ərazi bütövlüyünü tanıması haqqında razılığa gəlinməsi Ermənistan hakimiyyətinin əvvəlki ambisiyalarına son qoydu. Paşinyan xaricdəki erməni lobbisinin və daxildə millətçi-revanşist qüvvələrin ona göstərdiyi basqılara baxmayaraq hədəflədiyi sülh sazişinə doğru addım-addım irəliləməyi bacardı. 8 avqust 2025 ci ildə ABŞ Prezidenti Donald Trampın ev sahibliyi ilə baş tutan Vaşinqton razılaşması Azərbaycanla Ermənistan arasında ikitərəfli münasibətlərin inkişafında yeni mərhələ olmaqla Paşinyanın Rusiya asılılığından qurtarmaq istəklərini bir daha təsdiq etdi. Bu razılaşma 2020-ci il Vətən müharibəsindən sonra bölgədə hərbi gərginliyin azaldılması və sülh müqaviləsinə doğru ciddi irəliləyiş kimi dəyərləndirilməlidir və Paşinyan çağdaş Ermənistan tarixində ilk lider olaraq Rusiya vasitəçiliyindən imtina edib, münaqişənin həllində ABŞ-nin qarantör dövlət olduğunu çəkinmədən gündəmə gətirdi.

Lakin İrəvanda keçirilən Avropa Siyasi Birliyi Zirvə görüşü çərçivəsində bir sıra Avropa dövlətləri başçılarının, xüsusilə Fransa Prezidenti Makronun sərgilədiyi mövqe, guya Ermənistanın suverenliyinin təhdid altında olması, aqressiyaya, genosidə məruz qalması, ərazi bütövlüyünün pozulması barədə səsləndirdiyi cəfəng fikirlər yenidən müharibə alovunu qızışdırmağa, bölgədə yaranmış sülh arxitekturasını pozmağa xidmət edir. Özünü sülh göyərçini, Ermənistanın sadiq dostu kimi göstərən Makron bu cür fitnəkar çıxışı ilə bir tərəfdən Azərbaycanı aqressor kimi qələmə vermək, digər tərəfdən iki ölkə arasında baş tutan və uzun müddət davam edən qanlı münaqişəyə son vermək baxımından tarixi əhəmiyyət kəsb edən Vaşinqton razılaşmasını gözdən salaraq, Fransanı Cənubi Qafqazda sülhün təminatçısı rolunda təqdim etmək istəyir. Əlbəttə, utanmadan, həyasızcasına səsləndirilən bu fikirlər cavabsız qala bilməzdi və dövlət başçısı İlham Əliyev istər onlaynla qatıldığı sammitdə, istərsə də Zəngilana son səfəri zamanı xalq qarşısında etdiyi çıxışlarda Makronun qızışdırıcı, ara qarışdıran, bölgəmizə fitnə toxumu səpən bəyanatlarını kəskin şəkildə ifşa etdi. Ölkə Prezidenti bu cür çıxışların əsassız olduğunu, Ermənistanı yenidən müharibə şəraitinə sürüklədiyini və daha çox məhz Azərbaycanın humanist səyləri nəticəsində əldə edilən sülh razılaşmalarını pozmağa xidmət etdiyini bildirdi. Ölkələrimizin bir-birinin ərazi bütövlüyünü, suverenliyini tanıdığını, sülhün geridönməz proses olduğunu, Azərbaycanın nə dünən, nə bu gün Ermənistan ərazisinə torpaq iddiasında bulunmadığını bəyan edən İ.Əliyev adı çəkilən ölkəyə təhlükənin Azərbaycandan deyil, başda Fransa olmaqla Ermənistanı müharibə havasına kökləyən dövlətlərdən gəldiyini qeyd edib.

Fransanın əndişəsi başa düşüləndir. Cənubi Qafazın bu iki ölkəsi arasında dayanıqlı sülhün əldə edilməsində payı olmayan Fransa yönətimi, müharibə alovunu yenidən qızışdırmaqla ölkəsində maliyyə rıçaları əldə edən erməni milyarderlərin səsini qazanmaq, Ermənistanı himayə adı altında bölgədə nüfuz dairəsini genşləndirmək, Rusiyanın buraxdığı boşluğu doldurmaq, Ermənistanı forposta çevirməklə Türkiyə, Azərbaycan birliyinə qarşı yeni platsdarm yaratmaq məqsədi güdür. Lakin Makron bir şeyi unudur ki, Azərbaycan bölgədə geosiyasi dizaynın formalaşmasında mühüm rol oynayan dövlətdir və onun aktiv iştirakı olmadan heç bir güc sülh və təhlükəsizliyə zəmanət verə bilməz.

Hər bir halda Paşinyanın Rusiya ağalığından qurtulub, Fransanın dəstəyi ilə Avropa Birliyinə inteqrasiya cəhdləri təqdirə layiqdir və görünən odur ki, o, Avropa himayədarlığının, ölkəsinin militarist, təcavüzkar Ermənistandan, öz qonşuları ilə dinc yanaşı, təhlükəsiz yaşamağa layiq Ermənistana çevrilməsinə verə biləcəyi töhfəni düzgün dəyərləndirə bilib.