Kilsə hakimiyyət qarşıdurması Ermənistan cəmiyyətini parçalaya bilər ŞƏRH

Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan ölkənin Apostol Kilsəsinin rəhbəri II Qaregini səlahiyyətsiz şəkildə taxtı ələ keçirməkdə ittiham edib.

Kilsə və hakimiyyət arasında yaranan açıq qarşıdurma Ermənistanın sabitliyinə və cəmiyyətin parçalanmasına səbəb ola bilərmi?

Redaktor.az-a açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Azər Allahverənov bildirdi ki, bu qarşıdurma müəyyən mənada cəmiyyətdə parçalanmaya gətirib çıxara bilər:

"Ən azından ona görə ki, erməni Apostol Kilsəsi həm dövlətin mərkəzi hakimiyyət institutu ilə sıx bağlı olub, həm də xalqın milli identikliyinin formalaşmasında tarixi rol oynamış bir qurumdur. Bu səbəbdən kilsə istər-istəməz əhali arasında böyük nüfuza malikdir. Məsələyə bu nöqteyi-nəzərdən baxdıqda, onun dini, tarixi və mədəni konteksti aydın görünür. Erməni kilsəsi uzun illər ərzində Ermənistanda milli şüurun daha monolit və yekdil olmasına xidmət edən dini bir struktur kimi fəaliyyət göstərib. Bu baxımdan, kilsəyə qarşı hər hansı təzyiq, hücum və ya siyasi təqib cəhdləri xalq tərəfindən milli adət-ənənələrə və mənəvi dayaqlara yönəlmiş bir təhdid kimi qəbul edilir. Xüsusilə dini zəmində formalaşmış kilsəətrafı icmalarda bu əhval-ruhiyyə daha güclüdür. Baqratın hərəkatı və Şirak yeparxiyasının mərkəzi hakimiyyətə qarşı etirazları da məhz bu xüsusiyyət üzərində formalaşmışdı. Təbii ki, prosesin siyasi aspektləri də mövcuddur".

Deputat əlavə etdi ki, gərginlik ruhani strukturlarla hakim dairələr arasında artarsa, bu, dini qurumların fəaliyyətinin məhdudlaşdırılmasına gətirib çıxarar:

"Hakimiyyət daha çox dünyəvi dövlət prinsiplərini önə çəkir, idarəetmədə dini təsiri minimuma endirməyə çalışır. Kilsə isə bunu öz tarixi missiyasına qarşı bir təhdid kimi qiymətləndirir və nəticədə qarşıdurma dini və mədəni çalarlardan siyasi müstəviyə keçir. Siyasi məzmun qazandıqdan sonra bu qarşıdurma daha da sərtləşir və cəmiyyət daxilində parçalanma baş verə bilər. Bu parçalanma əsasən dünyəviliyin tərəfdarları ilə ənənəyə sadiq qalanlar arasında müşahidə olunur. Burada məsələ təkcə dini deyil, dini-siyasi dəyərlərə münasibətdə yaranan fikir ayrılıqları ilə bağlıdır. Bu isə milli birliyi müəyyən mənada zəiflədir. Yeni çağırışlar da bu fonda formalaşır: bir tərəfdən dünyəvi düşüncəli təbəqələr arasında kilsəyə etimad azalır, digər tərəfdən isə dini təbəqələr hakimiyyəti milli və mənəvi dəyərlərə qarşı təzyiq göstərməkdə ittiham edirlər. Belə vəziyyətdə həm kilsəyə, həm də hakimiyyətə etimad eyni vaxtda zəifləyir. Bundan əlavə, xarici qüvvələr də proseslərə təsir göstərməyə çalışır. Erməni diasporu və xaricdəki erməni kilsəsinin dayaqları bu məsələdə bəzən bir-birindən fərqli mövqelər tutur. Məsələn, bəzi ölkələrdə diaspor daha aktivdir, bəzi yerlərdə isə kilsənin təsiri daha güclüdür. Bu təsir bəzən yerli kanallar vasitəsilə, bəzən də dövlət səviyyəsində həyata keçirilir. Xüsusilə Fransadakı erməni diasporu Fransa hakim dairələri üzərindən Ermənistandakı proseslərə təsir göstərməyə çalışır və bu da mərkəzi hakimiyyətə yönəlmiş siyasi təzyiqləri artırır. Bütün bunlar onu göstərir ki, proses hələ başa çatmayıb və qarşıdurma yeni mərhələyə qədəm qoyur".

Müsahibimizin sözlərinə görə, Ermənistan hakimiyyəti ilə kilsə arasında gərginliyin böyük tarixi yoxdur.

"Bu mübarizə son bir-iki ildə, xüsusilə 2024-cü ildə daha açıq şəkildə özünü göstərib. Qarşıdurmanın kulminasiya nöqtəsi həmin ilin may ayında müşahidə olunmuşdu. 2025-ci ilin fevralından etibarən bu istiqamətdə yeni proseslərin başlanacağı elan olunsa da, reallıq göstərir ki, kilsə hələlik monolit şəkildə birləşə bilməyib. Üstəlik, daxili korrupsiya halları da onun nüfuzuna zərbə vurur və bu da hakimiyyətin əlini gücləndirir. Hakim dairə bundan istifadə edərək keşişlərin həbsi və maliyyə yoxlamaları kimi addımları əsaslandıra bilir. Nəticə etibarilə, bu mübarizə hələ yeni vüsət almaqdadır və yaxın gələcəkdə, xüsusilə də parlament seçkiləri ərəfəsində, daha kəskin və açıq formada davam edəcəyi gözlənilir", - deyə Azər Allahverənov qeyd etdi.

Xədicə BAXIŞLI