Kod adı “Мехсати”?

Əsərləri dövlət varidatı elan edilmiş Məhsəti Gəncəvi obrazına qarşı hücum sıradan hadisə deyil. Bu, daha dərindən araşdırma tələb edən vəziyyətdir. 

Məhsəti Gəncəvini onun poetik irsinin, bədii texnikasının incəliklərini, dövrün poeziyasının, fəlsəfəsinin ənənə və xüsusiyyətlərini bilməyənlər, yaratdığı lirik qəhrəmanlarla sənətkarın öz şəxsiyyətini qarışdıranlar və ya eyniləşdirənlər səthi mülahizələrlə “əxlaqsız” kimi təqdim edə bilər, amma elm ədəbi irsi başqa cür öyrənir.

Məhsəti irsi “Şur” muğamının şöbələrinin birinin adı olmuş şəhraşub poetik janrı kontekstində tamam fərqli məna və məramlarla qarşıya çıxır. Bunları sahənin dərin tədqiqatı ilə məşğul olanlar asanlıqla ayırd edə bilir. Ədəbiyyat tariximizin görkəmli imzası olan Rafael Hüseynovun 1989-cu ildə qələmə aldığı “Məhsəti - necə varsa” əsəri bütün iddialara tutarlı cavabı vaxtında verib. Məşhur şərqşünaslar A.Krımski, F.Meyer və başqaları Məhsəti poeziyasını öyrənərkən səthi mülahizələrə yer buraxmır. Əlbəttə, məsələnin bu hissəsi sahə üzrə məşğul olan alimlərin işidir. 

“Məhsəti” filmində Məhsəti Gəncəvi obrazının səhv təqdimatına gənc rejissorun qeyri-peşəkarlığı, adi məlumatsızlığı, tərbiyə baxımından öz prototipini yaratmaq cəhdləri kimi də yanaşmaq olardı. Amma keçmiş mədəniyyət naziri Əbülfəs Qarayevin qızı Suada Qarayevanın bu işi daha çox “ev tapşırığı”na bənzəyir. Zəngin, çoxəsrlik mədəniyyəti olan Azərbaycan xalqının mənəvi heysiyyatına toxunmaq, onun yetişdirdiyi görkəmli şəxsiyyətləri şövqlə qaralamaq, gözdən salmaq, təhrif etmək oyunları ona görə adi görünmür ki, bu, Sovet ənənəsi, bolşevik təfəkkürüdür.  

Bu gün “Ramiz Mehdiyev işi” və ya “Rusiya şəbəkəsi” üzrə ictimailəşən detallar istər-istəməz düşündürür: niyə müstəqilliyin bərpasından ötən bu qədər uzun dövr ərzində böyük kadr bazası – güclü mədəniyyət və incəsənət xadimləri ola-ola Mədəniyyət Nazirliyi bu sahədə daha çox dağıdıcı fəaliyyət göstərdi, pərakəndəlik yaratdı, intriqaları şiddətləndirdi?! Bu sahə elə vəziyyətə gətirildi ki, indiyədək onu toparlamaq mümkün olmur. 

Görünür, Azərbaycan dövlətinin daxili təmizləmə prosesi mədəniyyət sahəsindəki milli xəyanətkarların da maskasını salacaq. Vətən müharibəsi ərəfəsində qəfil kənarlaşdırılan Əbülfəs Qarayevin kod adı “Мехсати” (“Məhsəti”) çıxsa, daha təəccüblənmərəm.

“Əbədi Turan Kitab Fondu” İctimai Birliyinin sədri, filologiya elmləri doktoru Esmira Fuad