Keçmiş səfir: ...İrana hücum məsələsi ciddidir

Əfşar Süleymani: Trampın siyasəti İranın təklənməsinə gətirib çıxarıb. Bu günədək Rusiya və Çin də hərbi imkanlarının hamısını İrana verməyiblər

Amerika Birləşmiş Ştatları İran ətrafına hərbi qüvvələr toplayır. Bəzi ekspertlərin fikrincə, bu addım İrana yenidən zərbə endirmək məqsədi daşıya bilər.

İranın Azərbaycandakı keçmiş səfiri Əfşar Süleymani “Reytinq” qəzetinə müsahibəsində deyib ki, əslində ABŞ İrana hücum etmək istəmir:

- Ağ evdə bəzi qruplar İranın vurulmasının tərəfdarı olsa da, digər qüvvələr bunu dəstəkləmir. Prezident Tramp da İranın vurulması ideyasına müxalifdir, istəyir ki, özü məcbur olmadan hücum etməsin.

İndi Tramp regiona çoxlu sayda hərbi qüvvə toplayıb və bir növ İrana qarşı təzyiqi gücləndirməyə çalışır. Məncə, Tramp bütün imkanları ilə İrana “mən ciddiyəm, mənimlə barış”,- mesajını verir və ya bunu nümayiş etdirir. Tramp həm də deyir ki, “dediklərimi qəbul et”. Qısası, Tramp istəyir ki, məlum şərtlər qəbul olunsun, hücuma ehtiyac qalmasın, sanksiyalar aradan qaldırılsın və s.

Mənim fikrimcə, əgər İran Trampın dediklərini qəbul etsə, Amerika hücum etmək istəməz. Problem ondadır ki, Tramp “mənim dediklərimə, mənim şərtlərimə boyun əy, onları et”,- mesajını verir. Məsələn, uranın zənginləşdirilməsini ümumiyyətlə yığışdır, proksi qüvvələrdən imtina et, ballistik raket istehsalını dayandır və digər bu kimi şərtlər...

İnsan haqları məsələsinə gəldikdə, Amerika bundan alət kimi istifadə edir. Məsələn, Trampın “insanların hüququnu pozsan, vuraram”,- mesajı ciddi deyil və daha çox siyasi alət kimi istifadədir. Aydındır ki, Tramp üçün insan faktorunun əhəmiyyəti yoxdur və onun indiyə qədər gördüyü işlər göz qabağındadır.

- İranın mövqeyi necədir?

- İran açıq və ya dolayısı ilə mesaj verib ki, vursan, biz də vuracağıq.

- Sizcə, ABŞ və İranı bərabər qüvvə kimi qiymətləndirmək doğrudurmu?

- Aydındır ki, Amerika ilə İran bərabər qüvvə deyillər və bunu hər kəs bilir. Xüsusilə, burada İsrail faktoru da var. Amma İran bütün imkanları ilə təhlükəyə qarşı hazırlaşır. Deyir ki, regionda Amerikanın hərbi və iqtisadi nələri varsa, hamısını vuraram. Bütün bunlara baxmayaraq, arzuedilməz addım atılarsa, onun sonunun necə olacağını indidən demək çətindir. Əlbəttə, müəyyən proqnoz vermək mümkündür: nəticə etibarı ilə dünya, region, İran qarışar və arzuedilməyən proseslər başlayar.

Son zamanlar xəbər yayıldı ki, İran ordusu 10 min kilometrə çatan ballistik raketini sınaqdan keçirib. Hətta ona nüvə başlığı da qoymağın mümkün olduğu deyilir. Düzdür, İran bunu rəsmi şəkildə bildirməyib, amma həmin sınağın videosu yayılıb.

Hörmüz boğazını bağlamaq, minalamaq məsələsi də var.

Son xəbərlərə görə, İran da hərbi gəmi qüvvələrini göndərib və hazırlıq başlayıb. Yəni İran bütün imkanlarını səfərbər edir. Sözsüz ki, Amerika bunu izləyir və hansı qərar verəcəyi əhəmiyyətlidir.

Hesab etmirəm ki, Amerika genişmiqyaslı müharibəyə girmək niyyətindədir. Prezident Tramp elə fiqurdur ki, ona pul daha şirin gəlir, nəinki böyük maliyyə tələb edəcək müharibə. Üstəlik, nəzərə almaq lazımdır ki, ABŞ daxilində də müəyyən problemlər var və ola bilər. Digər tərəfdən, Hörmüz boğazı bağlansa, proses mürəkkəbləşsə, dünyada neft problemi yaranacaq. Bu baxımdan məsələ olduqca mürəkkəbdir, çoxlarının düşündüyü kimi “Amerika vurdu və getdi”,- məsələsi deyil.

Mənim qənaətim budur ki, Amerikanın müharibəyə başlaması, bunun bir neçə ay sürməsi kimi bir məsələ yoxdur.

Bəli, Amerika güclüdür və çox ziyan vura bilər. Özü də daxildə ziyan görməz, çünki okeanın digər tərəfindədir. Ancaq onun da regionda hərbi və iqtisadi strukturları var.

Sözsüz ki, region ölkələri müharibənin və hərbi gərginliyin olmasında maraqlı deyillər, onlar da ABŞ-a “İranı vurma!”,- deyirlər. Qısası, çox mürəkkəb vəziyyət yaranıb.

- Getdikcə hərbi münaqişə ehtimalı artır. Bundan çıxış yolu görürsünüzmü və əgər varsa, hansıdır?

- Məncə, çıxış yolu var. Bunun üçün İranla ABŞ anlaşmalıdır. Xüsusilə uranın zənginləşdirilməsi məsələsində.

Xatırlayırsınızsa, bundan əvvəl nüvə sazişi imzalanmışdı. Sonra Amerika bu sazişdən çıxdı və saziş pozuldu. Fikrimcə, indiki vəziyyətdə məsələ əvvəlki müqavilə həddinə qədər gedib çıxa bilsə, problem həllini tapar. Bunun üçün hər iki tərəf addım atmalıdır.

- İrana hücum ola bilərmi?

- Dediyim məsələlər olmasa, Amerika tərəfindən İrana hücumun olması mümkündür. Təbii ki, İran buna qarşı bacardığını edəcək. Həmçinin belə vəziyyətdə proksi qüvvələr də əllərindən gələni edəcəklər. Məsələn, Husilər elan ediblər ki, ABŞ gəmilərini hədəfə alacaq. Eləcə də Livan “Hizbullah”ı imkanı daxilində nəsə edəcək. İraqda da qüvvələr var və onlar da hücumu dəstəkləməyəcək, İranı müdafiə edəcəklər. Ən azından belə mövqelər ifadə edilib.

İsrail mənbələri bildirirlər ki, İran prezidenti Pezeşkian ABŞ prezidenti Trampa məktub göndərib və məsələnin həlli üçün danışıqların vacibliyini vurğulayıb. Hələlik İran tərəfi bu xəbəri təsdiqləməyib. İrəliləyən zamanlarda məsələlər aydınlaşacaq.

İndi onu deyə bilərəm ki, Trampın apardığı siyasət, eləcə də müəyyən fəaliyyət nəticə etibarı ilə İranın təklənməsinə gətirib çıxarıb. Bu günə qədər Rusiya və Çin hərbi imklanlarından heç də hər şeyi İrana verməyiblər. Daha doğrusu, satmayıblar. Mümkündür ki, indi bu məsələlərdə müəyyən irəliləyişlər var. Guya belə imkanlar indi açılıb və bunları İrana verirlər.

- Müharibə başlayarsa, Rusiya və Çin İranı müdafiə edəcəkmi?

- Belə bir ehtimal yoxdur. Yəni Rusiya və Çinin İranı dəstəkləyərək Amerikaya qarşı əməliyyat keçirəcəkləri illüziyası mövcud deyil. Bunu etməzlər. Üstəlik, İran məsələsi Rusiya üçün bir alətdir, o mənadakı Ukrayna məsələsi və digər danışıqlarda Kreml bundan istifadə edir və s.

Bir daha vurğulayım ki, ABŞ özü də üzdə İranı danışıqlara dəvət edir. Reallıqda isə deyir ki, “bu şərtlər var, gəl, bunun altından imza at və təslim ol”. Amma bunun adı danışıq, diplomatiya deyil. Buna qədər olan danışıqların altıncı raundunda İranı aldatdılar. Diplomatik danışıqları özləri pozub, İrana hücum etdilər. İndi də diplomatik həll yolu olmasa, İrana hücum məsələsi ciddidir, amma bu, genişmiqyaslı olmayacaq. Mümkündür ki, hansısa hədəflər vurulacaq və İranın da buna qarşılıq verəcəyinə şübhə yoxdur. Əlbəttə, Amerika çalışacaq ki, İranın hərbi qüvvələri o qədər də fəal olmasın. Bunun üçün kiberhücum, əsas hücumdan əvvəl digər imkan və vasitələri işə salacaqlar. Ancaq zərbə də görəcəklər. Ümumilikdə regionun qarışması, Hörmüz boğazının bağlanması halında neft problemi və digər məsələlər olduqca ciddidir. Bu, İranın özünə də ziyandır. Ancaq İran deyir ki, onun təslim edilməsi rahat bir məsələ deyil və əlindəki imkanlardan maksimum istifadə edəcək.

Nemət ORUCOV

Reyting.az