Kiyev Bakı əməkdaşlığı, mövcud durum və perspektiv imkanlar

Dərin tarixi köklərə malik olan Ukrayna-Azərbaycan münasibətləri müstəqillik illərindən sonra daha da inkişaf edərək özünün yeni dövrünə qədəm qoyub. Hər iki ölkənin siyasi rəhbərlikləri arasında müxtəlif dövrlərdə mövcud olan möhkəm siyasi əlaqələr, eyni zamanda dostluq münasibətləri Kiyevlə Bakını ən yaxın tərəfdaşa çevirib. 2008 və 2011-ci illərdə Azərbaycanla Ukrayna arasında strateji tərəfdaşlığa dair sənədlərin imzalanması bunun təsdiqidir.
Günümüzdə də Bakı ilə Kiyev arasında yüksəksəviyyəli əməkdaşlıq mövcuddur. Hər iki ölkə arasında müxtəlif sahələrdə əlaqələr hər ötən gün bir qədər də inkişaf edir və perspektivdə yeni-yeni imkanlar açır. Aprelin 25-də Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenskinin Azərbaycana işgüzar səfəri də ikitərəfli əlaqələrin daha da inkişaf etdirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Bu səfəri Ukrayna ilə Azərbaycan arasında münasibətlərin inkişafında yeni mərhələ kimi qiymətləndirmək mümkündür.
Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenskinin Azərbaycana səfəri təkcə siyasi deyil, eyni zamanda iqtisadi, ticari, hətta müdafiə və təhlükəsizlik baxımından da əhəmiyyətlidir.
Həm Azərbaycan, həm də Ukrayna ərazi bütövlüyü məsələsində həssas mövqeyə malikdir. Bu səbəbdən tərəflər beynəlxalq hüququn prinsiplərinə əsaslanan mövqeləri daha koordinasiyalı şəkildə müdafiə etmək niyyətindədirlər.
Qeyd etdiyimiz kimi səfərin əsas diqqət çəkən məqamı təhlükəsizlik və müdafiə sahəsi oldu. Hər iki ölkənin hərbi-sənaye kompleksi müəyyən inkişaf səviyyəsinə malikdir. Ukrayna xüsusilə sovet dövründən qalma mühəndislik və texnoloji bazaya sahibdir, Azərbaycan isə son illərdə müdafiə sənayesinə ciddi investisiyalar yatırıb.
Bu sahədə əməkdaşlıq həm Bakı, həm də Kiyev üçün faydalıdır.
Müharibədən söz düşmüşkən, Kiyev üzləşdiyi müharibənin tezliklə sona çatmasını arzulayır. Bu mənada Ukraynanın Azərbaycandan gözləntiləri də yox deyil. Daha dəqiq desək Kiyev Azərbaycan dövləti və onun rəhbərliyinin sülh təşəbbüsləri, qlobal və regional aspektdə sülhyaratma missiyasının, vasitəçilik imkanlarının üzləşdiyi müharibədə də sınaqdan çıxarılması tərəfdarıdır. Daha dəqiq desək Ukrayna Rusiya ilə münaqişənin danışıqlar yolu ilə həlli məqsədilə qarşı tərəflə görüşün Azərbaycanda keçirilməsini istəyir. Bunu Zelenski azərbaycanlı həmkarı İlham Əliyevlə keçirdiyi görüşdə açıq şəkildə ifadə etdi.
İki ölkə arasında iqtisadi-ticari, mədəni-sosial, humanitar sahələrdə əməkdaşlıq da mühüm yer tutur. Təhsil, mədəniyyət və elm sahələrində əlaqələrin genişləndirilməsi xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanı daha da gücləndirir. Ukraynada yaşayan azərbaycanlılar, bu ölkədə fəaliyyət göstərən diasporumuz, eləcə də Azərbaycandakı ukraynalı icma da bu münasibətlərin inkişafında mühüm rol oynayır. Biz də Azərbaycanlıların və digər Türkdilli Xalqların Əməkdaşlıq Mərkəzi (ATXƏM) olaraq Kiyevlə Bakı arasında əlaqələrin daha da inkişaf etdirilməsi üçün səylərimizi əsirgəməmişik. ATXƏM-in yarandığı gündən əsas ana xəttini Türk dünyası ilə əlaqələrin inkişaf etdirilməsi təşkil etsə də, eyni zamanda digər ölkələrlə də əməkdaşlıq diqqətdən kənarda qalmayıb. Bu mənada təşkilat olaraq Ukraynada da ötən illlər ərzində bir sıra tədbirlər keçirmişik.
2010-cu ilin dekabr ayında Kiyev şəhərində keçirilən Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəylik günü tədbirlərində iştirak etmişik. Səfər çərçivəsində Ukraynada fəaliyyət göstərən Azərbaycan diaspora nümayəndələri ilə bir sıra görüşlər keçirmişik, ATXƏM-lə bu ölkədə fəaliyyət göstərən diaspora təşkilatlarının birgə əməkdaşlıq məsələlərini müzakirə etmişik. Bu əməkdaşlığın nəticəsi olaraq Ukraynada fəaliyyət göstərən Azərbaycan diaspora təşkilatları vaxtaşırı ATXƏM-i ziyarət etmiş, əməkdaşlıq andlaşmasına uyğun olaraq gələcək birgə əməkdaşlıq məsələlərini müzakirə etmişlər.
ATXƏM-in Ukrayna ilə əlaqələrinin genişlənməsi yalnız Azərbaycan diaspora təşkilatları ilə məhdudlaşmır. ATXƏM bu ölkədə Azərbaycan maraqlarının müdafiə olunmasında yerli icra strukturları ilə də əməkdaşlıqda maraqlıdır. Məhz bu əməkdaşlığın nəticəsidir ki, Kiyev şəhər elm və təhsil baş idarəsinin rəisi Vera Qoryunova Azərbaycana etdiyi rəsmi səfəri zamanı ATXƏM-in də qonağı olmuş, Ukrayna-Azərbaycan dostluq əlaqələrinin möhkəmlənməsində QHT-lərin müstəsna rolunun olduğunu bildirmişdir.
Qeyd edək ki, ATXƏM-in rəsmi olaraq Türkiyə və Özbəkstanla yanaşı Ukraynada da nümayəndəliyi fəaliyyət göstərir. Ukraynada yaşayan krım tatarları Kiyevin Türk dünyası ilə əlaqələrinin genişlənməsində mühüm baza rolunu oynayır. Ukrayna nümayəndəliyinin rəhbəri Kiyev-Mohıla Akademiyası Milli Universitetinin genel dil bölümü kafedrasının müəllimi, Şərqşünaslıq Mərkəzi Türkoloji Araşdırmalar bölümü başkanı doç.dr. Fərhad Turanlı bu əlaqələrin yaradılmasında böyük əmək sərf etməkdədir.
Bundan başqa 2021-ci ildə Kiyevdə Avropa Azərbaycanlılar Konqresinin Birləşmiş Ukrayna Azərbaycanlıları Konqresi ilə birgə "Ərazi bütövlüyü sabitlik və təhlükəsizliyin əsasıdır" mövzusunda beynəlxalq tədbir keçirildi ki, həmin tədbirdə də ATXƏM olaraq yaxından iştirak etdik. Elə Rusiyanın Ukraynaya təcavüzü zamanı buna ilk etiraz edən vətəndaş cəımiyyəti sırasında ATXƏM öndə olub və bu təcavüzü qətiyyətlə pisləyib.
Göründüyü kimi, vətəndaş cəmiyyəti institutları olaraq biz də Ukrayna ilə Azərbaycan arasında əlaqələrin daha da inkişaf etdirilməsi istiqamətində üzərimizə düşən məsuliyyəti hiss edir və bu istiqamətdə zaman-zaman müxtəlif layihələr həyata keçiririk. Hesab edirəm ki, Ukrayna prezidentinin Azərbaycana səfəri bu istiqamətdə də bir dinamizmin müşahidə edilməsinə gətirib çıxaracaq və daha məhsuldar fəaliyyət ortaya qoyulacaq.
İlham İsmayılov
ATXƏM sədri