Kremlin bağlı qapıları arxasında nə danışıldı?

MKİ şefinin Moskvaya qəfil səfərinin doğurduğu suallar

Vaşinqtondan Moskvaya enən təyyarə bu dəfə özü ilə bərabər diplomatik cameədən gizli saxlanılan mesajlar gətirdi. Təyyarədəki şəxsin kimliyindən daha çox onun hansı mesajla Moskvaya göndərildiyi qlobal aləmdə maraq doğurdu. Söhbət ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin direktoru Con Retkliffin Moskvaya səfərindən gedir.

Hər şey necə başladı?

Avqustun 25-də “CBS News” ABŞ rəsmisinə istinadən Retkliffin Rusiya rəsmiləri ilə görüşlər üçün Moskvaya getdiyini xəbər verdi. Bu, Retkliffin MKİ direktoru vəzifəsinə gəldikdən sonra Rusiyaya ilk səfəri idi və Donald Tramp administrasiyasının Rusiya ərazisinə o vaxta qədər həyata keçirdiyi ən yüksək səviyyəli səfərlərdən biri sayılırdı. Maraqlıdır ki, səfər əvvəlcədən elan edilməmişdi. Həmin anda nə MKİ açıqlama verdi, nə də Ağ Ev məlumatı təsdiqləməyə tələsdi. Amma hadisənin izlərini gizlətmək mümkün olmadı. ABŞ-a məxsus hərbi nəqliyyat təyyarəsinin hərəkəti diqqət çəkdi. “The Washington Post”un məlumatına görə, “C-17A Globemaster III” təyyarəsi Vaşinqton yaxınlığındakı Coint Beyz Endryusdan havaya qalxaraq əvvəlcə Latviyaya, daha sonra Moskvaya uçub. Təyyarə Moskvanın Vnukovo hava limanına enib və diplomatik nömrəli avtomobillərdən ibarət kortejin şəhərdə hərəkəti qeydə alınıb.

Mediada müəyyən ehtimallar və yanaşmalar gücləndikcə məsələ böyüməyə başladı. Ertəsi gün Kremlin sözçüsü Dmitri Peskovun “The Washington Post”a açıqlaması mənzərəni dəyişdi. O, Retkliffin Moskvaya səfərini təsdiqlədi və bunun iki ölkənin xüsusi xidmətləri arasında kontaktlarla bağlı olduğunu bildirdi. Peskov əlavə detallar açıqlamadı. Diqqətçəkən daha bir məqam Peskovun Retkliffin Vladimir Putinlə görüşmədiyini diqqətə çatdırması idi. Onun sözlərinə görə, Rusiya prezidenti ilə belə bir görüş planlaşdırılmayıb. Lakin Putinə ABŞ kəşfiyyat rəhbərinin Rusiya xüsusi xidmətləri ilə keçirdiyi kontaktlar barədə məlumat verilib.

Bu məqam səfərin xarakteri baxımından xüsusilə diqqətçəkəndir. Çünki məsələ birbaşa xüsusi xidmətlər xətti ilə aparılan təmaslara çevrilir. Danışıqların məhz həmin kanalda keçirilməsi onların mövzusunun ictimaiyyətə açıqlanması nəzərdə tutulmayan həssas məsələ ilə bağlı ola biləcəyini göstərir. Peskovun ardınca Rusiyanın Xarici Kəşfiyyat Xidmətinin rəhbəri Sergey Narışkin də Retkliff ilə Moskvada görüşdüyünü təsdiqlədi. Narışkin görüşü “işgüzar formatda” keçirilmiş görüş kimi xarakterizə etdi və tərəflərin xüsusi xidmətlərinin fəaliyyət dairəsinə daxil olan həssas məsələləri müzakirə etdiyini bildirdi. Konkret mövzu yenə açıqlanmadı. Ona görə də diqqət orada nələrin danışıldığına yönəldi.

“CBS News” və “The Wall Street Journal” anonim mənbələrinə istinadən Retkliffin Moskva səfəri zamanı Rusiyaya NATO ölkələrinə qarşı mümkün hücum və ya təxribatlardan çəkinməsi barədə xəbərdarlıq etdiyini yazıb. Bu məlumatın arxasında ABŞ kəşfiyyatının Rusiyanın NATO-nun reaksiyasını sınaqdan keçirə biləcəyi ilə bağlı narahatlığın dayandığı bildirilir.

Deməli, ortada iki ayrı informasiya xətti var. Birinci xətt rəsmi təsdiqlənmiş faktdır. Yəni Retkliff Moskvaya gedib, Rusiya xüsusi xidmətlərinin nümayəndələri ilə görüşüb, Putinlə görüşməyib və Rusiya prezidenti görüşlərin nəticələri barədə məlumatlandırılıb. İkinci xətt isə anonim mənbələrin verdiyi məlumatdır ki, görüşlər zamanı NATO və Rusiyanın mümkün gələcək addımları məsələsi müzakirə olunub.

Bununla belə, səfərin vaxtı heç də təsadüfi seçimə oxşamır. Rusiya-Ukrayna müharibəsi artıq beşinci ilinə daxil olur. Ukraynada döyüşlər davam edir, Moskva ilə Qərb arasında qarşılıqlı etimadsızlıq dərinləşir və NATO-Rusiya qarşıdurması təhlükəsi Avropanın təhlükəsizlik gündəliyinin əsas məsələlərindən biri olaraq qalır. Ona görə də ehtimal etmək olar ki, ABŞ-ın ən yüksək səviyyəli kəşfiyyat rəsmisinin Moskvaya getməsi özü-özlüyündə mesajdır. Bəlkə də Vaşinqton bu səfərlə Moskva ilə birbaşa və daha qapalı kanalda müəyyən təhlükəsizlik məsələlərini müzakirə etməyə çalışır. Yaxud Retkliffin səfəri mümkün eskalasiyanın qarşısının alınması, tərəflər arasında kommunikasiya xəttinin açıq saxlanılması məqsədi daşıyır.

N.BEYDİYEVA
XQ