Köpəkbalıqları əsas silahlarını itirir: Alimlər dəniz yırtıcılarını nəyin təhdid etdiyini açıqladı

Köpəkbalıqları, daimi olaraq dişlərini itirmək və yenilərini yetişdirmək qabiliyyəti sayəsində dünyanın ən səmərəli yırtıcılarındandır. Lakin hətta bu təkamül mexanizmi də qlobal iqlim dəyişikliklərinin nəticələri qarşısında gücsüz ola bilər.

Qaynarinfo "Interesting Engineering"ə istinadən xəbər verir ki, Almaniyanın Düsseldorf şəhərindəki Henrix Heynə adına Universitetin alimləri okeanın turşulaşma prosesinin - CO₂ emissiyalarının artması səbəbilə suyun pH səviyyəsinin aşağı düşməsinin - köpəkbalıqlarının dişlərinə necə təsir etdiyini araşdırıblar. Məlum oldu ki, artan turşuluq onları kövrək, zəif və daha az etibarlı edir.

Araşdırmanın ilk müəllifi, bioloq Maksimilian Baum izah edib: "Köpəkbalığı dişləri yüksək dərəcədə mineralizə olunmuş fosfatdan ibarət olsa da, onlar hələ də korroziyaya meyllidirlər. Bu, ət kəsmək üçün təbiət tərəfindən yaradılmış bir silahdır, lakin turşuya qarşı durmaq üçün yox. Nəticələrimiz göstərir ki, təbiətin ən kəskin alətləri belə nə qədər həssas ola bilər".

Qeyd olunur ki, okeanın turşuluğunun artması sudakı kalsium və fosfatın miqdarını azaldır - bu minerallar təkcə mərcanlar və ya molyusklar üçün deyil, həm də köpəkbalıqlarının daim dişlərini bərpa etmələri üçün lazımdır. Bu yırtıcıların çənələrində bir neçə sıra diş var və yeniləri tez bir zamanda itirilənləri əvəz edir. Təcrübə üçün alimlər qaraqanad rif köpəkbalıqlarının dişlərindən istifadə ediblər. 

Hal-hazırda okeanlarda orta pH səviyyəsi 8.1 təşkil edir. Lakin 2300-cü ilə qədər bu, 7.3-ə qədər enə bilər - o zaman su demək olar ki, on qat daha turş olacaq.

Tədqiqatçılar akvariumda təbii olaraq tökülmüş təxminən 600 diş toplayıb və müxtəlif pH ilə təcrübə üçün onlardan 16 sağlamını seçiblər. Daha 36-sını isə təcrübədən əvvəl və sonra ölçülərdəki dəyişiklikləri ölçmək üçün istifadə ediblər.

Səkkiz həftə ərzində dişlər süni su anbarlarında dəniz suyu ilə saxlanılıb. Nəticələr belə olub: turş mühitdə çatlar, deşiklər və struktur zədələr meydana çıxıb.

İki ölçülü şəkillərdə dişlər daha böyük görünür, lakin bu, yalnız qeyri-hamar səthin təsiridir. Belə bir dəyişiklik kəsərkən effektivliyi artıra bilərdi, lakin eyni zamanda dişləri zəiflədir və qırılmağa daha meylli edir.

Əhəmiyyətlidir ki, təcrübədə yalnız cansız dişlərdən istifadə olunub, buna görə də köpəkbalıqlarının orqanizmindəki təbii bərpa mexanizmlərinin təsirini nəzərə almaq mümkün olmayıb.

Alimlər göstərilən hadisənin nəyi təhdid etdiyini izah edirlər. Məsələ ondadır ki, qaraqanad rif köpəkbalıqlarının və bir çox digər növlərin nəfəs ala bilmələri üçün daima açıq ağızla hərəkət etmələri lazımdır. Bu, onların dişlərinin davamlı olaraq dəniz suyu ilə təmasda olduğu deməkdir. Hətta mikroskopik zədələr də yığıla bilər və zamanla kritik hala gələ bilər.

Baum vurğulayır: "Hətta cüzi bir pH azalması da daha həssas növlərə, xüsusilə dişlərini yavaş-yavaş əvəz edənlərə zərər verə bilər və ya illərlə güclənəcək dağıntılarə səbəb ola bilər".

Onun sözlərinə görə, okeanlarda mövcud orta pH səviyyəsinin (8.1) qorunması "yırtıcıların alətləri"nin qorunması üçün əsasdır. Əks halda, zədələnmiş dişli köpəkbalıqları səmərəli ovlama qabiliyyətini itirə bilərlər, bu da təkcə onların sağ qalmasına deyil, həm də bütün dəniz ekosisteminin balansına təsir edəcək.

Aydın