Icma.az
close
up
RU
Menu

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

Loqoped uşaqlarda düzgün nitq inkişafının metodları barədə məlumat verib

Loqoped uşaqlarda düzgün nitq inkişafının metodları barədə məlumat verib

Icma.az bildirir, Azertag saytına əsaslanaraq.

Bakı, 22 sentyabr, AZƏRTAC

Dislaliya mərkəzi sinir sisteminin və ya eşitmə orqanlarının zədələnməsi ilə əlaqədar olmayan nitq səslərinin tələffüz pozuntusudur. Nitq 5 yaşına kimi formalaşır, amma bəzi uşaqlarda səs tələffüzü qüsurları qalmaqda davam edir. Dislaliya mənşəyinə görə funksional və mexaniki olmaqla iki növə bölünür. Funksional dislaliya pedaqoji baxımsızlıq nəticəsində yaranır. Uşağın nitqinin düzgün “tərbiyə olunmaması”na və uşaq dilində danışmasına səbəb olur. Funksional dislaliyada artikulyar aparatda heç bir çatışmazlıq müşahidə olunmur. Mexaniki dislaliya isə anadangəlmə və ya sonradan qazanılmış ola bilər. Bu, artikulyasiya aparatının qüsurları nəticəsində əmələ gəlir.

AZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə Səhiyyə Nazirliyinin Sanator-Kurort Reabilitasiya Mərkəzinin loqopedi Gülnar Hacızadə bildirib.

O deyib ki, qüsurlara dilin həddindən artıq böyük, enli, ensiz, qısa və bitişik olması, dilaltı pərdənin isə qısa olub-olmaması aiddir. Bu cür hallar dilin məhdudlaşdırılmasına səbəb olur və səs tələffüzündə çətinliklər yaradır. Uşaqların əmzikdən daha çox istifadə etməsi, barmağı sorması, ananın uşağa uzun müddət süd verməsi və tənəffüs problemləri çənə qüsurlarına səbəb olur. Daha sonra ön dişlərin aralı olub-olmaması mexaniki dislaliya yaradır:“Mexaniki dislaliyada yanlış səs tələffüzünün əsasında periferik artikulyasiya aparatının (dil, dodaqlar, dişlər, çənələr) üzvi defektləri dayanır. Dil və dodaqların quruluşunun dislaliyaya gətirən anamaliyalarına daha çox dil və üst dodaq yüyənin qısalığı səbəb olur. Dil yüyəninin qısalığı zamanı hər şeydən əvvəl dilüstü səslərin, dodaqların anomaliyasında isə dodaq və dodaq-diş səslərinin tələffüzündə qüsur yaranır. Genetik faktorların rolunu da vurğulamaq lazımdır. Ailə üzvlərində oxşar nitq problemləri dislaliyaya gətirib çıxara bilər. Erkən dil inkişafı problemləri, nitqdə gecikmə kimi amillər dislaliyaya səbəb olur. Eşitmə itkisi və problemləri bir insanın nitq səslərinin düzgün işləməsini və ya çıxarılmasını çətinləşdirə bilər. Həmçinin nevroloji problemlər beynin sinir sistemi ilə bağlı ola bilər”.

Gülnar Hacızadənin sözlərinə görə, dislaliya zamanı nitqin diaqnostik müayinəsi anada hamiləlik və doğuşun gedişatı xüsusiyyətlərinin, uşağın keçirdiyi xəstəliklərin, bioloji eşitmə və görmənin, dayaq-hərəkət aparatının vəziyyətinin öyrənilməsindən başlanır. Daha sonra loqoped vizual olaraq, artikulyar aparat orqanlarının düzülüş və hərəkətliliyini müayinə edir. “Loqopedik müayinə prosesində pozuntunun xarakteri aşkar edilir (səslərin buraxılması, əvəzlənməsi, yerdəyişməsi və təhrif olunması), daha sonra fonematik eşitmənin vəziyyəti yoxlanılır. Loqopedik rəydə dislaliyanın forması (mexaniki və ya funksional), növü (artikulyator-fonematik, akustik-fonematik, artikulyar-fonetik), yanlış səs tələffüzünün növü (rotasizm, siqmatizm və s.) öz əksini tapır. Mexaniki dislaliya zamanı uşağa stomotoloq, funksional dislaliya zamanı isə uşaq nevroloqunun konsultasiyası da tələb oluna bilər. Dislaliyanı aradan qaldırmaq üçün ilk əvvəl hansı səslərin qüsurlu tələffüz olunduğunu aşkar etmək lazımdır. Bunun üçün uşağa hər bir səsin əvvəldə, ortada və axırda işlətməsi şəkillər və ya mətnlər üzərində təklif olunur. Uşağın səsi qüsurlu tələffüz edərkən hansı səhvlərə yol verdiyini müəyyən etmək lazımdır. Səs qüsurlarını aradan qaldırmasının yamsılama (imitasiya, yəni səsin imitasiyası), mexaniki (loqopedik zondların köməyi ilə) və qarışıq (hər iki üsulun tətbiqi) olmaqla 3 üsulu var”, - deyə o diqqətə çatdırıb.

Loqoped vurğulayıb ki, dislaliya zamanı tənəffüs qüsurları, səslərin buraxılması, əvəz edilməsi, yerdəyişməsi özünü göstərir. Səs buraxılması dedikdə, səsin olmaması və ya tamamilə düşməsidir. Əvəz olunması o deməkdir ki, bir fonetik digəri ilə əvəzlənir. Əgər 4 səs qüsuru varsa, sadə (məsələn, R, L, J, G), 5 və daha artıq varsa, mürəkkəb səs qüsuru adlanır. Məsələn, R, L, J, G, Ş, K səslərin qüsuru varsa, deməli, şəxsdə mürəkkəb səs qüsuru var. “Səs qoyuluşu isə artikulyasiya aparatını qoyulacaq səs tələffüzünə hazırlamaq, dil, dodaq, izolyasiya olunmuş səsin alınması, səsin hesablarda möhkəmləndirilməsi, səsin sözlərdə, cümlələrdə möhkəmlənməsi və səsin sərbəst nitqdə möhkəmləndirilməsi mərhələləri üzrə aparılır. Hər bir mərhələ ardıcıl həyata keçirildiyi zaman effektiv nəticə əldə etmək mümkündür. Loqoped hər bir mərhələ zamanı ayrı-ayrı tapşırıqlarla uşaqda səs qüsurunu aradan qaldırır. Dislaliya korreksiyası üçmərhələli iş üzrə aparılır. Hazırlıq mərhələsində nitq aparatındakı qüsurlar aradan qaldırılır. İkinci mərhələdə səslərin tələffüzü üçün ilkin bacarıqlar formalaşdırılır. Mütəxəssis uşağa əvvəlcə təkcə səsi tələffüz etməyi öyrədir, daha sonra isə hecalara və sözlərə keçir. İşin yekun mərhələsində öyrənilmiş səsin böyüklər və həmyaşıdlarla ünsiyyətdə düzgün istifadəsinə istiqamətlənir. Mexaniki dislaliya zamanı hazırlıq mərhələsində artikulyar aparatın quruluşundakı (dil yüyəni və üst dodağın plastikası, ortodontik müalicə kursu) anatomik defektləri aradan qaldırmaq vacibdir. Hərəki-funksional dislaliyanın hazırlıq mərhələsində nitq motorikasında inkişaf etdirilir (artikulyar gimnastika, loqopedik masaj), sensor funksional dislaliyada fonomatik proseslər inkişaf etdirilir. Dislaliyanın korreksiyası üzrə məşğələlərin müntəzəm, həftədə üç dəfədən az olmayaraq, aparılması vacibdir. Həmçinin loqopedin tapşırıqlarının evdə yerinə yetirilməsi də vacib şərtdir. Sadə dislaliya üzrə məşğələlər 1-3 , mürəkkəb dislaliya üzrə 3-6 ay təşkil edir”.

Gülnar Hacızadə əlavə edib ki, məktəbəqədər uşaqlarda səs tələffüzü məktəbli uşaqlara nisbətən, aşağı sinif şagirdlərində isə orta və yuxarı sinif şagirdlərinə nisbətən daha tez korreksiya olunur. Dislaliyanın profilaktikası nitq orqanlarındakı anatomik pozuntuların vaxtında aşkarlanmasını tələb edir. Valideynlər unutmamalıdırlar ki, onlar nitqin inkişafı baxımından övladları üçün örnəkdir.

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:217
embedMənbə:https://azertag.az
archiveBu xəbər 22 Sentyabr 2025 13:49 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see322

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see319

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see300

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see295

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see277

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see271

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see271

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see265

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see253

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see250

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see243

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see234

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see228

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

19 Noyabr 2026 13:48see222

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see222

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see212

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

19 Noyabr 2026 17:30see203

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see200

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see200

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see199
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri