Icma.az
close
up
RU
Menu

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

İtmiş qitə Pannotiya: Coğrafiya dərsliklərini dəyişə biləcək müzakirə

İtmiş qitə Pannotiya: Coğrafiya dərsliklərini dəyişə biləcək müzakirə

Qaynarinfo saytına istinadən Icma.az xəbər verir.

Yer kürəsi insan təsəvvürünü aşan zaman miqyasında dəyişir. Yüz, min, hətta on min il əvvəl heç birimiz mövcud olmasaq da, planetimiz əsasən bugünkü formasına bənzəyirdi. Lakin qitələrin və okeanların real hərəkətini anlamaq üçün baxış bucağını çox daha qədim dövrlərə yönəltmək lazımdır.

Qaynarinfo xəbər verir ki, dünyanın tək bir super qitədən ibarət olduğu son dövr təxminən 200 milyon il əvvələ təsadüf edir. Dinozavrların Pangea adlanan bu qitədə yeni-yeni görünməyə başladığı vaxtdan bəri Yer səthi tanıdığımız yeddi qitəli quruluşa doğru fasiləsiz dəyişir.

Bu qədər böyük zaman kəsiklərində keçmişin dəqiq mənzərəsini yaratmaq asan deyil. Pangeadan əvvəl Rodiniya və Nuna kimi iri quru kütlələrinin mövcudluğu elmi ictimaiyyətdə böyük ölçüdə qəbul edilir. Lakin bu "nəhəng adlar”dan kənara çıxıldıqda yer elmləri üzrə mütəxəssislər arasında qızğın müzakirələr başlayır. Bu mübahisələrin mərkəzində isə son illərin ən çox danışılan və eyni zamanda ən sirli quru parçası dayanır: Pannotiya.

Cənubun sirli super qitəsi

Pannotiyanın mövcudluğunu qəbul edən alimlərə görə bu qitə planetin tarazlığını kökündən dəyişən gücə malik olub. Bu gün Yer səthindəki quru sahələrinin təxminən üçdə ikisi Şimal yarımkürəsində yerləşdiyi halda, yunanca "bütün cənub” mənasını verən Pannotiya demək olar ki, tamamilə ekvatorun cənubunda mövcud idi.

Super qitə üçün ömrü olduqca qısa sayılırdı. Təxminən 600 milyon il əvvəl formalaşdığı və cəmi 40 milyon il sonra parçalandığı ehtimal olunur. Bu müddət Pangea və ya Rodiniyanın ömrünün dörddə birindən də az olsa da, yaratdığı təsirin miqyası böyük olub.

Alimlərin fikrincə, Pannotiyanın birləşməsi ilə dəniz səviyyəsinin kəskin azalması Yer kürəsini son dərəcə soyuq "buz evi” dövrünə sürükləyə bilərdi. Daha sonra baş verən parçalanma isə canlı aləmində sürətli müxtəlifləşmə ilə xarakterizə olunan məşhur Kembri partlayışını tetikləmiş ola bilər.

1970-ci illərdən etibarən geoloji qeydlərdə yer alan Pannotiya anlayışı uzun müddət fosil məlumatları, okean kimyası və zirkon yaş ölçmələri ilə dəstəklənib. Bir çox mütəxəssis üçün bu super qitənin mövcudluğu mübahisəsiz fakt kimi qəbul edilirdi. Lakin təxminən 25 il əvvəl ölçmə texnologiyalarının inkişafı ilə bu mənzərə dəyişməyə başladı. Paleomaqnit məlumatlar və daha dəqiq tarixləndirmə üsulları Pannotiya ilə bağlı şübhələri artırdı.

Var idi, yoxsa yox?

Pannotiyanın mövcudluğunu sual altına alan əsas problem, sübut kimi göstərilən süxurların və toqquşma izlərinin tarixləri ilə bağlıdır. Super qitənin yaranması ilə əlaqələndirilən bəzi qayaların əslində daha gənc olduğu müəyyən edilib. Bundan əlavə, qitənin parçalanmasından sonra formalaşmalı olan bəzi geoloji qatların birləşmədən xeyli əvvəl mövcud olduğu aşkarlanıb. Birbaşa sübutlar zəiflədikcə, dolayı arqumentlər də inandırıcılığını itirib.

Məsələnin məntiqi tərəfi də diqqət çəkir. Əgər Pannotiya həqiqətən mövcud olubsa, super qitə dövrü gözləniləndən xeyli sürətli keçmiş sayılmalıdır. Bu isə Yer kürəsinin dərin qatlarında bu prosesi sürətləndirən böyük dəyişikliklərin baş verdiyini göstərir. Belə bir vəziyyətdə növbəti super qitənin formalaşmasının artıq yaxınlaşdığı ehtimal edilərdi.

Bu gün yer elmləri üzrə mütəxəssislərin bir qismi Pannotiyanı real super qitə kimi qəbul etdiyi halda, digərləri onu Pangeaya aparan yolda tamamlanmamış bir mərhələ və ya keçid forması hesab edir. Hətta bəzi yanaşmalara görə Pannotiya heç vaxt bütün hissələri ilə vahid blok halına gələ bilməyib və birləşməyə çalışdığı anda parçalanmağa başlayıb.

Nəticə nə olursa-olsun, bu qeyri-müəyyənlik elmin təbiətinə xas olan sağlam marağı gücləndirir. Pannotiya real super qitə də ola bilər, keçici bir birləşmə də. Hər iki halda, Yer kürəsinin təkamülündə dərin iz buraxdığı şübhəsizdir. Milyonlarla ildir yerində duran qayalar öz hekayəsini tam açmaq üçün bəlkə də bir az daha zaman istəyir. Bu müddətdə əldə edilən hər yeni məlumat üzərində yaşadığımız bu nəhəng tapmacanın parçalarını bir qədər də yerinə oturdacaq.

Aydın

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:193
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 16 Yanvar 2026 00:10 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see346

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see318

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see278

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see268

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see266

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see257

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see254

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see251

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see247

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see243

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see238

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see236

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see231

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see227

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see226

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see222

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see221

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see214

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see213

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see212
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri