Kirayə mənzillərin heç 10 faizi rəsmiləşdirilmir: Səbəb?

Bakupost.az xəbər verir ki, bunu Teleqraf-a açıqlamasında Əmlak məsələləri üzrə ekspert Ramil Osmanlı deyib.

Dəyişikliyi şərh edən ekspertin sözlərinə görə, əvvəllər bu rəqəm 14 faiz idi və bu, fiziki şəxlərlə yanaşı hüquqi şəxslərə də eyni qaydada tətbiq olunurdu:

"İndi artıq bu rəqəmi fiziki şəxslər üçün 10 faizə endirməkdə məqsəd kirayə münasibətlərini rəsmiləşdirərkən müvafiq müqavilələri notariat vasitəsilə imzalamağa və Vergilər Nazirliyində qeydə almağa stimullaşdırmaqdan ibarətdir.

Azərbaycanda kirayə münasibətləri faktiki olaraq qanunvericilikdə nəzərdə tutulan hallardan kənar formada həyata keçirilir. İki tərəfə də bəllidi ki, bir tərəf mənzil verir, digəri götürür. Amma onlar notarial müqavilə bağlamırlar, vergi ödəmirlər".

Ramil Osmanlı bildirib ki, Azərbaycanda təqribi hesablamalara görə 250 mindən yuxarı mənzil kirayə subyektidir: "Statistika apararsaq, kirayə münasibətlərinin rəsmiləşdirilməsi heç 10 faizə çatmır. Düşünürəm ki, yeni rəqəm kirayə münasibətlərinə hər halda müəyyən göstərə bilər. Hesab edirəm ki, fiziki şəxslərdə kirayə müqavilələrini rəsmiləşdirməsinə görə vergi dərəcələri maksimum 2-4 dörd faiz arasında dəyişməlidir. Yəni 10 faiz də böyük rəqəmdir. Fikrimcə, faiz dərəcəsinin azalmasına növbəti illərdə də ehtiyac olacaq".

Ekspertin fikrincə, kirayəyə verilən 250 min mənzildən təqribən 25 mini üzrə kirayə müqaviləsi bağlanır: "Bu halların qarşısını tam şəkildə almaq, vətəndaşları bu prosesə cəlb etmək üçün iki addımın atılmasına ehtiyac var. Bunlardan biri vergi dərəcələrini 2-4 faizə qədər azaltmaq, digəri isə notarial müqavilələrin bağlanmasını maksimum dərəcədə sadələşdirməkdir.

Bəzən mülkiyyətçi evini kirayə verərkən müqavilə bağlamaq istəyir, amma ona deyirlər ki, evində daha bir şəxs qeydiyyatdadır, onu da tap gətir, razılıq ərizəsini alaq. Halbuki o adamın mənzilə ümumiyyətlə aidiyyəti yoxdur. Yəni nə mülkiyyətçi, nə də mülkiyyətçinin yaxın qohumu deyil. Sadəcə dostu və ya tanışıdır, qeydiyyata düşməyə yeri yoxdur.

Düşünürəm ki, kirayə müqaviləsinin bağlanması sadələşdirilməli, eyni zamanda müqavilələrin bağlanmasına görə notariat rüsumlar da azaldılmalıdır. Bu iki addım atılarsa, kirayə müqavilələrinin sayı artar".

Ramil Osmanlı hesab edir ki, mənzilin kirayəyə verilməsi fiziki şəxslər tərəfindən bir sahibkarlıq fəaliyyətidir: "Yəni vətəndaş bu sahəyə investisiya qoyur, mənzili alır, məqsədi də o olur ki, kirayə verib pul qazansın. Götürdüyü gəlirdən istənilən sahibkarlıq subyektindəki fəaliyyətə görə təbii ki, dövlətə vergi ödənilməlidir.

Kirayə müqavilələrində məqsəd həmin istiqamətdə fəaliyyət göstərən fiziki şəxslərin vergiyə cəlb olunmasıdır. Eyni zamanda, gələcəkdə bu münasibətlər zəminində yaranmış problemlərin həllini asanlaşdırmaqdır. Tutalım, evi kirayə götürən ona hər hansı bir zərər vurur və orda bir sığorta hadisəsi baş verir. Bu münasibətlər rəsmiləşdirməlidir ki, tərəflərin də məsuliyyət zonası müəyyən olunsun. Bu praktika bütün dünyada var, Azərbaycanda da tətbiqi başa düşüləndir".

Ekspertin sözlərinə görə, kirayə ev verənlərin vergi ödəməkdən yayınma hallarının qarşısını almaq mexanizmi var:

"Qanunvericilik konkret müddəalarla prosesi tənzimləyir. Sadəcə mövcud şəraitdə müvafiq icra hakimiyyəti orqanının, konkret desək, Vergilər Nazirliyinin prosesi tam nəzarətdə saxlamağ imkanları, təəssüf ki, fiziki baxımından yetərli deyil. Bütün əməliyyatlar, qeydiyyat tam elektronlaşdırıldıqdan, Daşınmaz Əmlakın Dövlət Reyestri Xidməti, Ədliyyə Nazirliyi və Vergilər Nazirliyi arasında elektron informasiya sistemləri üzrə ortaq bir mübadilə yaranandan sonra prosesi nəzarətdə saxlamaq mümkün olacaq".

Ramil Osmanlı qeyd edib ki, kirayə mənzil bazarına qiyməti aşağı olan mənzillərin sayı azdır: "Bu problemin aradan qaldırılmaqdan ötrü kirayə mənzil bazarında müəyyən kateqoriya insanlar, tutalım, tələbələr üçün yeni fondlar yaradılmalıdır. Bu fondlar, təbii ki, birbaşa dövlət hesabına yox, müəyyən xarici praktiktalardan yararlanmaqla mümkün ola bilər. Bu yolla tələbələr üçün yataqxana tipli binalar inşa oluna bilər. Bunların tikilməsinə dövlət şərait yaratmalı, sahibkarlar da prosesə cəlb olunmalıdır. Yalnız bundan sonra kirayə mənzil bazarında qiymətlərin hansısa formada stabilləşməsini görə bilərik.

Ümumiyyətlə, vergi ödəmə prosesini asanlaşdırmaq üçün mobil notariatların təsdiqi, yeni elektron sistemlərin tətbiqi kimi addımlar atılıb. Vergi dərəcələrinin azaldılması məsələsi də vacibdir. Vergi dərəcələri əhəmiyyətli dərəcədə azaldıldıqdan sonra kirayə ev sahiblərini bu prosesə cəlb etmək mümkün olacaq".