Leypsiq dron böhranı: Qarşıdurma YENİ MƏRHƏLƏDƏ

Almaniyanın Leypsiq/Halle hava limanına partlayıcı daşıyan dronla hücum cəhdinin arxasında Rusiyanın dayandığını açıqlaması Moskva ilə Berlin arasındakı münasibətlərdə yeni böhran yaradıb.

Almaniya hökuməti əldə edilən kəşfiyyat məlumatlarının əməliyyatda Rusiya dövlət strukturlarının roluna işarə etdiyini bildirir. Moskva isə ittihamları qəti şəkildə rədd edərək Almaniyanı sübutları saxtalaşdırmaqda və siyasi təxribat yaratmaqda günahlandırır. Beləliklə, mübahisə yalnız bir təhlükəsizlik insidenti olmaqdan çıxaraq iki dövlət arasında açıq diplomatik qarşıdurmaya çevrilir. Hadisənin əsas təhlükəsi isə Ukrayna müharibəsinin coğrafi sərhədlərinin görünməyən üsullarla genişlənməsidir.

Leypsiq/Halle təsadüfi seçilmiş obyekt deyil. Bu hava limanı Almaniyanın mühüm yükdaşıma və logistika mərkəzlərindən biri olmaqla yanaşı, Avropanın təhlükəsizlik infrastrukturunda da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Belə bir obyektə qarşı dron əməliyyatı, uğursuz olsa belə, hava nəqliyyatını dayandırmaq, iqtisadi zərər vurmaq və cəmiyyətdə qorxu yaratmaq imkanına malikdir. Hibrid müharibənin əsas xüsusiyyəti də böyük hərbi hücum həyata keçirmədən qarşı tərəfin normal həyatını və təhlükəsizlik hissini pozmaqdır. Bu baxımdan Leypsiq hadisəsi Avropanın müharibədən kənarda qalması ilə müharibəyə dolayı şəkildə cəlb olunması arasındakı sərhədin getdikcə zəiflədiyini göstərir.

Almaniyanın cavabı məsələnin nə qədər ciddi qəbul edildiyini nümayiş etdirir. Berlin Rusiya səfirliyinin nümayəndələrini izahat üçün çağırıb, Rusiyaya məxsus bəzi diplomatik və mədəni qurumların fəaliyyətinin dayandırılmasına qərar verib. Avropa İttifaqı rəhbərliyi də hadisəni Rusiyanın artan hibrid fəallığının tərkib hissəsi kimi qiymətləndirərək əlavə sanksiyaların hazırlanacağını bildirib. Bu, Avropanın ayrı-ayrı təxribatlara artıq lokal insident kimi deyil, koordinasiyalı təhlükəsizlik kampaniyasının elementləri kimi yanaşdığını göstərir. Lakin yeni sanksiyaların Moskvanın davranışını dəyişdirib-dəyişdirməyəcəyi hələ də açıq qalır.

Rusiya da cavab tədbirləri olaraq Moskvada, Sankt-Peterburqda və Yekaterinburqda fəaliyyət göstərən Höte İnstitutlarının bağlanacağını açıqlayıb. İlk baxışda mədəniyyət mərkəzlərinin hərbi-siyasi qarşıdurmaya aidiyyəti görünməsə də, bu qərar münasibətlərin nə qədər dərin böhran keçirdiyini göstərir. Diplomatik gərginlik zamanı mədəni və elmi əlaqələrin məhdudlaşdırılması dövlətlər arasında qalan son ictimai ünsiyyət kanallarını da sıradan çıxarır. Nəticədə qarşıdurma təkcə hökumətlər arasında deyil, cəmiyyətlər səviyyəsində də uzunmüddətli yadlaşma yaradır. Moskvanın bu addımı həm də Almaniyaya verilən siyasi mesajdır: Berlinin tətbiq etdiyi hər bir məhdudiyyət qarşılıqsız qalmayacaq.

Hadisənin NATO baxımından ən həssas tərəfi mümkün cavabın hansı həddə qədər aparılacağıdır. Əgər hər hansı dövlətin NATO ölkəsində mülki və ya hərbi infrastruktura hücum təşkil etdiyi hüquqi baxımdan sübuta yetirilərsə, bu, kollektiv müdafiə mexanizmləri ilə bağlı ciddi müzakirə yarada bilər. Lakin hibrid əməliyyatlarda sifarişçi ilə icraçı arasındakı əlaqənin sübut edilməsi çətin olduğundan, qarşı tərəf məsuliyyətdən yayınmaq imkanı qazanır. Rusiya ilə birbaşa hərbi toqquşmadan çəkinən Avropa dövlətləri buna görə sanksiyalar, kəşfiyyat əməkdaşlığı və daxili təhlükəsizlik tədbirlərini üstün tuturlar. Moskva isə məhz bu qeyri-müəyyənlikdən istifadə edərək NATO-nun siyasi iradəsini və reaksiyasının sərhədlərini sınağa çəkə bilər.

Leypsiq dron böhranı göstərir ki, Ukrayna müharibəsi artıq yalnız cəbhədə gedən döyüşlərlə məhdudlaşmır. Hava limanları, enerji obyektləri, rabitə sistemləri, seçkilər və informasiya məkanı yeni qarşıdurmanın əsas hədəflərinə çevrilir. Almaniya–Rusiya münasibətlərinin daha da sərtləşməsi Avropada təhlükəsizlik xərclərinin artmasına, Rusiyaya qarşı yeni məhdudiyyətlərə və diplomatik əlaqələrin azalmasına səbəb ola bilər. Bununla yanaşı, qarşılıqlı ittihamların nəzarətsiz şəkildə böyüməsi yanlış hesablamadan qaynaqlanan daha ciddi böhran riskini də artırır. Buna görə Avropa qarşısında duran əsas məsələ Rusiyanın mümkün hibrid fəaliyyətlərini cavabsız qoymadan qarşıdurmanın birbaşa NATO–Rusiya müharibəsinə çevrilməsinin qarşısını almaqdır.

Züriyə Qarayeva