Köhnə əşyalara vida, ağac altında öpüş... Yeni İl dünyada necə qeyd edilir?

Hər bir xalqın Yeni İl bayramı ilə bağlı öz ənənəsi var - Təəccüblü və maraqlı faktlar

Müxtəlif ölkələrdə ilin son gecəsini necə qeyd edirlər? Müxtəlif qitələrdə yaşayan insanlar hansı ənənələrə əməl edirlər? Yeni il qışda harada başlayır? Bu yazıda milyonlarla insanın sevimli bayramı haqqında ən təəccüblü və maraqlı faktları topladıq.

Yeni il ərəfəsində finlər mumla fal açır, bayram süfrəsinə çoxlu yeməklər və içkilər qoyurlar. Şimallılar üçün ən çox arzulanan yemək şirin düyü sıyığı və gavalı jelesidir.

Fin Şaxta babası “Joulupukki” adlanır. Bu ad "Milad keçisi" kimi tərcümə olunur, çünki yaxşı Şaxta baba keçilərin çəkdiyi arabaya mindiyi üçün çağırılır. Qoca yaxşı eşidir, ona görə də pis ruhun onlardan xəbər tutmaması üçün istəkləri haqqında pıçıltı ilə danışmaq daha yaxşıdır.

Yeni il ərəfəsində isveçli uşaqlar İşıq Kraliçası Lusiyanı seçirlər. Bu vəzifəyə təyin olunan qız ağ paltar geyinir və üzərinə şamların bağlandığı bir tac qoyur. Lusiya uşaqlara hədiyyələr verir. Bayram küçələrdə və evlərdə yandırılan parlaq işıqlarla müşayiət olunur.

Yeni ilin gəlişinin həlledici anında Macarıstan sakinləri zibil qutularından buynuzları, tütəkləri, fitləri çıxarıb var gücü ilə fit çalırlar. Beləliklə, onlar evini pis ruhlardan təmizləyir və rifah və sevinc üçün dua edirlər.

Macarıstan Yeni il yeməklərində noxud, lobya, qoz-fındıq, alma, bal və sarımsaq var.

Dekabrın 31-i ərəfəsində fransızlar evlərini ağacdan və gildən hazırlanmış heykəlciklərlə bəzəyirlər. Fransada “Père Noël” uşaq ayaqqabılarına hədiyyələr qoyur. Yeni il ərəfəsinin kralı, içərisində bişmiş lobya ilə ad günü tortu alan uşaqdır.

Hər bir ispan yerli zəng çalanda həmişə onlarla üzüm yeyir - bu ritual bütün gələn il üçün uğurlar bəxş edir. İspan mağazalarında hətta çəyirdəksiz və qabıqsız üzüm qabları satılır. Daha bir maraqlı məqam: qarşıdakı 12 ayda maliyyə problemi yaşamamaq üçün Yeni ili qırmızı alt paltarında qarşılamalısınız. Ənənə həm kişilərə, həm də qadınlara aiddir.

Çoxları bilir ki, yeni il günü italyanlar orta əsr adət-ənənələrinə uyğun olaraq köhnə əşyaları birbaşa pəncərədən ataraq xilas olurlar. Bu adət bütün böyük şəhərlərdə müşahidə olunmur, əsasən kənd yerlərində yaşayır. Yanvarın 1-də İtaliya sakinləri axar su almağa gedirlər və onu evlərinə aparırlar, beli bükülmüş qoca ilə görüşməyə çalışırlar. Əfsanələrə görə, bu, uşaqlar və ya rahiblərlə toqquşmadan fərqli olaraq, uğurlar vəd edir.

Şaxta babanın əvəzinə ölkədə hədiyyələri süpürgə çubuqunda uçan Pəri Befana paylayır. Ancaq İtaliyada bir sehrli baba da var, onun adı Babbo Nataledir.

Bayram zamanı Apennin adalarının sakinləri sağlamlıq, firavanlıq və uzun ömür rəmzi olan mərcimək, qoz-fındıq və üzüm yeyirlər.

İtaliyada olduğu kimi, Cənubi Afrikada da köhnə əşyaları pəncərədən atmaqla xilas olurlar. Lakin son illərdə hakimiyyət təhlükəsizlik baxımından bu ənənəni qadağan etməyə başlayıb.

Nepallılar əşyaları atmırlar, dərhal onları Yeni İl tonqallarının odunda yandırırlar. Səhər açılanda Nepal xalqı naxışlarla bəzənir və rənglər festivalını qeyd edərək rəqs etməyə və oxumağa başlayır.

İngilislər Yeni İli dinc və eyni zamanda müxtəlif üsullarla qeyd edirlər: nağıllardan səhnələr canlandırır, karnaval və küçə yarmarkaları təşkil edirlər. Hədiyyələr üçün uşaqlar bir sıra ölkələrdə olduğu kimi corab yox, masanın üzərinə qoyulan boşqab hazırlayırlar. Gecə yarısına bir az qalmış sükutu yeni ilin gəlişindən xəbər verən zəngin səsi azaldır. Eyni zamanda, sevgililər bir ökseotu budağının altında öpüşməyə başlayırlar - bu romantik ritualın cütlüyü növbəti 12 ay ərzində ayrılıqdan qoruduğuna inanılır.

Klassik britaniyalı bayram süfrəsinə kartoflu hinduşka, şabalıd, sous, şirniyyatlar və bişmiş Brüssel kələmi daxildir. Meyvə və pudinq desert kimi verilir.

Alman Şaxta baba, ingilislər kimi, uşaqlar üçün bir boşqabın üstünə hədiyyələr qoyur, ancaq eşşəklə səyahət edir. Böyüklər falçılıq, stolüstü oyunlar və atəşfəşanlıqla əylənirlər.

Almanlar qış tətili üçün raklet və fondü kimi qəlyanaltılarla məhdudlaşaraq az doyurucu yeməklər hazırlayırlar. Balıq yeməkləri və donuts almanlarda məşhurdur.

Şotlandiyada Yeni İl Hogmany adlanır və yanğın festivalı formatında keçirilir. Onun iştirakçıları köhnə ili simvolizə edən çəlləkləri yandırırlar. Bu, həm də qədim ənənələrə hörmətdir. Ona görə kül şər qüvvələrdən qorunmaq məqsədilə suya atılır, insanları su ruhlarının dəstəyi ilə təmin edir.

Yanvarın 1-də Şotlandiyada evdə ən çox qarşılanan ilk qonaq əliboş olmayan “qaraşın qadın”dır. Qara saçlı bir adam, yerli inanclara görə, uğurlar gətirir.  Şotlandiyada Yeni İl süfrəsində səhərlər yulaf tortları, pendir və pudinq, günortalar isə xəmir və ya tortda biftek, qaz, alma verilir.

Yeni İli “gündoğan” ölkədə qeyd etmək üçün yeni paltarda olmalısan. Milad ağacı kiçik bir motibana ağacıdır. Qapılar şam budaqları ilə bəzədilir. Bambuk tumurcuqları və budaqları, şaftalı və gavalı mini ağacları da olur. Yeni İl ərəfəsində hər bir yapon daha yaxşı olmaq və mənfiliklərdən qurtulmaq üçün 108 zəng almağı xəyal edir. Ailədə sağlamlıq və rifah düyü, əriştə, lobya və sazan kimi yeməklərlə simvollaşdırılır.

Vyetnamlılar üçün Yeni İl yanvarın 21-dən başlayır və fevralın 19-dək davam edir. Onlar pul və xoşbəxtlik əldə etmək qabiliyyətini simvollaşdıran dırmıqları bəzəyirlər. Yerli Şaxta baba Tao Kuen səmada uçmağa, əjdahaya çevrilməyə qadir hesab edilir. Sehrli ruhun bir arzusunu yerinə yetirməsi üçün bu barədə əsl sazan balığı söyləməli və onu gölməçəyə buraxmalısınız. Möhtəşəm balıq bu sözləri mütləq Allaha çatdıracaq. Yeni il günü qara və qırmızı rənglərlə yazılmış xoş arzuların mübadiləsi, evi şaftalı çiçəyi budaqları ilə bəzəmək, evdə hazırlanmış fişəngləri partlatmaq da adətdir. Vyetnamın əsas Yeni İl yeməkləri düyüdən hazırlanır.

Bu ölkələrin böyük şəhərlərində Yeni İl günü mərasimlər keçirilir, insanlar şamanlarla ünsiyyət qurur, onların köməyi ilə gələcəyi görməyə çalışırlar. Yumurta və pivə ilə falçılıq populyar olaraq qalır.

İşarələr də çox yayılmışdır. Uğurları cəlb etmək üçün perulular və ekvadorlular gözəl bir gənc qadını meyvələrlə bəzəyirlər. Optimist sarı rəngdə olan geyimlər xoşbəxtliyi cəlb etməyə, qırmızı paltar geyinmək isə sevgini cəlb etməyə kömək edir. Bir il səyahət etmək arzusunda olan ekvadorlular əllərində çamadanla zəng çalan saatda evin ətrafında bir neçə dəfə dövrə vurmalıdırlar. Keçən ilki mənfilikdən qurtulmaq üçün pəncərədən su ilə dolu bir stəkan atmaq tövsiyə olunur. Bununla da insanın həyatında mövcud olan bütün pisliklərin də məhv olacağına inanırlar.

“Köhnə İl” adlı personaj Kolumbiya karnavalının əsas personajı kimi qarşılanır. O, dayaqlarda gəzir və uşaqları gülməli hekayələrlə əyləndirir. Atəşfəşanlığa Papa Pasquale adlı yerli Santa Klaus cavabdehdir. Yeni İldə kuklaların paradı da keçirilir.

Burada Yeni İl dənizçilərin himayədarı olan su ilahəsi İmanjinin gününün qeyd edilməsinə əsaslanır. Üzən göndərdikləri şam və çiçək şəklində hədiyyələr gətirir, arzularını bildirirlər. Braziliyada Yeni İl ərəfəsində zənglər çalmır - gecə yarısına qədər qalan saniyələr ucadan sayılır. Əsas hədiyyələr Miladda verildiyi üçün əsasən suvenirlər hədiyyə olaraq təqdim edilir. Bayram gecəsində ağ geyinmiş (kiçik şəhərlərdə - mavi) insanlar qardaşlaşır, bir-birlərini bağışlayır və birlikdə Kopakabanadakı işıq şousuna və Freitas şəhərində atəşfəşanlığa baxırlar. Yeni ildən sonra karnaval başlayır.

Yeni İl günü ən səs-küylü və əyləncəli hadisələr Mayami-Biçin mərkəzi küçəsi olan Ocean Driveda baş verir. Burada qeyri-adi rəqslər və geyimlər nəinki qadağandır, əksinə, həvəsləndirilir. Musiqiçilərin və rəssamların çıxışları oyuncaqlar və çələnglərlə asılmış Milad ağacının yanında keçirilir. Bayramı qeyd etmək üçün başqa bir seçim, çox vaxt dünya səviyyəli ulduzların çıxış etdiyi kafe və ya restorana getməkdir. Varlı turistlər Yeni İl üçün yaxta gəzintisinə çıxır və bu dəbdəbəli gəminin göyərtəsindən atəşfəşanlığa baxırlar.

“Kenqurular ölkəsi”ndə Yeni il qışda deyil, yayda qeyd olunur. Müxtəlif yaradıcı qrupların açıq havada çıxış etdiyi böyük şəhərlərdə bayram tədbirləri ən ciddi miqyas alır. Planetin ən böyük atəşfəşanlıq nümayişlərindən biri Sidney limanında səmaya buraxılır. Sidney Qülləsindən atəşfəşanlığın əzəmətini qiymətləndirmək çox xoşdur, biletlər əvvəlcədən satılır. Tasmaniya və Viktoriya ştatlarında gənclər arasında xüsusilə məşhur olan “The Falls” festivalı keçirilir. Bütün ştatlarda avstraliyalılar bir-birlərini ucadan və hay-küylə Yeni İl münasibətilə təbrik edirlər. Yanvarın 1-də onlar rəqs etmək və piknik etməkdən həzz aldıqları çimərliyə gedirlər.

Panama sakinləri yaxşılıq qüvvələrinin dəstəyini almaq üçün tətildə mümkün qədər səs-küylü olmağa çalışırlar.

Birmalılar Yeni İli yazın ortalarında qeyd edirlər, bayrama 3 gün ayrılır. Tanrıları sakitləşdirmək üçün Birmada kəndir çəkmə yarışları keçirilir.

Yeni İl günü Çin sakinləri Buddanı məbədlərdə çimdirir və onlara ünvanlanan xoş arzuları eşidəndə su tökürlər.

İsraillilər üçün Yeni İl sentyabr ayında gəlir. Bayramdan əvvəl nar, bal, alma, balıq yeyib dua edirlər. Allaha xüsusilə vacib müraciətlər su hövzələrinin yaxınlığında elan edilir.

Rusiya da daxil, keçmiş postsovet ölkələrində Yeni İl demək olar ki, oxşar formada keçirilir. Hər bir ölkədə milli mətbəxtinə xas yeməklərlə süfrə bəzədilir, içkilərdən bol istifadə edilir. Postsovet ölkələrində Şaxta baba və Qar qız uşaqları hədiyyələrlə sevindirirlər.  Gecə saat 00:00-dan əvvəl ölkələrin liderləri xalqı təbrik edir, daha sonra şəhərlərdə atəşfəşanlıq olur. Hər kəs qarşıdan gələn ilin onlara sağlamlıq, xoşbəxtlik gətirməsi haqqında arzular səsləndirirlər.

P.S. Əziz Azərbaycan xalqı, Yeni İl bayramınız mübarək! Qarşıdan gələn 2025-ci il sizə uğur və xoşbəxtlik bəxş etsin!