Maaşlarla bağlı yeni qayda İşçilər üçün ciddi dəyişiklik gəlir

Artıq minimum əmək haqqının artırılacağı günü qeyri-müəyyən vaxt gözləməyə ehtiyac qalmayacaq. Dövlət hər il rəsmi şəkildə bu məbləği nəzərdən keçirməyi öz üzərinə öhdəlik kimi götürür. Bu, ailə büdcəsinin ölkədəki qiymət artımlarına və iqtisadi dəyişikliklərə daha çevik uyğunlaşmasına şərait yaradacaq və aşağı gəlirli təbəqənin sosial təhlükəsizliyini qanunvericilik səviyyəsində təmin edəcək. Azərbaycanda minimum əmək haqqının məbləğinə hər il ən azı bir dəfə yenidən baxılması qanunla məcburi hala gətirilir. Bu mühüm yenilik Milli Məclisin keçirilən iclasında Əmək Məcəlləsinə təklif edilən dəyişikliklərin müzakirəsi zamanı təsdiqlənib.
İqtisadçı Xalid Kərimli məsələ ilə bağlı Demokrat.az-a açıqlamasında deyib ki, minimum əmək haqqının hər il nəzərdən keçirilməsi əslində müsbət yanaşmadır:
“Uzun müddət baxılmadıqda birdən-birə böyük artım etmək zərurəti yaranır və bu da biznes üçün daha ağır yükə çevrilir. Halbuki hər il qiymətləndirmə aparılıb müəyyən qədər artırılıb-artırılmamasına qərar verilsə, dəyişikliklər daha rahat olar. Minimum əmək haqqının 4-5 manat da olsa artırılması əhəmiyyətlidir. Sonuncu dəfə bu məsələ 2025-ci ilin yanvarında nəzərdən keçirilib və hazırkı qanunvericiliyə əsasən, ən tez 2027-ci ilin yanvarında yenidən baxıla bilər. Çünki minimum əmək haqqı büdcə qanunu ilə bağlıdır və bu məsələ qanunverici orqanla müzakirə edilməlidir. Hər il baxılmasının bir neçə üstünlüyü var. Birincisi, inflyasiya proseslərini nəzərə almaq daha asan olur. İkincisi, minimum əmək haqqına gec-gec baxılması onun iqtisadi alət kimi əhəmiyyətini azaldır. Üçüncüsü isə uzun fasilədən sonra kəskin artım biznes üçün əlavə problemlər yaradır, çünki sahibkar artan xərci dərhal qiymətlərə və ya fəaliyyətinə ötürə bilmir”.
O bildirib ki, reallıqda sahibkarlar əmək haqqını bazar şərtlərinə uyğun müəyyən edirlər:
“Məsələn, bazar əmək haqqı 800 manatdırsa, işçiyə 400-500 manat vermək mümkün deyil. Sadəcə, minimum əmək haqqından aşağı məbləği əmək müqaviləsində göstərmək olmaz. Sahibkar üçün əsas yük də məhz bu müqavilədə göstərilən rəqəmlərlə bağlıdır, çünki vergi və sosial ödənişlər həmin məbləğ üzərindən hesablanır. Minimum əmək haqqında cüzi artım belə sahibkar üçün vergi yükünün qəfil artmasına səbəb olur. Bu əlavə yük bəzən işçiyə ötürülür. Məsələn, 700-800 manat maaş alan işçi faktiki olaraq 400 manat kartla alır, qalan məbləği nağd şəkildə əldə edir. Minimum əmək haqqı artırıldıqda isə kartla ödənilən hissə azalır və işçidən tutulan vergi artır. Nəticədə işçinin real gəliri artmaq əvəzinə bəzən azalır. Bəzi hallarda özəl sektorda minimum əmək haqqının artırılması maaşların artımına yox, əksinə azalmasına da gətirib çıxara bilir”.
Onun sözlərinə görə, bunun işçilər üçün üstünlükləri də var:
“Dövlət sektorunda tətbiq edilən 16 pilləli tarif sistemində birinci hədd minimum əmək haqqıdır. Bu məbləğ hər il nəzərdən keçirildikdə, işçilər illərlə eyni maaşda qalmır və inflyasiyanın təsiri qismən kompensasiya olunur. Əks halda, işçi 2-3 il gözləməli olur və bu müddətdə almadığı artımı sonradan tam şəkildə əldə edə bilmir. Tez-tez baxılması işçi üçün faydalıdır, çünki inflyasiyanın mənfi təsirini azaldır. Amma mənfi tərəfi də var. Təəssüf ki, real sektorun bəzi sahələrində şirkətlər 400-500 manatlıq minimum əmək haqqını belə ödəmək imkanında deyillər. Minimum əmək haqqının kəskin artırılması bəzi müəssisələrin fəaliyyətini ciddi çətinliyə sala, hətta onların bağlanmasına səbəb ola bilər. Dövlət sektorunda bu problem nisbətən azdır, çünki dövlət neft gəlirləri və vergilər hesabına öz işçilərinin maaşını ödəyə bilir. Özəl sektorda isə minimum əmək haqqı mərhələli şəkildə artırılmalıdır ki, əmək haqqı yükü birdən-birə yüksəlməsin. Əks halda, bu həm qiymət artımına, həm də işçilərin ixtisarına gətirib çıxara bilər. Bütün bunlara baxmayaraq, minimum əmək haqqının hər il nəzərdən keçirilməsini mən müsbət və proqressiv addım hesab edirəm. Necə ki, yaşayış minimumu hər il yenilənir, minimum əmək haqqına da hər il baxılması daha düzgün yanaşmadır”.
Leyla Turan
Demokrat.az