Kapital Rusiyadan qaçır Gedək!

Və təkcə pul deyil... – Onun sahibləri vətənlərindən kənarda aktiv şəkildə "ehtiyat aerodromlar" hazırlayırlar

Etiraf etməliyəm ki, mən rus iş adamlarını sevirəm. Onlar hiyləgər, bacarıqlıdırlar və mənəvi və ya etik məsələlərlə həddindən artıq yüklənmirlər - onlar məhz belə tərbiyə olunublar! Amma onların reallığı anlamalarını əllərindən ala bilməzsiniz. Əks halda, sağ qalmayacaqlar.

İndi isə real vəziyyəti görmək qabiliyyəti müxtəlif ölçülü bir çox kapital sahiblərini “Mumiy Troll”un dediyi kimi, qaçmağın vaxtının çatdığını anlamağa vadar edib. Çünki "dalanda bizi bir manyak gözləyir" və artıq hamı onu adı ilə tanıyır. Əlbəttə ki, bu axını rəqəmlərlə görmək istərdik, amma Mərkəzi Bank xaricə nə qədər pulun axdığını öyrənmək qabiliyyətimizi çoxdan dayandırıb. Lakin dolayı əlamətlər var və onlar olduqca aydındır.

Böyük çıxış

Təkcə son iki həftə ərzində Rusiya vətəndaşları banklardan 513 milyard rubl nağd pul çıxarıblar və hazırda banklardan saatda 1 milyard rubl sürətlə nağd pul çıxır. İyulun əvvəlindən bəri nağd pul çıxarma sürəti ikiqat artıb.

Mərkəzi Bank bunu internetin kəsilməsi və bayram mövsümü ilə əlaqələndirir. Bəlkə də elədir, amma məsələn, “Sberindex” istehlakçı xərclərində əhəmiyyətli artım müşahidə etmir. Hətta insanların hər yerdə nağd pul ödəməsi ilə bağlı olduğunu fərz etsək belə, rusların ikiqat çox pul aldığına inanmaq çətindir - axı nağdsız xərclər azalmayıb. Bu o deməkdir ki, onlar çimərliyə gedərkən benzin üçün pul çıxarmırlar. Əksinə, onlar dollar (ikinci rübdə tələbat 11% artıb) və avro (18% artım), kriptovalyuta və hətta fiziki qızıl alırlar. Və sadəcə hər hansı bir alış-veriş üçün yox.

Sankt-Peterburqdakı tanış yeraltı valyutadəyişmə məntəqəsində növbə var: insanlar qeydiyyatdan keçir, bir neçə gün gözləyir və valyuta dərhal satılır.

“Bloomberg” xəbər verir ki, Putinə yaxın şəxslər də daxil olmaqla, Rusiyanın ən varlı şəxsləri iqtisadiyyatın pisləşməsindən və mümkün aktivlərin müsadirəsindən qorxaraq aktiv şəkildə xaricə pul köçürməyə başlayıblar. Onlar bunu kriptovalyuta, ixrac müqavilələri və fiziki qızıl vasitəsilə həyata keçirirlər. Nə qədər olduğunu hesablamaq mümkün deyil, lakin məqalədə bunun on milyardlarla dollar olduğu iddia edilir. Çıxışı dolayı yolla özəl investisiya fondlarının şişirdilməsi və qapalı qalan kapital üçün ən populyar yerlər olan BƏƏ, Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və Kiprdə lüks daşınmaz əmlakın alınması ilə qiymətləndirmək olar. Onlar adətən onu “əyri yollar” adlanan yollarla Ermənistan, Qazaxıstan və Qırğızıstan vasitəsilə həyata keçirirlər.

Amma bunu yazan ümumiyyətlə, “Bloomberg” deyil, sadə bir rusdur -  "obnaşçeniya" və ƏDV fırıldaqçılığı dövründən bəri müəyyən dairələrdə geniş tanınan, indi isə insanların Rusiya vətəndaşı olmayanlar kimi Avropaya girə biləcəkləri bir ölkədə vətəndaşlıq almasına kömək edən bir məsləhətçi yazır. “Bloomberg”i və ya o məsləhətçini oxumağa belə ehtiyacım yoxdur: Serbiyada rusdilli ictimai səhifələr kifayətdir. Hər gün "Açığıq!" və "Rusiyadan unikal xidmət artıq Belqraddadır!" kimi elanlar bizneslə bağlı suallar və iş, əməkdaşlıq təklifləri ilə qarışdırılır. Bu, “Bloomberg”in bəhs etdiyi böyük pullar və ya vətəndaşlıqla gələn orta ölçülü kapital deyil - bu, sona qədər dolanmağa çalışdıqları ölkədən qaçan müxtəlif dərəcədə əhəmiyyətsiz bizneslərdir.

Mərkəzi Bank sayəsində bu böyük köçün tam mənzərəsini görə bilməməyimiz yaxşıdır. Əks təqdirdə, baş verənlərin miqyası nəfəsimizi kəsərdi.

Böyük dönüş nöqtəsi

Bəzi rəqəmlər də var. Moskva Birjası 19 həftədir ki, ardıcıl olaraq düşür və eniş ötən həftənin sonunda sürətlənib. Eniş o qədər böyük dövriyyə ilə əlaqədar idi ki, bəzi "balinaların" fond bazarından çıxdığı barədə şayiələr yayılmağa başladı. Məlumat üçün: Rusiya fond bazarı pərakəndə investorlar tərəfindən deyil, çox varlıların pullarını idarə edən böyük investisiya şirkətlərinin kapitalı tərəfindən dəstəklənir və trendləri müəyyən edən onların hərəkətləridir.

Böyük, "ağ papaqlı" investisiya şirkətlərindən başqa, böyük pulların sakit, ictimaiyyətə məlum olmayan menecerləri də var. Bu yaxınlarda onlardan biri ilə danışmaq şansım oldu - onun müştəriləri iyulun əvvəlindən bəri "pul içində" idilər. Əslində onlar Ukraynanın Moskva Neft Emalı Zavoduna dron hücumundan dərhal sonra səhmlərdən və istiqrazlardan çıxmağa başladılar.

"Aydın oldu ki, dönüş nöqtəsi baş verib", - deyə o, qısaca izah etdi. "Müharibədə?" deyə soruşdum. "Hər şeydə", - deyə o cavab verdi.

Dönüş nöqtəsi düzgün sözdür. Bu, bir çox sosial qrupların zehnində baş verib və hələ də baş verməkdədir. Hazırda bu, heç nə olmamış kimi pul qazana biləcəklərini düşünən “Wildberries” satıcılarının zehnində baş verir - əslində Qərb rəqibləri olmadan vəziyyət yaxşılaşmışdı və qiymətlər ikiqat artmışdı. İndi onlar qazanclarına qazandıqları hər şeyi itirmək riskini və platformadan itirilmiş mallara görə kompensasiya deyil, yalnız güzəştli kredit təklifi almaq riskini daxil etdiyini aşkar ediblər. Onlar 7 iyulda platformanın müqavilə şərtlərini şübhəli şəkildə vaxtında dəyişdirdiyini və dron hücumu halında itkiləri kompensasiya etmək öhdəliyindən imtina etdiyini fərq etmədilər. “Ozon” da eyni şeyi etdi. Bazar sahibləri ehtiyatlıdırlar, amma eyni şeyi satıcıları üçün demək olmaz.

Son vaxtlara qədər həyatın həmişəki kimi davam etdiyini və Rusiyada heç bir dəhşətli hadisənin baş vermədiyini iddia edən, xoşagəlməz şeylər söyləyən məşhur iqtisadçının adı isə “Apokalipsis” olan vətəndaşların zehnində hazırda dönüş nöqtəsi baş verir. Kremlyönlü İctimai Rəy Fondunun keçirdiyi sorğuya görə, 11 ildə rekord sayda - 22% rusiyalı maliyyə vəziyyətinin pisləşəcəyinə inanır.

Görünür, Putinin yaxın çevrəsindəkilərin də zehnində dönüş nöqtəsi baş verib: Rotenberq qardaşlarının sirdaşlarının həbsləri  göstərib ki, "yaxınlıq" artıq təhlükəsizliyin qarantı deyil.  "Antik əşya satıcısı" ləqəbli İlya Traberin həbsi isə gənclik xatirələrinin, hətta 1990-cı illərin qarışıq "ən yüksək vəzifəli şəxsi" haqqında mümkün kompromatların qarantı deyil.

Böyük biznesin zehnində mütləq bir dönüş nöqtəsi baş verdi: ən gizli milyarderlərdən biri olan Andrey Melniçenkonun "The Economist"dəki yazısı mənə ayrıca danışıqlar təklifi kimi gəlir. Putinin onun çıxışını təsdiqləyib-təsdiqləməməsinin əhəmiyyəti yoxdur, çünki Melniçenkonun Rusiyanın suverenliyini qorumaq zərurəti ilə bağlı bütün dərin düşüncələrində Putin yoxdur. Görünür, kapitan artıq gəmidən çıxarılıb: sadəcə ona bu barədə məlumat vermək üçün əlverişli bir yol tapmayıblar. Yaxud bəlkə də artıq ona məlumat veriblər, Türkiyənin Bodrum sahillərində toplaşıblar.

Əlbəttə ki, bu, doğru olsa belə, Putinin gedəcəyi anlamına gəlmir. Onun arxasında artıq İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) Rusiya ekvivalenti - Putinə ehtiyacı olan təhlükəsizlik qüvvələrinin korporasiyası formalaşıb. Amma bu, yalnız getdikcə daha çox güc alan güclərinin örtüyü kimidir. Şübhə edirəm ki, dəyişiklik baş verərsə, onlar da taleyinə şübhə edirlər. "Pul şərə qalib gəlir" ifadəsi artıq aksioma və ya həqiqət deyil. Və bu qarşıdurmanın nəticəsi o qədər qeyri-müəyyəndir ki, böyük pullar, hətta kiçik pullar belə, onu təhlükəsiz yerlərdə gözləməyi üstün tuturlar.

Priqojinin üsyanı göstərdi ki, təhlükəsizlik korporasiyası ordu tankları və MANPADS-larla kompromat sənədləri və Rusiya Milli Qvardiyasının dəyənəkləri ilə qarşılaşmamağı üstün tutur. Və ordu hazırda öz dərdləri ilə mübarizə aparır. Cəbhədə vəziyyət nəinki acınacaqlıdır, həm də Patriarx Kirill tərəfindən Rusiya ordusunun himayədarları təyin edilmiş iki müqəddəsin - Moskva Matronasının və Aleksandr Nevskinin qalıqları, müqəddəslərin döyüşən orduya mistik şəkildə motor yanacağı verməli olduqları anda həmin pis Ukrayna dronları tərəfindən darmadağın edildi.

Patriarx Kirillin vədlərinin əksinə olaraq, Tanrı açıq şəkildə Rusiyanın təcavüzündən məmnun deyil. Əgər orduda da düşüncə tərzində dəyişiklik baş verərsə, işlər daha da maraqlı olacaq.

Müəllif: Tatyana Rıbakova – Jurnalist, yazıçı.

Mənbə: “The Moscow Times”

Tərcümə AYNA.AZ-a məxsusdur.